Seibien, nơi văn hóa vườn cảnh Tsugaru đối thoại với kiến trúc cận đại
Seibien ở thành phố Hirakawa, tỉnh Aomori, là một danh thắng cấp quốc gia, nơi du khách có thể thưởng thức trong cùng một cảnh quan khu vườn ao tiêu biểu cho trường phái Ōishi Bugaku-ryū và Seibikan mang phong cách hòa trộn Nhật–Tây.
Khi kết nối không chỉ hình dáng khu vườn mà còn cả hướng ngắm từ tòa nhà, kỹ thuật mượn cảnh đưa đồng bằng Tsugaru và núi xa vào tầm nhìn, cùng các tạo hình phản ánh tư tưởng tôn giáo, ý đồ thiết kế sẽ dần hiện rõ.
Khu vườn đan xen ao nước, khô sơn thủy và lối dạo
Khuôn viên lấy ao làm trung tâm, đồng thời kết hợp khô sơn thủy dùng đá khô để biểu đạt dòng nước và yếu tố dạo quanh để thưởng ngoạn cảnh sắc từ nhiều vị trí khác nhau.
Thay vì chỉ nhìn toàn cảnh từ một điểm, hãy chuyển góc nhìn đến mép ao, phía trước đồi nhân tạo hay khu vực hiên Seibikan; mối quan hệ giữa đá và cây trồng sẽ thay đổi.
Nét đặc trưng Tsugaru do Ōishi Bugaku-ryū tạo nên
Ōishi Bugaku-ryū là dòng nghệ thuật làm vườn còn lưu lại nhiều ở vùng Tsugaru; tại Seibien, cụm đá, cây cắt tỉa, ao và đồi nhân tạo được bố trí chặt chẽ.
Điểm đáng chú ý mang bản sắc địa phương nằm ở chỗ khu vườn không sao chép nguyên xi vườn Kyoto mà kết hợp địa hình, thảm thực vật Tsugaru và tư tưởng được truyền lại trong vùng.
Không tách riêng khu vườn và kiến trúc khi thưởng ngoạn
Seibikan được xây dựng để ngắm vườn, còn chính đường nét của tòa nhà cũng đóng vai trò như một cảnh điểm trong vườn.
Sau khi ngắm tòa nhà từ bên ngoài, nếu hình dung tầm nhìn từ phía nội thất, bạn sẽ hiểu mối quan hệ hai chiều trong đó khu vườn và kiến trúc làm nổi bật lẫn nhau.
Quá trình hình thành Seibien bắt đầu từ năm 1902 và kéo dài 9 năm
Lịch sử Seibien bắt đầu từ quá trình Seitō Moriyoshi, đời thứ 24 của gia tộc Seitō, mời một nghệ nhân làm vườn đến xây dựng khu vườn ở Tsugaru thời cận đại.
Seitō Moriyoshi mời Obata Teiju thiết kế khu vườn
Seitō Moriyoshi đã mời Obata Teiju, tông sư đời thứ 4 của Ōishi Bugaku-ryū, và hoàn thành khu vườn từ năm 1902 trong 9 năm.
Thời gian xây dựng dài không chỉ dành cho việc tạo ao và đồi nhân tạo, mà còn để chỉnh trang cụm đá và cây cối, hình thành cảnh quan bao gồm cả dãy núi xung quanh.
Khu vườn được bảo vệ như một danh thắng quốc gia
Khu vườn rộng khoảng 11,500 mét vuông được chỉ định là danh thắng quốc gia và được đánh giá là vườn ao kết hợp cả kiểu thưởng ngoạn từ một chỗ lẫn kiểu dạo quanh.
Khu vườn được xếp vào một trong ba danh viên tiêu biểu của nghệ thuật làm vườn thời Minh Trị, sánh cùng Murin-an và Seifūsō ở Kyoto.
Khi hiểu giá trị di sản văn hóa, bạn sẽ nhận ra rằng tuân thủ khu vực được phép đi lại và phạm vi mở cửa của các tòa nhà chính là hành động gìn giữ cảnh quan cho tương lai.
Dưới đây là phần hệ thống hóa mối liên hệ giữa lịch sử và người thiết kế cùng những yếu tố có thể quan sát trong vườn.
| Yếu tố | Bối cảnh có thể xác nhận | Góc quan sát tại chỗ |
|---|---|---|
| Người thiết kế vườn | Obata Teiju | Sự tiếp nối của các cụm đá |
| Chủ nhân đặt làm | Seitō Moriyoshi | Mối liên hệ với tòa nhà |
| Thời gian làm vườn | Từ năm 1902 trong 9 năm | Hệ thực vật trưởng thành |
Đọc tư tưởng của khu vườn qua bố cục Shin, Gyō và Sō
Seibien được cấu thành từ 3 phần “Shin”, “Gyō” và “Sō” xoay quanh ao, trong đó đồi nhân tạo, sân vườn phẳng và cây trồng mang những tính chất khác nhau.
Thay vì ghi nhớ tên gọi, việc chú ý đến sức mạnh của tạo hình, cách không gian mở ra và sự khác biệt trong tư tưởng tôn giáo được trực quan hóa sẽ giúp bạn dễ hiểu hơn.
Khu trung tâm xếp chồng ao nước và ao khô
Trung tâm khu vườn có cấu trúc 2 tầng gồm ao nước và ao khô, nối tiếp giữa nơi có nước thật và nơi dùng đá để biểu đạt nước.
Đảo Thần Tiên nổi trên ao và cây thông Hōsai đảm nhiệm vai trò đặt một cảnh quan tượng trưng cho cõi lý tưởng vào trong khu vườn thực.
So sánh đồi Shin và đồi Gyō
Đồi “Shin” được cho là thể hiện tư tưởng Phật giáo, còn đồi “Gyō” thể hiện tư tưởng Thần đạo, nhờ đó có thể đối chiếu các nền văn hóa tinh thần khác nhau bằng tạo hình trong cùng một khu vườn.
Khi so sánh hướng của đá, độ cao của đồi và cách bố trí cây phong, đỗ quyên xung quanh, bạn sẽ thấy tính chất của mỗi phần không chỉ nằm ở tên gọi.
Sân vườn phẳng Sō và khối thủy tùng cắt tỉa lớn
Phần “Sō” mở ra như một sân vườn phẳng, trong không gian mềm mại lấy cây cỏ làm trung tâm có một khối thủy tùng cắt tỉa lớn.
Khi chuyển tầm mắt từ các đồi có chênh lệch độ cao sang khu vườn phẳng, cảm giác căng và thoáng thay đổi, tạo nhịp điệu cho toàn bộ khu vườn.
Các dấu hiệu để phân biệt 3 phần được tổng hợp dưới đây theo mối liên hệ giữa tạo hình và cách quan sát.
| Phần | Tạo hình chính | Điểm cần quan sát |
|---|---|---|
| Shin | Đồi nhân tạo và cụm đá | Bố cục mang tính Phật giáo |
| Gyō | Đồi nhân tạo và cây trồng | Biểu đạt mang tính Thần đạo |
| Sō | Sân vườn phẳng và cây cắt tỉa | Độ mở của không gian |
Quan sát chiều sâu do mượn cảnh và cụm đá tạo nên
Cảnh quan Seibien không khép kín trong khuôn viên mà còn đưa đồng ruộng của đồng bằng Tsugaru và các dãy núi xa, trong đó có núi Bonju, vào tầm nhìn.
Tầm nhìn nối đến núi Bonju
Khi hướng mắt về phía bắc khu vườn, ao, cây cối, đồng ruộng và dãy núi chồng lớp theo từng khoảng, tạo nên chiều sâu lớn hơn diện tích thực tế.
Ngay cả vào ngày cảnh xa mờ sương hay mùa tuyết, việc so sánh đường nét của núi với sắc độ đậm nhạt của cây trong vườn cũng giúp cảm nhận cơ chế thiết kế gọi là mượn cảnh.
Chuyển động của nước thể hiện trong cụm đá thác khô
Cụm đá thác khô trên đồi nhân tạo ở phía sâu bên trái là điểm đáng chú ý, gợi ra sự rơi và chảy của nước mà không sử dụng nước thật.
Thay vì đếm từng viên đá, hãy lần theo hướng nối từ trên xuống dưới và khoảng trống do các khối cây cắt tỉa xung quanh tạo nên; chuyển động sẽ hiện ra trong những viên đá bất động.
Quan sát thiết kế khác nhau giữa tầng 1 và tầng 2 của Seibikan
Seibikan đứng ở phía tây nam khu vườn, thay đổi phong cách giữa hai tầng nhưng cả hai đều được bố trí trong mối liên hệ với việc ngắm vườn.
Nếu quan sát lần lượt ngoại thất, hiên và tháp nhỏ, bạn có thể nhận ra những dụng ý thiết kế vượt xa việc đơn thuần đặt phong cách Nhật và Tây cạnh nhau.
Tầng 1 là không gian thuần Nhật mở ra khu vườn
Tầng 1 mang thiết kế thuần Nhật, có hiên chạy quanh 2 phía đông và bắc để tầm nhìn từ trong nhà mở rộng ra khu vườn.
Cột và cửa chia khung cảnh thành từng phần, vì vậy khu vườn không hiện lên như một bức tranh duy nhất mà như một chuỗi nhiều khung tranh nối tiếp.
Tầng 2 mang phong cách phương Tây thời Phục Hưng
Tầng 2 sử dụng thiết kế phương Tây; ở góc đông bắc nhìn ra vườn có một tháp nhỏ hình bát giác và mái vòm.
Ngoại thất với tầng trên kiểu Tây đặt trên tầng dưới thuần Nhật cho thấy điểm gặp gỡ giữa văn hóa phương Tây mà Nhật Bản cận đại tiếp nhận và văn hóa vườn cảnh Tsugaru.
Nhìn tòa nhà từ bên ngoài như một phần của khu vườn
Đừng chỉ nhìn Seibikan như một công trình chính diện; khi xem nó như một cảnh điểm đặt phía sau ao và các khối cây cắt tỉa, bạn sẽ hiểu vai trò của đường nét và màu sắc.
Phạm vi mở cửa và cách tham quan bên trong có thể thay đổi, vì vậy hãy tuân thủ biển báo hạn chế, không chạm vào cửa, vách hay đồ đạc khi thưởng ngoạn.
Sự khác biệt giữa hai tầng sẽ trở nên rõ ràng khi được sắp xếp riêng theo phong cách và mối liên hệ với khu vườn.
| Vị trí | Phong cách chính | Mối liên hệ với khu vườn |
|---|---|---|
| Tầng 1 | Thuần Nhật | Ngắm từ hiên |
| Tầng 2 | Phong cách phương Tây | Ngắm từ tháp nhỏ |
| Ngoại thất | Hòa trộn Nhật–Tây | Cảnh điểm trong vườn |
Đưa Gohōden và cảnh sắc theo mùa vào kế hoạch tham quan
Tại Seibien, ngoài khu vườn và Seibikan, việc chú ý đến Gohōden, nơi truyền tải tín ngưỡng và nghề thủ công của gia tộc Seitō, sẽ mở rộng trải nghiệm về không gian văn hóa này.
Quan sát chi tiết thủ công tại Gohōden
Gohōden được xây làm nhà thờ bài vị của gia tộc Seitō; vàng lá và tranh sơn mài maki-e hình chim công bên trong thể hiện mật độ trang trí khác hẳn khu vườn.
Thời gian và cách thức mở cửa đôi khi được quy định, vì vậy hãy kiểm tra hướng dẫn khi đến nơi và ưu tiên tuân thủ quy tắc chụp ảnh, vào phòng.
Màu sắc và đường nét khu vườn thay đổi theo mùa
Các loại cây như phong, đỗ quyên, thông và thủy tùng thay đổi màu sắc, dáng cành theo mùa, đồng thời làm biến đổi ấn tượng của cùng một cụm đá hay đồi nhân tạo.
Đừng chỉ tìm hoa và lá đỏ; nếu chú ý đến đường nét của đá và cảnh mượn dễ thấy hơn vào mùa ít lá, bạn có thể hiểu thiết kế trong suốt cả năm.
Tổng kết | Thưởng thức cuộc đối thoại giữa khu vườn và kiến trúc tại Seibien
Seibien là một di sản văn hóa hợp nhất vườn ao của Ōishi Bugaku-ryū, bố cục Shin–Gyō–Sō, cảnh mượn núi Bonju và Seibikan mang phong cách hòa trộn Nhật–Tây.
Khi chuyển tầm mắt từ ao sang đồi nhân tạo, sân vườn phẳng rồi Seibikan, ngắm tòa nhà từ bên ngoài và sau đó hình dung cảnh nhìn từ phía nội thất, bạn sẽ nhận ra khu vườn và kiến trúc cùng tham gia thiết kế lẫn nhau.
Giờ mở cửa, giá vé, cách mở cửa tòa nhà và Gohōden có thể thay đổi theo mùa hay hoạt động vận hành; hãy kiểm tra thông tin chính thức của ngày đến và tham quan trong phạm vi bảo vệ di sản văn hóa.
Đánh giá (0)