Lễ hội Hina Matsuri là gì? Tết Đào Momo no Sekku báo hiệu mùa xuân Nhật Bản
Hina Matsuri (Lễ hội Búp bê) là nghi lễ mùa xuân của Nhật Bản, tổ chức vào ngày 3 tháng 3 hằng năm, khi các gia đình trưng bày búp bê Hina và cầu chúc cho sự trưởng thành khỏe mạnh và hạnh phúc của trẻ em.
Lễ hội bắt nguồn từ Jōshi no Sekku (Tết Thượng Tị) — một trong năm tiết lễ, và vì diễn ra vào mùa hoa đào nở nên còn được gọi là Tết Đào (Momo no Sekku).
Ngày nay, ngoài việc trưng bày búp bê Hina tại gia đình, bạn còn có thể thưởng thức phong cảnh theo mùa tại bảo tàng, khu phố cổ và các nhà thương gia trưng bày theo truyền thống.
Đối với du khách, khoảng từ tháng 2 đến tháng 3 là thời điểm nhiều nơi tổ chức triển lãm và sự kiện liên quan đến Hina Matsuri, rất thuận tiện để cảm nhận văn hóa truyền thống Nhật Bản gần gũi nhất.
Lịch sử lễ Hina Matsuri bắt đầu từ khi nào? Tìm hiểu nguồn gốc một cách dễ hiểu
Sự kết hợp giữa Tết Thượng Tị du nhập từ Trung Quốc và phong tục thanh tẩy của Nhật Bản
Phía sau lễ Hina Matsuri là sự kết hợp giữa Jōshi no Sekku du nhập từ Trung Quốc và phong tục thanh tẩy bên bờ nước cùng tập tục xua đuổi xui xẻo vốn có từ xa xưa tại Nhật Bản.
Jōshi no Sekku ban đầu chỉ "ngày Tị đầu tiên của tháng 3" nhưng sau đó được cố định vào ngày 3 tháng 3.
Phong tục làm hình nhân bằng giấy hoặc cỏ, chuyển tai ương và uế khí sang rồi thả xuống nước để thanh tẩy, được cho là tiền thân của lễ Hina Matsuri sau này.
Phong tục "Nagashi-bina" (thả búp bê trôi sông) này đã tồn tại từ thời Heian và đến nay vẫn được duy trì ở nhiều nơi.
Trò chơi thời Heian phát triển thành văn hóa búp bê Hina
Vào thời Heian, con gái nhà quý tộc có trò chơi Hīna-asobi — chơi với búp bê giấy.
Yếu tố vui chơi này kết hợp với phong tục xua đuổi tà khí, trải qua hình thức Nagashi-bina, rồi phát triển thành văn hóa trưng bày búp bê Hina trong nhà.
Bước sang thời Edo, Jōshi no Sekku được chính thức công nhận là một trong năm tiết lễ, cùng với sự tiến bộ của kỹ thuật làm búp bê, búp bê Hina chuyển từ "vật để thả trôi" sang "vật để trưng bày và thưởng ngoạn".
Hiểu ý nghĩa búp bê Hina sẽ thay đổi cách nhìn
Búp bê Hina không chỉ đẹp về hình thức mà còn được truyền thừa như vật thay thế chịu tai ương thay cho trẻ em, gửi gắm ước nguyện về sự trưởng thành khỏe mạnh.
Trên bộ bục trưng bày nhiều tầng, thường thấy cặp Dairi-bina (cặp búp bê Hoàng gia) ở tầng trên cùng, bên dưới là Sannin-kanjo (ba cung nữ) và Gonin-bayashi (năm nhạc công).
Tuy nhiên, hình thức trưng bày búp bê Hina không giống nhau qua các thời kỳ và vùng miền.
Vào thời Edo, từ bộ chỉ có Dairi-bina, dần thêm Gonin-bayashi và các nàng hầu, phát triển thành bộ trưng bày nhiều tầng lộng lẫy.
Ngày nay, bộ Shinnō-kazari nhỏ gọn (chỉ có cặp Dairi-bina) cũng rất phổ biến để phù hợp với diện tích nhà ở.
Điểm đáng chú ý khi ngắm búp bê Hina — không chỉ là vẻ đẹp
Khi ngắm búp bê Hina trong chuyến du lịch, hãy chú ý đến họa tiết tinh xảo trên trang phục, những vật dụng thu nhỏ và sự khác biệt về gương mặt — bạn sẽ thấy thú vị hơn nhiều.
Búp bê Hina có sự khác biệt theo vùng miền, ấn tượng về gương mặt và cách chế tác cũng đa dạng.
Những bộ búp bê cổ phản ánh gu thẩm mỹ, kỹ nghệ của thợ thủ công và cảm quan sinh hoạt của thời đại đó, là cánh cửa để tìm hiểu văn hóa Nhật Bản.
Các món ăn đặc trưng của lễ Hina Matsuri và ý nghĩa của chúng
Trong lễ Hina Matsuri, thường thấy các món Chirashi-zushi (cơm trộn), canh nghêu Hamaguri, bánh Hishi Mochi (bánh dày hình thoi) và bánh gạo Hina Arare.
Bộ Nông Lâm Thủy sản Nhật Bản cũng giới thiệu những món này là ẩm thực nghi lễ của Hina Matsuri.
Ba màu của bánh Hishi Mochi đều mang ý nghĩa riêng: màu xanh lá từ ngải cứu tượng trưng cho sức khỏe và đất đai, màu trắng có hạt ấu tượng trưng cho con cháu đông đúc và sự thanh khiết, màu hồng từ quả dành dành tượng trưng cho trừ tà.
Ngoài ra, nghêu Hamaguri có hai mảnh vỏ khớp hoàn hảo với nhau nên được xem là biểu tượng của duyên lành và hạnh phúc lứa đôi.
Nội dung món ăn khác nhau tùy theo vùng miền và gia đình, nhưng điểm chung là sắc màu mùa xuân tươi tắn và tấm lòng cầu chúc hạnh phúc cho gia đình.
Khi bắt gặp sản phẩm giới hạn theo mùa tại tiệm bánh Nhật hay bách hóa trong chuyến du lịch, bạn sẽ dễ cảm nhận rằng văn hóa Hina Matsuri vẫn sống động trong đời sống hiện đại.
Ngoài ra còn có phong tục uống Shirozake (rượu trắng) hoặc Amazake (rượu ngọt), đôi khi Shirozake dành cho người lớn và Amazake dành cho trẻ em được chuẩn bị cùng nhau.
Cách thưởng thức và quy tắc ứng xử khi trải nghiệm Hina Matsuri trong chuyến du lịch
Khi xem triển lãm, hãy chú ý đến nét đặc trưng địa phương
Hina Matsuri không giống nhau trên khắp nước Nhật — có nơi trưng bày búp bê Hina cổ trong nhà phố truyền thống, có nơi giới thiệu búp bê lịch sử tại bảo tàng, cách trình bày rất đa dạng.
Vì vậy, khi du lịch, thay vì chỉ chú ý đến "sự lộng lẫy", hãy quan sát búp bê được trưng bày ở đâu và được gìn giữ như thế nào — bạn sẽ cảm nhận được nét thú vị của văn hóa địa phương.
Ở một số vùng Tōhoku và Hokuriku, phong tục tổ chức Hina Matsuri vào ngày 3 tháng 4 (lùi một tháng) vẫn còn được duy trì.
Kiểm tra quy tắc chụp ảnh và tham quan tại chỗ
Búp bê Hina thường là hiện vật cổ và tinh tế, nên nguyên tắc cơ bản là không chạm vào vật trưng bày.
Việc được phép chụp ảnh hay không, sử dụng flash, phạm vi ra vào khác nhau tùy cơ sở, hãy xác nhận bảng hướng dẫn tại chỗ hoặc thông tin chính thức trước khi tham quan.
Lễ Hina Matsuri — cánh cửa tìm hiểu văn hóa Nhật Bản
Hina Matsuri là nghi lễ hội tụ nhiều yếu tố: cảm giác mùa xuân, tấm lòng gia đình cầu chúc sự trưởng thành của con trẻ, tư tưởng thanh tẩy tà khí, văn hóa búp bê và ẩm thực nghi lễ.
Không chỉ tại các điểm du lịch nổi tiếng mà cả ở nhà trưng bày tư liệu địa phương hay triển lãm theo mùa trên phố mua sắm, bạn đều có thể bắt gặp — rất phù hợp cho ai muốn cảm nhận văn hóa gần gũi với đời sống Nhật Bản khi đi du lịch.
Tổng kết
Hina Matsuri là nghi lễ mùa xuân đậm chất Nhật Bản, diễn ra vào ngày 3 tháng 3 hằng năm, khi gia đình cầu chúc hạnh phúc cho trẻ em thông qua búp bê Hina.
Nhìn lại lịch sử, bạn sẽ thấy Jōshi no Sekku, Nagashi-bina và Hīna-asobi đã kết hợp và truyền thừa thành hình thức ngày nay.
Nếu bắt gặp búp bê Hina trong chuyến du lịch, hãy không chỉ ngắm vẻ đẹp của trang trí mà còn hướng ánh nhìn đến lịch sử và ước nguyện ẩn chứa phía sau.
