Onikenbai là gì? Nghệ thuật biểu diễn truyền thống của Iwate được ghi danh Di sản văn hóa phi vật thể UNESCO
Onikenbai là một loại hình nghệ thuật dân gian truyền thống được lưu truyền chủ yếu ở thành phố Kitakami và Ōshū, tỉnh Iwate, nổi bật với những điệu múa mạnh mẽ và kỹ thuật múa kiếm hùng tráng.
Tên gọi chính thức của loại hình này là “Nenbutsu Kenbai”, và vì người biểu diễn đeo mặt nạ phẫn nộ rồi múa đầy dũng mãnh nên nó được biết đến rộng rãi với tên “Onikenbai”.
Năm 1993 (Heisei 5), nghệ thuật này được chỉ định là Tài sản văn hóa dân gian phi vật thể quan trọng của Nhật Bản, và đến tháng 11 năm 2022 (Reiwa 4), tiếp tục được ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể UNESCO với tư cách một phần của “Furyū Odori”.
Điệu múa mang ý nghĩa xua đuổi tà ma, cầu siêu cho người đã khuất và cầu mùa màng bội thu có sức mạnh áp đảo người xem, là một nghệ thuật tiêu biểu cho văn hóa truyền thống của Iwate.
Trong bài viết này, chúng tôi sẽ giới thiệu chi tiết lịch sử, điểm hấp dẫn của Onikenbai và những nơi bạn có thể xem biểu diễn.
Những điểm hấp dẫn của Onikenbai
1. Điệu múa mạnh mẽ với mặt nạ phẫn nộ
Điểm đặc trưng lớn nhất của Onikenbai là mặt nạ phẫn nộ mà các vũ công đeo khi biểu diễn.
Dù được gọi là “quỷ”, nhưng đây không chỉ đơn thuần là quỷ, mà được xem là hóa thân của Phật (một sự hiện diện mang tính hộ pháp trong Phật giáo), biểu diễn như một tồn tại linh thiêng có nhiệm vụ xua đuổi tà ma.
Thông thường một nhóm múa có khoảng 8 người, họ đội trên đầu vật trang trí gọi là “kezai” làm từ lông chim hoặc lông ngựa, rồi đeo mặt nạ phía trên.
Loại mặt nạ khác nhau tùy từng đoàn, nhưng mặt nạ trắng thường đảm nhiệm vai trò trung tâm, và mỗi người múa đều có vai trò riêng.
Ngoài ra, trang phục rực rỡ sử dụng khi biểu diễn gồm giáp ngực có huy hiệu sasarindō và tay áo kiểu kusari katabira, tạo nên bầu không khí huyền bí.
2. Kỹ thuật múa kiếm đầy uy lực và chuyển động giàu năng lượng
Onikenbai nổi bật bởi việc người múa cầm kiếm dài hoặc quạt và trình diễn những động tác hùng tráng.
Có khoảng 20 tiết mục, rất đa dạng như múa vòng tròn, các động tác gợi liên tưởng đến võ nghệ, hay những điệu múa có yếu tố trình diễn kỹ xảo.
Những động tác chém kiếm xuống, giậm mạnh chân xuống đất gọi là “henbai” được triển khai theo nhịp điệu dồn dập, cuốn khán giả vào bầu không khí áp đảo.
Thông qua điệu múa này, người ta tin rằng hóa thân của Phật sẽ xua đuổi tà ma và mang lại bình yên cho con người.
3. Nhịp điệu độc đáo được tạo nên bởi phần nhạc truyền thống biểu diễn trực tiếp
Trong phần âm nhạc của Onikenbai, các nhạc cụ như trống, sáo và chuông kane được sử dụng.
- Trống (tạo nhịp cho điệu múa)
- Sáo (trình tấu giai điệu)
- Chuông kane (nhấn nhịp như một nhạc cụ gõ)
Những nhạc cụ này kết hợp cùng bài hát niệm Phật tạo nên một âm nhạc rất riêng.
Âm vang của trống và tiếng sáo hòa làm một với chuyển động múa, mang đến cho khán giả cảm giác như được cuốn vào một thế giới khác.
Đặc biệt, bước chân tốc độ cao và màn đối đáp nhịp trống ở cao trào thực sự rất ngoạn mục.
4. Nguồn gốc và lịch sử của Onikenbai
Nguồn gốc của Onikenbai có nhiều giả thuyết, chẳng hạn như
- giả thuyết cho rằng vào niên hiệu Taihō, En no Ozunu, người được xem là tổ sư Shugendō, vừa niệm Phật vừa múa và từ đó nghệ thuật này bắt đầu
- giả thuyết cho rằng vào niên hiệu Daidō, một hōin từ núi Haguro đã truyền dạy điệu múa niệm Phật để xua đuổi ác ma
và loại hình này đã được lưu truyền qua hàng trăm năm, chủ yếu tại thành phố Kitakami, tỉnh Iwate.
Hiện nay, bốn đoàn được chỉ định là Tài sản văn hóa dân gian phi vật thể quan trọng của quốc gia là Iwasaki Onikenbai Hozonkai (Kitakami), Nameta Onikenbai Hozonkai (Kitakami), Hōnokizawa Nenbutsu Kenbai Hozonkai (Ōshū), Kawanishi Dainenbutsu Kenbai Hozonkai (Ōshū).
Ngoài ra, tại thành phố Kitakami cũng có nhiều đoàn Onikenbai khác đang hoạt động, và ở ngoài tỉnh cũng có các nhóm yêu thích loại hình này.
Nơi và sự kiện có thể xem biểu diễn Onikenbai
1. Kitakami Michinoku Geinō Matsuri (thường diễn ra 3 ngày vào đầu tháng 8)
Đây là sự kiện nghệ thuật truyền thống của Iwate quy tụ nhiều đoàn Onikenbai.
- Thời gian tổ chức: thường là 3 ngày vào đầu tháng 8
- Địa điểm: thành phố Kitakami (khu vực quanh ga Kitakami, công viên Shika no Mori...)
- Điểm hấp dẫn: không chỉ có Onikenbai mà còn có thể thưởng thức nhiều nghệ thuật truyền thống khác của tỉnh Iwate
- Vào đêm ngày đầu tiên có đoàn diễu hành “Toronko” (đuốc lửa), tạo nên bầu không khí huyền ảo
2. Biểu diễn và trưng bày tại Bảo tàng Oni no Yakata thành phố Kitakami
“Oni no Yakata” của thành phố Kitakami là bảo tàng chuyên về dân tộc học và nghệ thuật biểu diễn liên quan đến quỷ.
- Ngoài trưng bày thường trực giới thiệu lịch sử, trang phục và mặt nạ của Onikenbai, bạn còn có thể ngắm mặt nạ và trang phục thật ở cự ly gần
- Vào mùa hè, tại sân khấu ngoài trời có các buổi biểu diễn Onikenbai, định kỳ giới thiệu điệu múa của các đoàn khác nhau
- Vào lễ Setsubun (tháng 2), đôi khi cũng có biểu diễn dâng lễ Onikenbai
3. Biểu diễn lửa trại tại suối nước nóng Getō Onsen
Tại Getō Onsen, suối nước nóng nổi tiếng giữa núi rừng của Kitakami, vào mùa hè đôi khi có biểu diễn Onikenbai trong ánh lửa trại.
Đây là trải nghiệm đặc biệt khi được xem Onikenbai giữa khu suối nước nóng huyền ảo nơi núi non.
4. Esashi Jinku Matsuri (Ōshū, thường vào tháng 5)
Đây là lễ hội nghệ thuật truyền thống tổ chức ở thành phố Ōshū, nơi Onikenbai cũng có thể được biểu diễn.
Thông tin hữu ích cho du khách
Thông tin cách đi
Cách đi bằng tàu điện và xe buýt
- Từ ga Tokyo đi shinkansen đến ga Kitakami mất khoảng 2 giờ 30 phút
- Từ ga Kitakami có thể di chuyển đến các địa điểm bằng xe buýt hoặc taxi
- Đến Oni no Yakata từ ga Kitakami mất khoảng 20 phút bằng xe buýt (xuống tại bến xe buýt “Oni no Yakata-mae”)
Cách đi bằng ô tô
- Từ Morioka đi ô tô khoảng 1 giờ
- Từ Sendai đi ô tô khoảng 2 giờ
- Có bãi đỗ xe (nên ưu tiên phương tiện công cộng vào thời gian diễn ra sự kiện vì dễ đông)
Giá vé vào cửa và giờ mở cửa của Oni no Yakata
- Phí vào cửa: người lớn khoảng 500 yên / học sinh trung học phổ thông khoảng 250 yên / học sinh tiểu học và trung học cơ sở miễn phí
- Giờ mở cửa: 9:00〜17:00 (vào cửa đến 16:30)
- Ngày nghỉ: thứ Hai (nếu trùng ngày lễ thì nghỉ ngày hôm sau) ※ từ tháng 12 đến tháng 3 nghỉ thứ Hai hàng tuần / nghỉ Tết
Thông tin Wi-Fi
- Có thể sử dụng Wi-Fi miễn phí tại Trung tâm giao lưu văn hóa thành phố Kitakami Sakura Hall và các điểm thông tin du lịch
Hỗ trợ ngôn ngữ
- Có tờ rơi bằng tiếng Anh và tiếng Trung tại trung tâm thông tin du lịch
- Một số sự kiện có thể có thuyết minh bằng tiếng Anh
Tổng kết
Onikenbai là nghệ thuật truyền thống tiêu biểu của tỉnh Iwate, vừa là Tài sản văn hóa dân gian phi vật thể quan trọng của Nhật Bản, vừa được ghi danh là “Furyū Odori” trong Di sản văn hóa phi vật thể UNESCO.
Điệu múa mạnh mẽ với ý nghĩa hóa thân của Phật xua đuổi tà ma là cơ hội quý giá để bạn cảm nhận trọn vẹn lịch sử, văn hóa và giá trị giải trí.
Khi ghé Iwate, hãy thử xem trực tiếp để cảm nhận sức hút đầy uy lực của loại hình này.
