Takayamasha-ato là gì? Tìm hiểu nghề nuôi tằm của Nhật Bản qua một Di sản Thế giới
Takayamasha-ato (Di tích Takayama-sha) nằm ở Takayama, thành phố Fujioka, tỉnh Gunma, là một di tích lịch sử thuộc Di sản Thế giới, kể lại quá trình kỹ thuật nuôi tằm (yōsan) của Nhật Bản chuyển từ kinh nghiệm thành tri thức có hệ thống.
Đây không hẳn là nơi để ngắm kiến trúc nhà máy hào nhoáng, mà là nơi để đọc—từ các tòa nhà và khuôn viên—cách những người nuôi tằm (kaiko) đã suy nghĩ về không khí, nhiệt độ, độ ẩm và cách xử lý lá dâu (kuwa).
Di tích lịch sử là một phần của “Nhà máy Ươm tơ Tomioka và Quần thể Di sản Công nghiệp Tơ lụa”
Takayamasha-ato là một trong những tài sản cấu thành Di sản Thế giới “Nhà máy Ươm tơ Tomioka và Quần thể Di sản Công nghiệp Tơ lụa”, và cũng được công nhận là Di tích Lịch sử Quốc gia của Nhật Bản vào ngày 23 tháng 7 năm 2009.
Vào năm 2012, di tích này còn được bổ sung thêm phần công nhận.
Di sản Thế giới này dùng nhiều tài sản để thể hiện các giai đoạn khác nhau đã hỗ trợ sản xuất tơ lụa: nuôi tằm, bảo quản trứng tằm, và ươm tơ sống từ kén tằm (mayu).
Trong đó, Takayamasha-ato được định vị là nơi đảm nhận vai trò giáo dục, lan tỏa tri thức nuôi tằm ra khắp Nhật Bản và nước ngoài.
Nơi Takayama Chōgorō tiến hành nghiên cứu và giảng dạy
Takayamasha-ato là nơi sinh của Takayama Chōgorō, người sáng lập hội cải tiến nghề nuôi tằm Takayama-sha, và là nơi đã diễn ra việc nghiên cứu và giảng dạy phương pháp nuôi tằm “Seion-iku”.
Vào đầu thời Meiji, Chōgorō đã tổ chức “Nhóm Cải tiến Nuôi tằm Takayama”, và năm 1884 đổi tên thành “Hội Cải tiến Nuôi tằm Takayama-sha”, giữ chức chủ tịch đầu tiên.
Điểm nổi bật của Takayama-sha là đã sắp xếp việc nuôi tằm—vốn dễ phụ thuộc vào kinh nghiệm của từng hộ nông dân—thành một kỹ thuật dễ tái lập, dựa trên quan sát và quy trình.
Không chỉ các tòa nhà, mà toàn bộ khuôn viên đều là di sản văn hóa
Không chỉ những phòng nuôi tằm (sanshitsu) và nhà phụ còn tồn tại, mà xung quanh vẫn còn dấu vết của những phòng nuôi tằm đã mất, nên toàn bộ khuôn viên là tài sản cấu thành của Di sản Thế giới và được bảo vệ như một di tích lịch sử.
Khi tham quan, thay vì chỉ chụp ảnh tòa nhà trước mặt rồi kết thúc, nếu bạn cũng để ý đến cách bố trí các tòa nhà, khu vườn và sự kết nối giữa các không gian làm việc thì sự hiểu biết sẽ sâu sắc hơn.
Hiểu về Seion-iku: Sự khéo léo trong nuôi tằm ẩn trong kiến trúc
“Seion-iku” là một phương pháp nuôi tằm được cho là phát minh vào năm 1868 và được xem là đã hoàn thiện trước năm 1884.
Nó dung hòa những điểm mạnh của “Seiryō-iku” vốn phó mặc cho tự nhiên—từng là phương pháp chủ đạo—với “Ondan-iku” sưởi ấm bằng cách nhân tạo, và có thời từng trở thành phương pháp nuôi tằm tiêu chuẩn trên toàn quốc.
Thay vì học thuộc các thuật ngữ chuyên môn, việc nhìn các tòa nhà từ bốn góc độ—không khí, nhiệt độ, sự sạch sẽ và lá dâu—sẽ giúp bạn dễ nắm bắt tư duy của kỹ thuật này hơn.
Kết hợp thông gió và giữ nhiệt
Seion-iku kết hợp điểm mạnh của Seiryō-iku phó mặc cho điều kiện tự nhiên và Ondan-iku sưởi ấm phòng bằng cách nhân tạo, coi trọng nhiệt độ và thông gió.
Vì chỉ sưởi ấm thì không khí sẽ bí, còn chỉ đưa gió vào thì môi trường lại không ổn định, nên tư tưởng cốt lõi là quan sát tình trạng sinh trưởng của tằm rồi điều chỉnh cho phù hợp.
Hình dung dòng chảy không khí từ koshiyane
Koshiyane (phần mái được nâng cao) đặt trên mái của phòng nuôi tằm là bộ phận giúp bạn hiểu một cách trực quan sự khéo léo dùng để đẩy không khí trong phòng ra ngoài.
Khi ngắm bên ngoài, hãy kiểm tra chiều cao của mái và vị trí các ô mở, rồi thử hình dung dòng không khí đi vào từ bên dưới và thoát lên trên.
Kỹ thuật chuẩn hóa cả cách cho tằm ăn lá dâu
Trong Seion-iku, không chỉ môi trường trong phòng, mà cả lượng và cách cắt lá dâu phù hợp với từng giai đoạn sinh trưởng của tằm, cũng như cách giữ nơi nuôi sạch sẽ, đều được cân nhắc chi tiết.
Điều quan trọng là không chỉ đánh giá riêng phần kiến trúc, mà nhìn nó như một kỹ thuật vận hành kết hợp quan sát và công việc hằng ngày.
Phân biệt ba thuật ngữ sẽ dễ hiểu hơn
Khi sắp xếp lại những từ hay xuất hiện trong phần thuyết minh tại chỗ, bạn sẽ dễ thấy Takayamasha-ato đảm nhận giai đoạn nào của ngành tơ lụa.
| Thuật ngữ | Ý nghĩa | Góc nhìn cần chú ý |
|---|---|---|
| Nuôi tằm | Nuôi con tằm | Môi trường trong phòng |
| Phòng nuôi tằm | Tòa nhà dùng để nuôi tằm | Cấu trúc thông gió |
| Ươm tơ | Lấy sợi từ kén tằm | Khác biệt vai trò so với nhà máy |
Điểm nổi bật của Takayamasha-ato: Ngắm kỹ các tòa nhà và khuôn viên
Sức hấp dẫn của Takayamasha-ato không nằm ở sự trang trí nhiều, mà ở bố cục thực dụng, nơi không gian sinh hoạt và không gian làm việc nuôi tằm chồng lấn lên nhau.
Ý thức về lối vào di tích tại cổng nagayamon
Cổng nagayamon (cổng kiểu nhà dãy dài) là ranh giới phân chia trong và ngoài khuôn viên, đồng thời là điểm khởi đầu để kiểm tra quầy tiếp đón và bảng hướng dẫn.
Việc tiếp đón khách tham quan do nhân viên tại chỗ hướng dẫn ở phía trước cổng nagayamon này.
Sau khi đi qua cổng, tốt nhất bạn nên để ý không chỉ phía trước mà cả các tòa nhà và lối đi hai bên trái phải, rồi hình dung xem cả khu dinh thự đã được sử dụng như thế nào.
So sánh vai trò của phòng nuôi tằm và các nhà phụ
Nuôi tằm không hoàn tất chỉ trong một căn phòng, mà được nâng đỡ bởi nhiều chức năng như cất giữ lá dâu, quản lý dụng cụ và đời sống của con người.
Khi so sánh sự khác biệt về kích thước và vị trí của từng tòa nhà, bạn sẽ thực sự cảm nhận được nuôi tằm đã hòa vào cuộc sống thường ngày của một hộ nông dân như thế nào.
Nhìn quá trình bảo tồn và trùng tu cũng như một phần của di sản văn hóa
Phần hai tầng của nhà chính kiêm phòng nuôi tằm được xây vào năm 1891, và công tác bảo tồn, trùng tu đã được tiến hành từ năm tài chính 2021, nên phạm vi có thể tham quan có thể thay đổi tùy theo tiến độ công trình.
Trong thời gian thi công, có lúc không thể tham quan nhà chính kiêm phòng nuôi tằm, nhưng vẫn có thể tham quan các tòa nhà khác.
Không chỉ diện mạo hoàn thiện, mà cả quá trình khảo sát vật liệu, ghi chép và truyền lại cho tương lai cũng là một công việc quan trọng trong bảo vệ di sản văn hóa.
Vì trong thời gian thi công, diện mạo bên ngoài và lối đi có thể khác thường ngày, xin ưu tiên các bảng chỉ dẫn tại chỗ và hướng dẫn của nhân viên.
Lộ trình gợi ý cho người tham quan lần đầu: Từ trung tâm thông tin đến di tích
Với người lần đầu ghé thăm, việc nắm bắt bối cảnh của nghề nuôi tằm và Takayama-sha tại Trung tâm Thông tin Takayama-sha trước khi đến di tích sẽ giúp bạn ít bỏ sót những chi tiết khéo léo nhỏ của các tòa nhà.
Kiểm tra dụng cụ và thuật ngữ tại Trung tâm Thông tin Takayama-sha
Trung tâm Thông tin Takayama-sha (Takayama 217-1, thành phố Fujioka) trưng bày các bảng thuyết minh về Trường Nghề Nuôi tằm Takayama-sha và các phân hiệu, cùng với dụng cụ nuôi tằm, hữu ích cho việc chuẩn bị trước khi tham quan di tích.
Nếu xác nhận trước mối quan hệ giữa “tằm”, “kén” và “tơ sống”, bạn cũng sẽ dễ sắp xếp sự khác biệt vai trò so với Nhà máy Ươm tơ Tomioka hơn.
Kết hợp thuyết minh tại chỗ với hướng dẫn đa ngôn ngữ
Tại Takayamasha-ato có thuyết minh viên thường trực, thuyết minh khoảng 50 phút về lịch sử của Takayama-sha và nghề nuôi tằm, thời gian cần thiết khác nhau tùy theo nội dung.
Nếu muốn hiểu bằng tiếng nước ngoài, bạn có thể sử dụng hướng dẫn đa ngôn ngữ dùng được qua điện thoại thông minh từ các bảng giải thích tại chỗ.
Ngôn ngữ được hỗ trợ và cách sử dụng xin theo hướng dẫn tại chỗ; khi nghe âm thanh, việc dùng tai nghe để ý đến những khách tham quan xung quanh sẽ giúp bạn yên tâm hơn.
Sau đây là phần sắp xếp theo thứ tự luồng tham quan và các điểm cần chú ý.
| Thứ tự | Hành động | Điểm cần chú ý |
|---|---|---|
| Chuẩn bị | Xem trung tâm thông tin | Thuật ngữ nuôi tằm |
| Lối vào | Kiểm tra bảng hướng dẫn | Phạm vi tham quan |
| Khuôn viên | Xem cách bố trí | Sinh hoạt và làm việc |
| Tòa nhà | Xem phần trên | Dòng chảy không khí |
Phép lịch sự khi tham quan di tích được bảo tồn: Chụp ảnh và cách đi lại
Takayamasha-ato không phải là cơ sở được tái hiện phục vụ du lịch, mà là một di sản văn hóa được bảo vệ trọn vẹn, bao gồm các tòa nhà, mặt đất và các di tích còn lại.
Xin ưu tiên việc không làm hư hại di tích và không cản trở sự quan sát của những khách tham quan khác, hơn là sự thuận tiện khi ngắm của bản thân.
Tuân thủ biển báo cấm vào và tuyến tham quan
Do thi công và quản lý bảo tồn, phạm vi có thể vào có thể thay đổi.
Đừng bước vào bên trong dây chắn hay hàng rào, và ở những nơi lối đi hẹp, hãy tránh đứng yên một chỗ quá lâu.
Không chạm vào vật liệu cũ hay hiện vật trưng bày
Gỗ, cửa, tường đá và các dụng cụ có thể dễ hư hại hơn vẻ bề ngoài.
Đừng tựa người hay đặt đồ vật lên để chụp ảnh, và khi không thể phán đoán một hiện vật có được phép chạm hay không, xin hỏi nhân viên.
Việc có được chụp ảnh hay không, hãy ưu tiên biển báo tại chỗ
Chụp ảnh nhanh nhằm mục đích kỷ niệm hoặc thưởng lãm cá nhân, và đăng lên mạng xã hội hoặc blog, không cần xin phép; nhưng nếu chụp ảnh trong thời gian dài hoặc kèm theo việc chiếm dụng không gian thì cần xin phép trước.
Dù là chụp ảnh kỷ niệm trong chuyến đi cá nhân, cũng nên tránh những nơi có biển cấm và việc chụp cận cảnh trong lúc thuyết minh, và nếu định dùng chân máy hay chiếm dụng không gian lâu, xin hỏi ban quản lý trước.
Những hành vi nên và không nên khi tham quan di sản văn hóa
Sau đây là phần đối chiếu những hành vi dễ phân vân, từ góc độ bảo tồn và chia sẻ.
| Tình huống | Hành vi nên làm | Hành vi nên tránh |
|---|---|---|
| Lối đi | Đi thành một hàng | Chặn lối đi |
| Tòa nhà | Ngắm từ xa | Chạm vào vật liệu |
| Chụp ảnh | Kiểm tra biển báo | Chiếm dụng tự tiện |
| Âm thanh | Dùng tai nghe | Phát âm lượng lớn |
Chuẩn bị trước khi đi: Kiểm tra xe buýt, ô tô và phí
Khác với các cơ sở lớn ở khu đô thị, với Takayamasha-ato, việc kiểm tra trước tần suất phương tiện công cộng, vị trí đỗ xe và tuyến đi bộ đến di tích là điều quan trọng.
Kiểm tra giờ tham quan và phí vào cửa trước
Giờ tham quan là từ 9:00 sáng đến 5:00 chiều (vào cửa lần cuối đến 4:30 chiều), và ngày đóng cửa là dịp cuối năm và đầu năm mới (28 tháng 12 đến 4 tháng 1).
Phí vào cửa là 500 yên cho người lớn (từ sinh viên đại học trở lên) và 400 yên cho đoàn từ 20 người trở lên; học sinh trung học phổ thông trở xuống, cư dân thành phố Fujioka, người có sổ khuyết tật và 1 người hỗ trợ đi kèm được miễn phí.
Kiểm tra giờ tham quan, phí vào cửa, ngày đóng cửa và các hạn chế tham quan do thi công trước khi đến sẽ giúp bạn yên tâm.
Tra cứu đồng thời cả chuyến đi và chuyến về của phương tiện công cộng
Về đường sắt, điểm khởi hành là ga Gunma-Fujioka trên tuyến JR Hachikō (cách di tích khoảng 8 km) hoặc ga Shinmachi trên tuyến JR Takasaki (khoảng 12 km).
Từ ga Gunma-Fujioka, đi xe buýt vòng nội thành “Meguru-n” khoảng 35 phút, hoặc xe buýt tuyến khu vực Tano-Fujioka “Kannagawa-go” khoảng 20 phút, rồi xuống ở trạm xe buýt “Takayama-sha Ato”.
Từ ga Shinmachi mất khoảng 35 phút bằng “Kannagawa-go”, còn nếu đi taxi từ ga Gunma-Fujioka thì khoảng 20 phút là mức tham khảo.
Xin kiểm tra không chỉ chuyến đi mà cả chuyến về với các đơn vị vận tải hoặc thông tin của thành phố Fujioka.
Để có thể nói điểm đến khi lên xe, việc lưu cách viết tiếng Nhật “高山社跡” trên màn hình sẽ giúp việc di chuyển suôn sẻ hơn.
Đi ô tô hãy dùng bãi đỗ xe được chỉ định và đường đi bộ
Vì bãi đỗ xe trước di tích dành ưu tiên cho người khuyết tật về vận động và những người khác, xin dùng bãi đỗ xe của thành phố (Bãi đỗ xe Takayamasha-ato) cách đó khoảng 350 mét, hoặc bãi đỗ xe ở bờ đối diện sông Sanna cách đó khoảng 250 mét.
Từ bãi đỗ xe, hãy dùng đường đi bộ dọc sông Sanna, chọn giày dễ đi, và khi trời mưa hãy chú ý những nơi trơn trượt.
Từ nút giao Fujioka trên đường cao tốc Jōshin-etsu đến bãi đỗ xe khoảng 10 km, lái xe khoảng 20 phút là mức tham khảo.
Tổng kết: Takayamasha-ato là Di sản Thế giới giúp bạn hiểu kỹ thuật nuôi tằm qua kiến trúc
Tại Takayamasha-ato, thay vì chỉ ngắm koshiyane và cách bố trí các tòa nhà, nếu ý thức về tư duy Seion-iku gắn kết gió, nhiệt độ, sự sạch sẽ và việc quản lý lá dâu thì chuyến tham quan sẽ đậm đà hơn.
Hãy tận dụng Trung tâm Thông tin Takayama-sha, hướng dẫn đa ngôn ngữ và phần thuyết minh tại chỗ khoảng 50 phút, và trong khi tuân thủ hướng dẫn trong thời gian bảo tồn, trùng tu cùng phép lịch sự với di sản văn hóa, xin lặng lẽ dõi theo nơi học tập đã hỗ trợ ngành tơ lụa của Nhật Bản.
Đánh giá (0)