Wabi-sabi là gì
Wabi-sabi là khái niệm thường được nhắc đến khi nói về mỹ cảm Nhật Bản.
Tuy nhiên, đây không phải là khái niệm có thể giải thích trọn vẹn chỉ bằng một câu ngắn gọn.
Tổng cục Du lịch Nhật Bản (JNTO) giới thiệu wabi-sabi như một trong những tư tưởng cốt lõi của cái đẹp Nhật Bản, gắn với sự tĩnh lặng, cảm thụ của con người và cái nhìn hướng đến sự bất toàn.
Không chỉ xem những thứ hào nhoáng và mới mẻ là đẹp, mà còn tìm thấy giá trị ở những vật hơi sứt mẻ, đã dùng qua nhiều năm, hay những thứ lặng lẽ tích lũy thời gian.
Đó chính là cánh cửa dẫn vào wabi-sabi.
Điều quan trọng không phải là kết luận đơn giản rằng "cũ là tốt" hay "giản dị là đúng", mà là thái độ cảm nhận vẻ đẹp tĩnh tại ẩn sâu bên trong sự vật.
Ý nghĩa của wabi-sabi không thể quy về một định nghĩa duy nhất
Wabi: cảm thức tìm thấy sự phong phú trong cái thiếu
Theo giải thích của Omotesenke về lịch sử trà đạo (cha-no-yu), bên cạnh trà đạo bày biện các vật phẩm karamono (đồ Trung Hoa) lộng lẫy, đã hình thành một dòng chảy hướng đến "vẻ đẹp của sự thiếu thốn" thông qua các đồ thủ công Nhật Bản giản dị, và điều này dẫn đến sự ra đời của wabi-cha (trà đạo wabi).
Trong ngữ cảnh này, "wabi" không đơn thuần là sự nghèo nàn.
Đó là cảm thức nhận ra hương vị sâu lắng trong việc không trang trí quá mức, để lại khoảng trống và không phô bày quá nhiều.
Khi đến thăm phòng trà hay khu vườn nhỏ trong chuyến du lịch, nếu bạn cảm thấy "ít mà đủ đầy", thì đó có thể chính là cái nhìn gần với wabi.
Sabi: vẻ đẹp tĩnh lặng do thời gian sinh ra
Trong khi đó, "sabi" lại gắn chặt với dòng chảy thời gian.
Nếu trái tim bạn rung động trước gỗ đã ngả màu, bát đĩa với sắc trầm dịu, đá phủ rêu xanh, hay sự yên tĩnh của không gian được dùng qua nhiều năm, thì đó là cảm thức gần với sabi.
JNTO giới thiệu rằng việc tìm thấy cái đẹp và niềm vui trong sự xuống cấp và bất toàn chính là cốt lõi của wabi-sabi.
Wabi-sabi đã sâu sắc hơn cùng với trà đạo
Wabi-sabi được biết đến rộng rãi nhờ gắn bó mật thiết với trà đạo (cha-no-yu).
Omotesenke giải thích rằng Murata Jukō, Takeno Jōō và Sen no Rikyū là những nhân vật có vai trò lớn trong việc hình thành và hoàn thiện wabi-cha.
Cổng thông tin Di sản Nhật Bản (Nihon Isan) của Cục Văn hóa (Bunkachō) cũng giới thiệu rằng lễ nghi trà đạo và cách dùng dụng cụ đã thay đổi đáng kể dưới triết lý wabi-sabi.
Điều quan trọng ở đây là wabi-sabi không chỉ là khái niệm chỉ hình dáng của chén trà (chawan) hay phòng trà.
Omotesenke giải thích wabi-cha là "nét đẹp coi trọng sự giao hòa tâm hồn giữa con người với con người".
Tức là wabi-sabi không chỉ liên quan đến vẻ mộc mạc về hình thức, mà còn là mỹ cảm gắn với cách sống và cách đối diện với mọi thứ.
Những địa điểm dễ cảm nhận wabi-sabi khi du lịch
Phòng trà và trải nghiệm trà đạo
Nếu muốn hiểu wabi-sabi, phòng trà (chashitsu) và trải nghiệm trà đạo là cánh cửa lý tưởng.
Thông qua cách đặt dụng cụ, cách bố trí khoảng trống, sự tiết chế âm thanh và cách sắp xếp theo mùa, bạn sẽ dễ dàng gặp gỡ vẻ đẹp không hào nhoáng nhưng đậm dấu ấn.
Khảo sát của Cục Văn hóa cũng cho thấy những người quan tâm đến trà đạo bày tỏ mong muốn "học hỏi mỹ cảm như wabi-sabi".
Vườn Nhật và đền chùa
Ginkaku-ji (Chùa Bạc) ở Kyoto được giới thiệu trên Japan Search là "không gian thể hiện tinh hoa văn hóa Higashiyama với 'wabi' và 'sabi'".
Trong hướng dẫn của Hiệp hội Du lịch Thành phố Kyoto, đây cũng được nhắc đến như một địa điểm cảm nhận rõ không khí "wabi-sabi".
Tại các điểm danh thắng, thay vì vội vàng chụp ảnh check-in, hãy cảm nhận cả cát trắng, rêu xanh, bóng đổ, tiếng gió và cả tốc độ bước chân, ấn tượng sẽ rất khác.
Bát đĩa và đồ thủ công
Đồ gốm (yakimono) và nghệ thuật kintsugi (gắn nứt bằng vàng) cũng là lĩnh vực dễ hiểu về wabi-sabi.
JNTO giới thiệu kintsugi là sự hiện thân của mỹ cảm wabi-sabi đón nhận "vẻ đẹp của sự bất toàn".
Khi tiếp xúc với hình dáng hơi méo mó hay tư tưởng không che giấu vết tu sửa, bạn sẽ dễ dàng cảm nhận cách nhìn của Nhật Bản, vốn không chỉ theo đuổi sự hoàn hảo.
Cách cảm nhận wabi-sabi tại điểm du lịch
Trước tiên, hãy ý thức rằng "không nên thu thập quá nhiều thông tin".
Kiến thức nền có ích, nhưng wabi-sabi là mỹ cảm khó nắm bắt nếu chỉ đọc lời giải thích, mà phần lớn được cảm nhận qua không khí và nhịp điệu thực tế tại chỗ.
Ở những nơi tĩnh lặng, chỉ cần hạ thấp giọng nói một chút và tạo ra khoảng thời gian dừng lại, cách bạn nhìn nhận đã thay đổi.
Tiếp theo, hãy thử hướng ánh nhìn về những thứ kín đáo thay vì những thứ nổi bật.
- Cột gỗ không bóng loáng
- Vẻ ngoài của bát đĩa đã dùng qua thời gian
- Tokonoma (hốc trang trí) tưởng trống không nhưng lại được sắp xếp ngăn nắp
- Sắc màu khu vườn thay đổi nhẹ nhàng theo mùa
Khi nhận ra những khác biệt nhỏ này, thời gian tại các đền chùa, khu vườn Nhật và buổi trà đạo sẽ trở nên thú vị hơn rất nhiều.
Wabi-sabi không phải là kiến thức về điểm du lịch nổi tiếng, mà gần với một ống kính giúp nâng cao độ nhạy cảm trong hành trình của bạn.
Tổng kết
Wabi-sabi là mỹ cảm quan trọng để hiểu văn hóa Nhật Bản, hướng cái nhìn về vẻ đẹp không thể đo lường bằng sự hào nhoáng hay mới mẻ.
Nó trở nên sâu sắc cùng với sự ra đời của wabi-cha và được kế thừa trong nhiều bối cảnh khác nhau như phòng trà, khu vườn, đồ gốm và kiến trúc.
Khi du lịch Nhật Bản, bên cạnh những điểm tham quan nổi tiếng, hãy thử chú ý đến sự tĩnh lặng, khoảng trống, dấu vết thời gian và vẻ đẹp kín đáo.
Khi đó, wabi-sabi sẽ không còn là kiến thức, mà sẽ dần được hiểu qua trải nghiệm thực tế.
