Takezaiku là gì? Nghề thủ công truyền thống gắn bó với đời sống Nhật Bản
Takezaiku (đồ thủ công bằng tre) là nghề thủ công truyền thống của Nhật Bản, làm ra các dụng cụ và đồ trang trí bằng các kỹ thuật chẻ, vót, đan và ghép tre.
Từ xa xưa ở Nhật Bản, tre đã được dùng trong rất nhiều hoàn cảnh như giỏ, rổ, các vật dụng nhỏ dùng cùng hộp cơm bentō, bình hoa, dụng cụ trà đạo, đồ dùng hằng ngày.
Tre là chất liệu nhẹ, dẻo dai, và biểu cảm thay đổi theo cách sử dụng.
Tre vừa có vẻ đẹp thanh thoát trong hình thức, vừa cho cảm giác ấm áp khi cầm trên tay, nên được yêu thích cả ở vai trò vật dụng thực dụng lẫn tác phẩm thủ công.
Khi bắt gặp takezaiku trong chuyến du lịch, bạn sẽ hiểu rõ rằng nghề thủ công Nhật Bản không chỉ nhằm "trưng bày" mà đã lớn lên cùng mục đích "dùng hằng ngày".
Cũng có những vùng sản xuất được công nhận là sản phẩm thủ công truyền thống cấp quốc gia như Beppu-takezaiku (tỉnh Ōita) hay Suruga-take-sensuji-zaiku (tỉnh Shizuoka), và bạn có thể cảm nhận cá tính riêng của từng địa phương, đó cũng là một nét hấp dẫn.
Sức hút của takezaiku nằm ở chất liệu | Sự nhẹ nhàng, dẻo dai và vẻ đẹp tự nhiên
Để hiểu sức hút của takezaiku, đường tắt là hãy quan tâm đến chính tre như một chất liệu.
Khác với gỗ, khác với kim loại, chính những đặc trưng riêng của tre đã tạo nên ấn tượng của mỗi tác phẩm.
Nhẹ và dễ sử dụng
Giỏ và đồ thủ công nhỏ làm từ tre thường cho cảm giác nhẹ hơn nhiều so với vẻ ngoài.
Việc dễ mang theo và dễ đưa vào đời sống hằng ngày cũng là điểm hấp dẫn khi làm quà du lịch.
Do không gây gánh nặng nhiều khi cho vào vali, đây cũng là món thủ công được du khách nước ngoài ưa chọn.
Dẻo dai và chắc chắn
Dù chẻ mảnh, tre vẫn có độ đàn hồi vừa phải; tùy cách đan có thể tạo ra hình dạng rất bền.
Nhờ tính chất này, ngay cả những tác phẩm trông thanh mảnh cũng vẫn mang tính thực dụng như một vật dụng.
Loại madake (tre madake) chủ yếu được dùng trong Beppu-takezaiku có thớ thẳng, sự cân bằng giữa độ dẻo và độ bền tốt, nổi tiếng là chất liệu phù hợp cho kỹ thuật đan hensō.
Thưởng thức sự biến đổi theo thời gian
Tre có thể dần thay đổi màu sắc và phong vị qua quá trình sử dụng.
Không chỉ là vẻ đẹp tươi mới lúc còn mới, cảm giác "trưởng thành" cùng thời gian cũng là một thú vui khi chơi đồ tre.
Từ màu vàng nhạt ban đầu chuyển dần sang màu hổ phách sâu lắng khi dùng lâu, đó là hương vị rất riêng của chất liệu thiên nhiên.
Takezaiku có những loại nào? Sản phẩm tiêu biểu và điểm nhấn
Dù gọi chung là takezaiku, sản phẩm rất đa dạng, ấn tượng khác nhau nhiều tùy mục đích sử dụng.
Nếu nhận ra sự khác biệt khi bắt gặp, việc ngắm đồ thủ công trong chuyến đi sẽ thú vị hơn.
Giỏ và rổ
Một trong những loại takezaiku gần gũi nhất chính là giỏ và rổ.
Tay nghề của nghệ nhân thể hiện rõ ở độ tinh xảo của mắt đan, hình dáng cân đối, kiểu quai cầm.
Những món dùng trong bếp chú trọng tính thực dụng và mang vẻ đẹp thanh thoát.
Trong Beppu-takezaiku, có 8 kiểu đan cơ bản được quy định: "yotsume-ami", "mutsume-ami", "yatsume-ami", "ajiro-ami", "goza-me-ami", "nawa-me-ami", "rinko-ami", "kikuzoko-ami"; qua các biến thể kết hợp lại sinh ra hơn 200 kiểu đan.
Bình hoa và đồ trang trí nội thất
Bình hoa và đồ trang trí tận dụng đường nét thanh mảnh của tre và khoảng không giữa các nan, đặc trưng là dễ hòa hợp không chỉ với phòng Nhật mà còn với không gian hiện đại.
Chúng mang vẻ hiện diện tĩnh lặng, đậm chất liệu thiên nhiên và cũng rất hợp với hoa cỏ theo mùa.
Suruga-take-sensuji-zaiku của tỉnh Shizuoka có đặc trưng là dùng "maru-higo" (nan tròn) được vót tròn thay vì nan dẹt, rồi ghép từng nan một, với bình hoa và lồng côn trùng thanh mảnh, trong suốt là sản phẩm tiêu biểu.
Dụng cụ trà đạo và tác phẩm thủ công
Với các dụng cụ liên quan đến trà đạo và những tác phẩm mang tính thưởng lãm cao, chính đường cong của tre hay cấu trúc đan đã là điểm nhấn.
Khác với vật dụng hằng ngày, bạn sẽ được thong thả cảm nhận vẻ đẹp của hình dáng và sự tỉ mỉ trong biểu đạt.
Shōno Shōunsai, người con của thành phố Beppu, tỉnh Ōita, được biết đến như nghệ nhân đầu tiên trong lĩnh vực thủ công tre được công nhận là Nhân vật Bảo tồn Di sản Văn hóa Phi vật thể Quan trọng (Nhân gian Quốc bảo) vào năm 1967.
Cách thưởng thức takezaiku khi đi du lịch | Ngắm, dùng, trải nghiệm
Takezaiku không chỉ là mua, mà còn thay đổi ấn tượng khi bạn biết cách nhìn.
Nếu muốn thưởng thức trong chuyến đi, có ba cánh cửa: "ngắm trưng bày", "sử dụng thực tế" và "trải nghiệm".
Ở triển lãm hay cửa hàng, hãy nhìn vào mắt đan
Khi ngắm takezaiku, nên xem tổng thể hình dáng trước rồi mới đến mắt đan.
Những đường nan đều, cách xử lý góc, sự liên kết với quai cầm… quan sát những điều này sẽ giúp bạn cảm nhận được sự tỉ mỉ của nghề thủ công.
Ghé thăm các cơ sở có thể tham quan tổng hợp lịch sử vùng sản xuất, công cụ của nghệ nhân và tác phẩm tiêu biểu như Hội quán Công nghiệp Truyền thống Takezaiku Beppu sẽ giúp bạn hiểu sâu hơn nữa.
Cân nhắc tính dễ dùng như vật dụng hằng ngày
Nếu chọn làm quà lưu niệm, bên cạnh hình thức hãy tưởng tượng sẽ dùng ở đâu, việc chọn sẽ dễ hơn.
Khi mục đích rõ ràng như giỏ đựng trái cây, hộp nhỏ để bàn, dụng cụ quanh bộ trà, chúng sẽ dễ hòa nhập vào cuộc sống.
Những món nhỏ xinh như giỏ bày thức ăn hay giỏ đựng bánh mì cũng là lựa chọn dễ dàng cho món đầu tiên.
Khi trải nghiệm takezaiku, hãy chú ý vào các công đoạn
Nếu có cơ hội trải nghiệm, hãy chú ý không chỉ đến thành phẩm mà còn đến công đoạn chẻ nhỏ tre và các bước bắt đầu đan.
Những hình dáng thoạt nhìn tưởng đơn giản sẽ cho ra sản phẩm khác hẳn tùy theo chiều thớ tre và lực tay.
Thời gian chương trình trải nghiệm khác nhau tùy nội dung, cũng có cơ sở yêu cầu đặt trước, nên hãy kiểm tra kỹ trước chuyến đi để yên tâm.
Cách chọn takezaiku | Bí quyết không phân vân khi mua quà
Người lần đầu chọn takezaiku không cần nghĩ quá phức tạp.
Chỉ cần có vài góc nhìn là bạn sẽ dễ tìm được món phù hợp với mình.
Hãy xác định trước hoàn cảnh sử dụng
Cách chọn sẽ khác tùy bạn muốn dùng như vật dụng hằng ngày hay để trưng bày cho đẹp.
Nếu dùng mỗi ngày, chú trọng sự dễ bảo quản và dễ cầm sẽ giúp bạn ít chọn hụt.
Xem cảm giác chạm và cách hoàn thiện
Viền bát có mượt không, tay chạm vào có bị vướng không… điều này quan trọng hơn vẻ ngoài.
Vì là chất liệu thiên nhiên nên có chênh lệch nhỏ giữa từng chiếc, nhưng độ tỉ mỉ khi hoàn thiện cũng ảnh hưởng đến sự dễ dùng.
Thử tưởng tượng có hợp với phòng của bạn không
Nhiều người cho rằng takezaiku có không khí "rất Nhật", nhưng cũng có những món rất hợp với không gian đơn giản, hiện đại.
Chọn những món có màu và hình điềm đạm sẽ giúp bạn dễ dàng đưa vào cuộc sống sau chuyến đi, không chỉ là kỷ vật du lịch.
Cũng có thể dựa vào thông tin vùng sản xuất và người làm
Nếu bắt gặp món ưng ý ở cửa hàng, hãy thử hỏi về tên vùng sản xuất, người làm, loại tre sử dụng.
Một món có gắn dấu chứng nhận sản phẩm thủ công truyền thống, hoặc biết rõ tên xưởng, sẽ giúp bạn có thú vui tìm hiểu thêm sau khi mang về.
Cách bảo quản và bí quyết sử dụng takezaiku lâu dài
Takezaiku là đồ thủ công từ chất liệu thiên nhiên, chỉ cần chút quan tâm là có thể dùng lâu dài trong tình trạng tốt.
Hãy tham khảo sau khi mang về món ưng ý từ chuyến du lịch.
Hãy phơi khô kỹ sau khi sử dụng
Nếu bị ướt, hãy dùng khăn mềm thấm hết nước, phơi kỹ ở nơi khuất nắng và thoáng gió.
Cất khi còn ẩm có thể gây ra nấm mốc hoặc biến màu.
Tránh ánh nắng trực tiếp và sự khô quá mức
Hãy tránh ánh nắng trực tiếp kéo dài hoặc nơi có luồng điều hòa thổi thẳng vào.
Độ khô cực độ có thể gây nứt, nên bảo quản trong môi trường phòng ổn định là phù hợp.
Định kỳ cho thông gió
Ngay cả những chiếc giỏ hay đồ trang trí ít khi dùng, thỉnh thoảng cũng nên đưa ra hong gió để bền lâu.
Nếu có vết bẩn, chỉ nên dùng khăn vắt thật khô lau nhẹ là đủ.
Phép ứng xử khi tiếp xúc với takezaiku và những điều nên biết
Với takezaiku được trưng bày dưới dạng tác phẩm thủ công hay những sản phẩm tinh xảo bày trong cửa hàng, thái độ điềm đạm là điều quan trọng.
Nắm được phép ứng xử cơ bản, bạn sẽ vui vẻ khi tham quan hoặc mua sắm.
Không chạm vào tác phẩm quá mức cần thiết
Nhiều sản phẩm takezaiku nhìn thì thanh mảnh, và đồ trưng bày hay tác phẩm cao cấp đôi khi không được tự do chạm vào.
Nếu phân vân không biết có được chạm hay không, hãy tuân theo bảng chỉ dẫn hoặc lời hướng dẫn của nhân viên.
Hãy xác nhận tại chỗ các điều kiện chụp ảnh và mang về
Các xưởng, cơ sở trưng bày, cửa hàng có thể có quy định khác nhau về chụp ảnh và xử lý sản phẩm.
Nếu có bảng hướng dẫn tại chỗ, hãy ưu tiên tuân theo khi hành động.
Hướng tới cả bối cảnh phía sau nghề thủ công
Sức hút của takezaiku không chỉ là vẻ đẹp hình thức, mà còn là trí tuệ tận dụng chất liệu và văn hóa được nuôi dưỡng trong đời sống.
Đừng chỉ dừng ở "món quà lưu niệm đẹp"; hãy thử tưởng tượng nó từng được dùng trong những hoàn cảnh nào, bạn sẽ hiểu sâu sắc hơn.
Tổng kết | Cảm nhận nghề thủ công Nhật Bản gần gũi hơn qua takezaiku
Takezaiku là nghề thủ công chứa đựng sức hút của chất liệu thiên nhiên là tre, cùng những sáng tạo đồng hành với đời sống Nhật Bản.
Các sản phẩm trải rộng từ những vật dụng gần gũi như giỏ, rổ cho đến bình hoa, tác phẩm thưởng lãm; chỉ cần ngắm thôi bạn cũng có thể cảm nhận được mỹ cảm Nhật Bản.
Hãy thử so sánh cá tính của từng vùng như Beppu-takezaiku và Suruga-take-sensuji-zaiku, quan sát sự khác biệt giữa các kiểu đan và hình dáng để tìm ra một món hợp với cuộc sống của mình.
Trải nghiệm tiếp xúc với takezaiku sẽ là cơ hội để bạn cảm nhận thủ công Nhật Bản không phải là thứ khó tiếp cận, mà là một nét văn hóa gắn liền với đời sống hằng ngày.
