Đền Iwakiyama là “O-Iwaki-sama” của vùng Tsugaru
Trung tâm tín ngưỡng hướng về núi Iwaki
Đền Iwakiyama tọa lạc dưới chân núi Iwaki, còn được gọi là “núi Phú Sĩ của Tsugaru”, và từ lâu đã gắn lòng tôn kính đối với chính ngọn núi với cuộc sống của người dân miền chân núi.
Người dân địa phương trìu mến gọi núi Iwaki là “O-Iwaki-sama” hay “O-yama”, còn ngôi đền đã trở thành nơi cầu mong sự che chở cho nhiều sinh kế như khai khẩn, nông nghiệp, đánh bắt cá và hàng hải.
Thay vì chỉ nhìn các điện thờ một cách tách biệt, bạn sẽ dễ hình dung rõ nơi này hơn nếu xem ngọn núi sừng sững phía sau, Okumiya trên đỉnh và khuôn viên dưới chân núi như một không gian tín ngưỡng thống nhất.
Okumiya trên đỉnh và ngôi đền dưới chân núi
Tương truyền, nguồn gốc của đền bắt đầu từ việc dựng điện thờ trên đỉnh núi vào năm Hōki thứ 11 (năm 780), sau đó được Sakanoue no Tamuramaro xây dựng lại vào năm Enryaku thứ 19 (năm 800).
Đỉnh núi được xem là Okumiya, còn ngôi đền dưới chân núi đã nhiều lần thay đổi vị trí theo thời gian và được cho là chuyển đến khuôn viên hiện nay vào năm Kanji thứ 5 (năm 1091).
Điểm nổi bật lớn là lời cầu nguyện của người leo núi hòa cùng lời cầu nguyện của những người hằng ngày chắp tay dưới chân núi.
3 góc nhìn để khám phá khuôn viên đền
| Góc nhìn | Điểm cần chú ý | Điều có thể nhận ra |
|---|---|---|
| Mối liên hệ với núi | Trục đường dẫn vào đền, núi Iwaki phía sau | Tín ngưỡng núi thiêng nối Okumiya với ngôi đền dưới chân núi |
| Kiến trúc | Cổng Rōmon, Haiden, cổng Chūmon, Honden | Công trình xây dựng và thiết kế thời cận thế của phiên Tsugaru |
| Văn hóa dân gian | Truyền thống hành hương O-yama Sankei | Văn hóa hành hương leo núi được cộng đồng địa phương gìn giữ |
Lần theo lịch sử đền theo trình tự thời gian
Sự linh thiêng của ngọn núi qua truyền thuyết sáng lập
Lịch sử đền Iwakiyama trước hết bắt đầu từ truyền thuyết kể rằng một nơi cầu nguyện đã được đặt trên đỉnh núi.
Câu chuyện dựng đền trên đỉnh núi hiểm trở cho thấy núi Iwaki từ sớm đã được xem là một ngọn núi đặc biệt.
Đừng chỉ xem truyền thuyết như một niên biểu lịch sử; hãy đọc nó như manh mối cho thấy con người đã truyền lại câu chuyện về sức mạnh của núi ra sao.
Di chuyển ngôi đền về miền chân núi
Tương truyền, ngôi đền dưới chân núi từng đi qua Jūkoshiuchi và những nơi khác trước khi chuyển đến khuôn viên hiện nay.
Vì khó có thể thường xuyên lên đỉnh núi để lễ bái, điểm thờ tự dưới chân núi đã đảm nhiệm vai trò nối đời sống làng xóm với tín ngưỡng núi thiêng.
Cách bố trí vẫn khiến người ta ý thức được ngọn núi từ trong khuôn viên hôm nay lặng lẽ cho thấy việc lễ bái chưa tách rời khỏi niềm tin hướng về đỉnh núi.
Phiên Tsugaru xây dựng các điện thờ
Trong thời cận thế, các lãnh chúa phiên Tsugaru hết sức sùng kính ngôi đền và những điện thờ chính còn lại ngày nay được xây dựng theo từng giai đoạn.
Cổng Rōmon được dựng vào năm Kan’ei thứ 5 (năm 1628), Haiden vào năm Kan’ei thứ 17 (năm 1640), còn Honden, cổng Okumon và hàng rào Mizugaki vào năm Genroku thứ 7 (năm 1694).
Sức hấp dẫn kiến trúc của đền Iwakiyama nằm ở chỗ bạn có thể so sánh các công trình từ nhiều giai đoạn trong một khuôn viên liền mạch.
Đọc kiến trúc điện thờ là Tài sản Văn hóa Quan trọng
Cổng Rōmon đứng thẳng phía trước đường dẫn vào đền
Cổng Rōmon sơn son tạo ấn tượng mạnh ở cuối đường dẫn vào đền.
Cổng được xây vào năm Kan’ei thứ 5 (năm 1628), là cổng 2 tầng với mặt tiền năm gian và ba lối đi.
Công trình lấy phong cách Thiền tông làm nền, pha các chi tiết phong cách Nhật Bản; chiều cao của cổng làm hiện rõ lối vào ngọn núi.
Mái cổng thuộc kiểu irimoya.
Hãy kiểm tra tỷ lệ tổng thể từ xa, rồi đến gần quan sát các cụm đấu củng, phần dưới mái hiên và những lớp màu trang trí để cảm nhận kiến trúc rõ khối hơn.
Từ Haiden qua Chūmon đến Honden
Phía sau Haiden, nơi khách hành hương cầu nguyện, không gian tiếp tục qua Chūmon đến Honden và ngày càng trở nên linh thiêng.
Honden, Okumon, Mizugaki và Chūmon cũng được công nhận là Tài sản Văn hóa Quan trọng; giá trị của khuôn viên không chỉ nằm ở một tòa kiến trúc nổi tiếng mà ở toàn bộ bố cục do nhiều công trình và hàng rào tạo thành.
Honden được xây theo kiểu nagare-zukuri ba gian, nổi bật với lớp sơn mài đen, vàng lá và màu sắc rực rỡ.
Đừng bước ra ngoài khu vực mở cửa; hãy quan sát đường mái, chạm khắc và khoảng cách giữa các công trình từ vị trí được phép nhìn thấy.
Niên đại và vai trò của các công trình
| Công trình và cấu phần | Năm xây dựng | Vai trò trong khuôn viên |
|---|---|---|
| Cổng Rōmon | Năm 1628 | Cánh cổng biểu tượng dẫn từ đường vào khu điện thờ |
| Haiden | Năm 1640 | Nơi khách hành hương dâng lời cầu nguyện |
| Honden, Okumon và Mizugaki | Năm 1694 | Trung tâm thờ thần và cấu trúc phân định không gian xung quanh |
| Cổng Chūmon | Năm 1694 | Cánh cổng nối Haiden với Honden |
Mỗi năm xây dựng là một manh mối để hiểu lịch sử của công trình.
Tuy nhiên, phạm vi tham quan có thể thay đổi do công tác bảo tồn và tu sửa, vì vậy hãy kiểm tra tình hình trước khi đến.
Tìm ký ức về sự dung hợp Thần–Phật
Từ chùa Hyakutaku-ji đến đền Iwakiyama
Tín ngưỡng núi Iwaki đã trải qua lịch sử dung hợp Thần–Phật, khi người ta cầu nguyện mà không tách biệt kami và Phật.
Tương truyền, cổng Rōmon ban đầu được dựng làm cổng chùa Hyakutaku-ji, rồi trở thành cổng đền sau cuộc phân ly Thần–Phật vào thời Minh Trị.
Đừng chỉ nhìn công trình qua tên gọi và công năng hiện tại; hình dung không gian chùa chiền trước kia sẽ giúp bạn nhận ra bước chuyển lớn mà khuôn viên đã trải qua.
Dấu ấn thiết kế còn lại ở Chūmon
Chūmon là công trình truyền lại tính chất của kiến trúc chùa xưa và lịch sử dung hợp Thần–Phật.
Trang trí và hình thức không chỉ đẹp mà còn là bằng chứng cho thấy công trình vẫn được kế thừa dù khuôn khổ tín ngưỡng đã thay đổi.
Tại đền Iwakiyama, đừng chỉ tìm “chất Thần đạo”; chú ý cách văn hóa tôn giáo của nhiều thời kỳ chồng lớp tại cùng một nơi sẽ giúp bạn hiểu sâu hơn.
Tín ngưỡng hành hương leo núi được truyền lại trong O-yama Sankei
Nghi lễ tập thể hướng lên đỉnh núi
Nghi lễ hành hương leo núi Iwaki, thường gọi là O-yama Sankei, là một hoạt động tín ngưỡng trong đó người dân địa phương cùng nhau hướng đến núi Iwaki.
Nghi lễ hành hương leo núi Iwaki được công nhận là Tài sản Văn hóa Dân gian Phi vật thể Quan trọng vào năm Shōwa thứ 59 (năm 1984).
Việc leo lên đỉnh, tiếng nhạc hayashi, những tiếng hô và quá trình cộng đồng cùng chuẩn bị đã hòa làm một, tạo nên lời cầu nguyện tập thể khác với việc leo núi cá nhân.
Quan sát kiến trúc cùng văn hóa dân gian
| Đối tượng | Hữu hình hay phi vật thể | Điều được truyền lại |
|---|---|---|
| Cổng Rōmon và các điện thờ | Tài sản văn hóa hữu hình | Kỹ thuật xây dựng thời cận thế, sự sùng kính của phiên Tsugaru |
| O-yama Sankei | Tài sản văn hóa dân gian phi vật thể | Nghi thức hành hương leo núi, tín ngưỡng cộng đồng |
| Okumiya và khuôn viên dưới chân núi | Không gian tín ngưỡng | Lời cầu nguyện qua lại giữa đỉnh núi và miền chân núi |
Sau khi biết về nghi lễ, bạn sẽ cảm thấy đường dẫn vào đền không chỉ là lối đi đến các công trình mà còn là một phần của con đường lên núi.
Lịch tổ chức và hướng dẫn tham quan có thể thay đổi mỗi năm; hãy kiểm tra thông tin trước và giữ khoảng cách để không cản trở lời cầu nguyện của cộng đồng.
Kết hợp lễ bái và thưởng ngoạn tài sản văn hóa
Cầu nguyện trước, ngắm chi tiết sau
Trong khuôn viên, trước hết hãy đi theo đường dẫn vào đền và thực hiện lễ bái theo hướng dẫn trong ngày, bao gồm nghi thức rửa tay temizu.
Sau đó lùi lại một chút để nhìn lại cổng Rōmon và quần thể điện thờ; cách này giúp bạn dễ cân bằng sự tôn kính nơi tín ngưỡng với việc thưởng ngoạn kiến trúc.
Không nhìn chằm chằm vào phía trong cánh cửa hay bên kia hàng rào; hãy kiểm tra biển chỉ dẫn tại chỗ về việc chụp ảnh và khu vực được phép vào.
Những điều cần kiểm tra trước khi đến
Thời tiết dưới chân núi có thể khác khu đô thị, và trong khuôn viên còn có bậc đá cùng các đoạn dốc.
Hãy chọn giày dễ đi và chuẩn bị cho mưa cũng như chênh lệch nhiệt độ để yên tâm hơn.
Phạm vi có thể lễ bái, việc tiếp nhận nghi lễ cầu nguyện, phương tiện đi lại và tình trạng tu sửa bảo tồn đều có thể thay đổi, vì vậy hãy kiểm tra trước chuyến đi.
Nếu muốn đến Okumiya, bạn cần một kế hoạch leo núi riêng với việc tham quan khuôn viên thông thường và phải cân nhắc cẩn thận thể lực, trang bị cùng thời tiết.
Một cách thưởng ngoạn tài sản văn hóa là chú ý sự thay đổi khi di chuyển chứ không chỉ nhìn từ chính diện.
Nếu dừng lại ở 3 vị trí—trước khi qua Rōmon, dưới cổng và trước Haiden—bạn sẽ thấy cách cổng đóng khung điện thờ và ngọn núi, các lớp mái chồng lên nhau cùng độ cao thấp của đường vào đền đều thay đổi.
Khi trời mưa hoặc có tuyết, bậc đá có thể trơn; đừng quá mải quan sát mà hãy ưu tiên bước chân và những người đang lễ bái xung quanh.
Đối chiếu nội dung trên bảng thuyết minh với vị trí của hiện vật và không khẳng định những phần không nhìn thấy chỉ bằng suy đoán cũng là thái độ không thể thiếu để đọc kỹ tài sản văn hóa.
Tổng kết về đền Iwakiyama
Đền Iwakiyama là nơi tín ngưỡng núi thiêng nối Okumiya trên đỉnh với ngôi đền dưới chân núi, các điện thờ là Tài sản Văn hóa Quan trọng do phiên Tsugaru xây dựng và lễ O-yama Sankei được địa phương truyền lại cùng chồng lớp.
Không chỉ nhìn màu son của Rōmon hay chi tiết điện thờ, hãy chú ý trục đường hướng lên núi Iwaki, ký ức dung hợp Thần–Phật và cách văn hóa hữu hình cùng phi vật thể nâng đỡ lẫn nhau; khi ấy bạn sẽ cảm nhận được lời cầu nguyện mà người Tsugaru gửi đến “O-Iwaki-sama”.
Đánh giá (0)