Gốm sứ Nhật Bản là gì? Loại đồ dùng thân thuộc nên khám phá khi du lịch
Gốm sứ (tōjiki) Nhật Bản là tên gọi chung cho các loại đồ dùng như đĩa, chén, tách trà, bình hoa đã gắn bó với đời sống người Nhật từ lâu đời.
Không chỉ có vẻ đẹp bên ngoài, chúng còn hấp dẫn ở cảm giác khi cầm trên tay và sự hài hòa với từng món ăn.
Các loại gốm sứ nổi tiếng như Arita-yaki, Imari-yaki hay Kiyomizu-yaki đều mang dấu ấn riêng của từng vùng, góp phần duy trì văn hóa ẩm thực và thủ công mỹ nghệ của Nhật Bản.
Khi du lịch, việc ghé thăm các cửa hàng đồ gốm hay cửa hàng thủ công giúp bạn cảm nhận gần gũi hơn văn hóa nghề thủ công tinh xảo của Nhật Bản.
Dù không có kiến thức chuyên sâu, chỉ cần chú ý đến màu sắc, hình dáng và cảm giác khi chạm vào là bạn đã có thể tự tìm được cách thưởng thức riêng.
Nhiều món gốm sứ Nhật không chỉ để trưng bày, mà chính khi dùng trong cuộc sống hằng ngày, giá trị của chúng mới thực sự bộc lộ.
Vì vậy, khi tìm được chiếc bát hoặc đĩa ưng ý, bạn nên tưởng tượng bữa cơm thực tế tại nhà để chọn cho phù hợp.
Hiểu khác biệt giữa đồ gốm và đồ sứ giúp bạn chọn lựa dễ dàng hơn
Từ tōjiki (gốm sứ) bao gồm cả đồ gốm (tōki) và đồ sứ (jiki).
Dù trông có vẻ giống nhau, nguyên liệu và nhiệt độ nung khác nhau khiến cảm giác sử dụng và vẻ ngoài cũng khác biệt.
Đặc điểm của đồ gốm (tōki)
Đồ gốm dùng đất sét làm nguyên liệu chính, nung ở nhiệt độ tương đối thấp, nên mang nét ấm áp, mềm mại đặc trưng của đất.
Bề mặt thường hơi nhám tay, màu sắc trầm ấm, rất phù hợp với các món ăn Nhật, món kho hay trà đạo, mang đến cảm giác ấm cúng cho bữa ăn.
Các loại gốm tiêu biểu có Mashiko-yaki, Shigaraki-yaki và một phần dòng Mino-yaki.
Đặc điểm của đồ sứ (jiki)
Đồ sứ được làm từ đá gốm nghiền nhỏ, nung ở nhiệt độ cao, nên có chất cảm trắng mịn cùng vẻ ngoài sang trọng, thanh thoát.
Bề mặt tương đối bóng mịn, phù hợp với các họa tiết vẽ tinh tế và hình dáng chỉn chu, nổi bật là Arita-yaki và Imari-yaki với những họa tiết rực rỡ.
Cách nhận biết khi phân vân
Khi chọn đồ gốm sứ, bạn có thể chú ý các điểm sau để phân biệt gốm và sứ dễ hơn:
- Bề mặt mịn hay có cảm giác mộc mạc của đất
- Màu sắc dịu nhẹ hay trắng sáng tinh tế
- Nặng chắc tay hay nhẹ nhàng
- Tổng thể mang nét mộc mạc hay tinh xảo
- Khi gõ nhẹ bằng ngón tay, âm thanh trầm đục hay trong trẻo
Arita-yaki, Imari-yaki, Kiyomizu-yaki và các dòng gốm sứ nổi tiếng Nhật Bản
Nhật Bản có nhiều dòng gốm sứ nổi tiếng được yêu thích ở từng vùng miền.
Với du khách, những cái tên đáng nhớ là Arita-yaki, Imari-yaki và Kiyomizu-yaki.
Arita-yaki (đồ sứ Arita)
Arita-yaki là dòng đồ sứ được sản xuất tại thị trấn Arita và vùng lân cận, tỉnh Saga. Vào đầu thế kỷ 17, nghệ nhân Ri Sanpei (Lee Sam-pyeong) cùng các đồng nghiệp đã phát hiện đá gốm tại núi Izumiyama của Arita và lần đầu tiên nung ra đồ sứ tại Nhật Bản.
Nét đẹp của lớp nền trắng, hoa văn chàm bằng bột cobalt (gosu) và kỹ thuật vẽ màu rực rỡ trên men là nét đặc trưng, biến Arita-yaki thành dòng sứ tiêu biểu có bề dày khoảng 400 năm lịch sử của Nhật Bản.
Nếu bạn đang tìm kiếm các món đồ có vẻ ngoài thanh thoát, bạn sẽ thường xuyên bắt gặp cái tên này.
Imari-yaki (đồ sứ Imari)
Imari-yaki ban đầu được nung tại Arita và các nơi gần đó, sau đó được xuất đi khắp Nhật Bản và châu Âu từ cảng Imari gần kề, từ đó mà có tên gọi này.
Vào thời Edo, Imari-yaki được giới vương tộc, quý tộc châu Âu yêu thích, và những tác phẩm lộng lẫy được gọi là Koimari (cổ Imari) được cho là đã ảnh hưởng đến nền gốm sứ châu Âu.
Với vẻ hoa lệ và đậm chất trang trí, Imari-yaki thường được giới thiệu như món quà lưu niệm để lại ấn tượng sâu sắc.
Kiyomizu-yaki (đồ gốm sứ Kiyomizu)
Kiyomizu-yaki là dòng gốm sứ được sản xuất tại Kyoto, được biết đến rộng rãi với cái tên "Kiyomizu".
Tên gọi chính thức của mặt hàng thủ công mỹ nghệ truyền thống do Bộ trưởng Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp chỉ định là "Kyō-yaki và Kiyomizu-yaki", với đặc trưng lớn là kết hợp nhiều kỹ thuật thủ công như xoay bàn xoay và vẽ tay.
Phong cách mỗi lò, mỗi nghệ nhân rất khác nhau, bạn có thể tìm thấy đủ loại từ những món đồ tinh tế, dễ dùng cho đến những món phù hợp làm quà tặng.
Cách tận hưởng và chọn mua gốm sứ Nhật Bản
Gốm sứ Nhật Bản mang lại ba niềm vui lớn: ngắm nhìn, sử dụng và tặng quà.
Khi đi du lịch, ngoài vẻ đẹp của thành phẩm, bạn nên hình dung mình sẽ dùng chúng trong hoàn cảnh nào để dễ chọn hơn.
Hình dung khung cảnh sử dụng
Hãy nghĩ đến những công dụng cụ thể như đĩa ăn sáng, đĩa chia đồ, tách trà, bát nhỏ, ly mug, khi đó việc chọn kích thước và hình dáng sẽ dễ dàng hơn.
Những chiếc đĩa chia đồ đường kính khoảng 15cm rất tiện dùng, phù hợp bày món ăn hoặc bánh ngọt cho một người.
Điều quan trọng không chỉ là ngoại hình, mà còn là tưởng tượng bạn sẽ dùng món đồ đó ra sao trên bàn ăn của mình.
Cảm nhận nét riêng của sản phẩm thủ công
Trên đồ gốm sứ, cách phủ men (yūyaku) và hình dáng có thể có đôi chút khác biệt giữa các món.
Đây không phải lỗi sản phẩm, mà chính là biểu cảm riêng có được nhờ bàn tay thợ thủ công, là điều khiến nhiều người thích thú.
Ngay cả cùng một lò, cùng một kiểu dáng, mỗi chiếc đều mang biểu cảm khác nhau, nên chính việc gặp được "chiếc ưng ý" cũng là một trải nghiệm thú vị.
Kinh nghiệm mua và mang gốm sứ về nước
Khi chọn đồ gốm sứ, ngoài vẻ ngoài bạn nên kiểm tra cả tính tiện dụng.
Đặc biệt khi đang đi du lịch, hãy chú ý đến khía cạnh thực tiễn để không gặp rắc rối sau khi mua.
Kiểm tra độ cầm tay và trọng lượng
Với tách, chén, cảm giác thực tế khi cầm trên tay rất quan trọng.
Dù ngoại hình đúng sở thích, nếu trọng lượng hoặc độ dày viền không phù hợp, bạn có thể sẽ ít dùng đến.
Đặc biệt với tách trà hay chén matcha (chawan), bạn nên kiểm tra độ vừa miệng và sự vững vàng của kōdai (đế chén).
Có dùng được lò vi sóng và máy rửa bát không
Nếu bạn muốn dùng trong cuộc sống hiện đại, hãy kiểm tra khả năng dùng với lò vi sóng và máy rửa bát.
Các món có trang trí vàng, bạc hoặc vẽ tay tinh tế thường khuyến khích rửa tay, bạn nên hỏi nhân viên kỹ trước khi mua.
Kiểm tra cách đóng gói và vận chuyển
Nếu mua khi đang du lịch, cách đóng gói dễ mang theo cũng rất quan trọng.
Vì dễ vỡ, bạn nên xem kỹ hộp, vật liệu chống sốc và cách bọc để yên tâm hơn.
Nếu mang về nước ngoài, hãy hỏi xem cửa hàng có đóng gói kỹ hoặc có dịch vụ chuyển phát quốc tế không.
Ngoài ra, ở các cửa hàng hay phòng trưng bày, bạn cần cầm nắm sản phẩm nhẹ nhàng và cẩn thận.
Quy định về chụp ảnh khác nhau ở mỗi nơi, nên hãy tuân theo bảng hướng dẫn hoặc chỉ dẫn của nhân viên.
Khám phá các vùng sản xuất gốm sứ - niềm vui khi du lịch
Ở nhiều nơi trên nước Nhật có các vùng sản xuất gốm sứ nổi tiếng, và chính việc dạo chơi trong phố cũng trở thành niềm vui của chuyến đi.
Tại các khu vực tập trung nhiều lò nung, bạn có thể ghé các phòng tranh, cửa hàng và bảo tàng tư liệu để cảm nhận tâm huyết của nghệ nhân.
Khu vực Arita - Imari (tỉnh Saga)
Tại thị trấn Arita và thành phố Imari thuộc tỉnh Saga có nhiều bảo tàng truyền tải lịch sử đồ sứ và các tuyến tham quan lò nung.
Hội chợ Arita Tōki-ichi (Hội chợ gốm Arita) tổ chức hằng năm vào kỳ nghỉ Golden Week (cuối tháng 4 - đầu tháng 5) là sự kiện lớn thu hút du khách từ khắp Nhật Bản, nơi bạn có thể vừa dạo phố vừa chọn lựa đồ gốm.
Khu vực Higashiyama, Kyoto
Tại Kyoto, dọc theo con dốc dẫn từ chùa Kiyomizu-dera có rất nhiều cửa hàng bán Kiyomizu-yaki, bạn có thể vừa tham quan vừa tìm mua đồ gốm.
Những địa điểm như Kyoto Tōjiki Kaikan (Hội quán gốm sứ Kyoto) trưng bày tác phẩm của nhiều lò gốm khác nhau, rất thân thiện cho cả người mới bắt đầu tìm hiểu.
Tổng kết | Biết tên các dòng gốm sứ nổi tiếng giúp chuyến du lịch Nhật Bản thú vị hơn
Gốm sứ (tōjiki) Nhật Bản không chỉ đẹp mắt, mà còn mang lại niềm vui khi dùng trong cuộc sống hằng ngày.
Chỉ cần hiểu sơ khác biệt giữa đồ gốm và đồ sứ, ghi nhớ những cái tên nổi tiếng như Arita-yaki, Imari-yaki, Kiyomizu-yaki, bạn sẽ thấy thời gian ngắm đồ gốm trong chuyến du lịch trở nên thú vị hơn rất nhiều.
Dù không có kiến thức chuyên sâu, chỉ cần chú ý đến màu sắc, hình dáng, cảm giác khi chạm và độ cầm tay, bạn sẽ dễ dàng tìm được chiếc phù hợp với mình.
Hãy tìm cho mình một món đồ ưng ý để làm kỷ niệm cho chuyến du lịch Nhật Bản.
