Edo-garasu và Edo-kiriko khác nhau ở điểm nào?
Edo-garasu (thủy tinh Edo) và Edo-kiriko (cắt pha lê Edo) là hai nghề thủ công thủy tinh nổi tiếng của Tōkyō, thường được nhắc đến cùng nhau do có tên gọi giống nhau.
Tuy nhiên, đây không phải là hai từ chỉ cùng một thứ.
Nói khái quát, bạn sẽ dễ hình dung sự khác biệt hơn nếu hiểu rằng Edo-garasu là nghề thủ công tạo ra bản thân chiếc ly, chiếc bát bằng thủy tinh, còn Edo-kiriko là nghề thủ công tận dụng kỹ thuật khắc hoa văn lên bề mặt thủy tinh.
Ở Edo-garasu, các kỹ thuật tạo hình như chū-buki (thổi tự do), kata-buki (thổi vào khuôn), kata-oshi (ép khuôn) được kế thừa; còn ở Edo-kiriko, người ta cắt trên bề mặt thủy tinh để thể hiện hoa văn.
Cả hai đều là nghề thủ công truyền thống được gìn giữ tại Tōkyō và cũng được công nhận là "sản phẩm thủ công truyền thống" cấp quốc gia.
Edo-garasu được công nhận là sản phẩm thủ công truyền thống của Tōkyō năm 2002 và của quốc gia năm 2014; Edo-kiriko được công nhận là sản phẩm thủ công truyền thống của Tōkyō năm 1985 và của quốc gia năm 2002.
Việc được dùng như vật dụng thường ngày, phần chủ yếu được làm thủ công… là những điều kiện của sản phẩm thủ công truyền thống.
Edo-garasu là nghề tạo ra chính chiếc ly, chiếc bát
Tạo hình qua chū-buki, kata-buki, kata-oshi
Cốt lõi của Edo-garasu là tạo hình chiếc ly bằng cách làm nóng chảy thủy tinh ở nhiệt độ cao.
Các kỹ thuật tiêu biểu gồm chū-buki (thổi tự do), kata-buki (thổi vào khuôn), kata-oshi (ép khuôn).
Chū-buki là kỹ thuật lấy thủy tinh nóng chảy bằng ống thổi, vừa xoay trong không trung vừa chỉnh hình; kata-buki sử dụng khuôn gỗ hoặc khuôn kim loại để tạo ra hình dáng cân đối.
Kata-oshi là kỹ thuật ép thủy tinh nóng chảy giữa khuôn âm và khuôn dương để tạo hình, được dùng khéo léo tùy theo mục đích.
Vì vậy, khi ngắm Edo-garasu, bạn nên chú ý không chỉ đến màu sắc, độ trong, mà còn đến cảm giác chạm môi, độ dày, trọng lượng khi cầm và độ mềm mại của đường viền.
Không cần trang trí cầu kỳ, kỹ năng của nghệ nhân đã thể hiện trong chính hình dáng dễ dùng hằng ngày.
Lịch sử và vùng sản xuất của Edo-garasu
Edo-garasu bắt đầu từ đầu thế kỷ 18, được cho là có nguồn gốc từ việc Kagaya Kyūbei ở Nihonbashi Tōrishio-chō sản xuất gương và kính mắt.
Hiện nay, các xưởng hoạt động chủ yếu ở các quận Kōtō, Sumida, Edogawa và một phần tỉnh Chiba, được gìn giữ như ngành sản xuất của Tōkyō.
Khi đi du lịch, hãy ngắm như một "vật dụng để dùng" sẽ thú vị hơn
Edo-garasu là nghề thủ công được sử dụng trong đời sống dưới dạng ly, chén chứ không chỉ là vật phẩm thưởng lãm.
Khi ngắm, hãy thử tưởng tượng "sẽ dùng để uống gì", "hợp với món ăn nào", việc chọn quà lưu niệm sẽ dễ hơn.
Edo-kiriko là nghề khắc hoa văn và cho thấy ánh sáng
Đặc trưng là sự lấp lánh sinh ra từ vết cắt
Edo-kiriko là nghề thủ công thể hiện hoa văn bằng cách cắt lên bề mặt thủy tinh bằng đĩa kim loại, đĩa kim cương (diamond wheel), đá mài, v.v.
Kiriko là kỹ thuật cắt hoa văn trên bề mặt thủy tinh.
Trong quy trình sản xuất, trước tiên đánh dấu bằng kỹ thuật waridashi, sau đó đi qua arazuri (mài thô), san-ban-gake, ishi-gake, migaki (đánh bóng), baf-gake.
Nhờ trải qua những công đoạn này, hoa văn có đường viền sắc nét dưới ánh sáng sẽ được hình thành.
Lịch sử của Edo-kiriko
Edo-kiriko bắt đầu vào năm 1834 (năm Tenpō thứ 5), khởi nguồn từ việc Kagaya Kyūbei, chủ tiệm bīdoro (thủy tinh) ở Edo Ōdenma-chō, dùng cát kim cương (emery) để khắc lên bề mặt thủy tinh.
Sau thời Meiji, các kỹ thuật hiện đại được bổ sung nhờ sự hướng dẫn của kỹ sư người Anh, và hiện nay được sản xuất ở khắp vùng Kantō với trung tâm là quận Kōtō.
Với Edo-kiriko, góc nhìn thay đổi khi chú ý "đang được cắt ở đâu"
Khi ngắm Edo-kiriko, không chỉ màu sắc đẹp, mà hãy quan sát độ tinh xảo của vết cắt và độ đều đặn của đường nét.
Nhiều tác phẩm có ấn tượng khác hẳn giữa nhìn ngang và nhìn từ miệng hoặc từ đáy xuống, điểm thú vị là biểu cảm thay đổi theo góc nhìn.
Các hoa văn thường thấy ở Edo-kiriko và điểm nhấn
Biết các hoa văn tiêu biểu, việc ngắm triển lãm hay mua sắm sẽ vui hơn
Các hoa văn tiêu biểu gồm yarai-mon, nanako-mon, asanoha-mon, shippō-mon, kikkō-mon, v.v.
Yarai-mon là hoa văn đường thẳng gợi hình ảnh rào chắn tre đan chéo, nanako-mon là các vết cắt hạt nhỏ li ti mà ánh sáng phản chiếu giống như trứng cá xếp liền nhau, asanoha-mon là hoa văn truyền thống hình lục giác mang ý nghĩa trưởng thành khỏe mạnh và trừ tà.
Chỉ cần biết một chút tên hoa văn, góc nhìn khi ngắm tác phẩm tại showroom hay khu trưng bày sẽ phong phú hơn.
Những điểm dễ quan sát khi du lịch
- Các đường thẳng có đồng đều không
- Các hạt nhỏ, ô lưới có đều đặn không
- Khi hướng ra ánh sáng, hoa văn nổi lên như thế nào
Quan sát những điểm này, bạn sẽ thưởng thức Edo-kiriko không chỉ như "một chiếc ly đẹp", mà như một tác phẩm gia công thực sự.
Edo-kiriko hiện nay vừa gìn giữ các hoa văn truyền thống, vừa tạo ra những thiết kế mới.
Cách thưởng thức Edo-garasu và Edo-kiriko khi đi du lịch
Những điểm cần chú ý khi tham quan, trải nghiệm, mua sắm
Các cách thưởng thức trong chuyến đi được chia thành ba hướng lớn: ngắm, trải nghiệm, mang về.
Với Edo-garasu hãy chú ý đến hình dáng và cảm giác sử dụng, với Edo-kiriko hãy chú ý đến hoa văn và cách ánh sáng hiện lên, bạn sẽ dễ nắm bắt được điểm khác biệt.
Một số xưởng và showroom có tổ chức trình diễn sản xuất, trải nghiệm và bán hàng.
Tuy nhiên, yêu cầu đặt chỗ, thời gian cần thiết, giá vé, khả năng chụp ảnh, nội dung trải nghiệm khác nhau tùy cơ sở, nên hãy chắc chắn kiểm tra hướng dẫn chính thức của từng nơi trước khi đến để yên tâm.
Các khu sản xuất chính và cách đi
Các xưởng và showroom Edo-garasu, Edo-kiriko tập trung nhiều ở phía đông Tōkyō như quận Kōtō, Sumida, Edogawa.
Điểm hấp dẫn là bạn có thể dễ dàng ghé qua kết hợp với hành trình tản bộ khu vực phía đông Tōkyō.
Khi chọn làm quà lưu niệm
Nếu lần đầu chọn, nên chọn món có thể tưởng tượng được hoàn cảnh sử dụng.
Ví dụ, Edo-garasu có hình dáng dễ dùng hằng ngày, hoặc những chiếc ly nhỏ Edo-kiriko có hoa văn dễ quan sát… là những cách chọn giúp bạn cảm nhận rõ sự khác biệt.
Ngoài ra, hãy lưu ý các điều cơ bản về xử lý sản phẩm thủy tinh như xác nhận trước khi cầm lên, không va mạnh vào miệng ly mỏng để việc tham quan và mua sắm diễn ra dễ chịu.
Lưu ý khi mang về và sử dụng
Sản phẩm thủy tinh rất yếu với va đập, khi mua hãy nhờ gói kỹ bằng vật liệu chống sốc và đặt vào nơi ít bị va đập như trung tâm vali để yên tâm.
Ngay cả khi mang theo hành lý xách tay lên máy bay, cũng hãy xử lý cẩn thận như vật dễ vỡ.
Tổng kết | Trải nghiệm Edo-garasu và Edo-kiriko thật gần gũi
Edo-garasu và Edo-kiriko đều là những nghề thủ công thủy tinh truyền thống được nuôi dưỡng tại Tōkyō, nhưng điểm nhấn không giống nhau.
Edo-garasu tập trung vào hình dáng của chiếc ly và cảm giác sử dụng, còn Edo-kiriko chú trọng hoa văn và biểu cảm của ánh sáng qua các vết cắt, hiểu như vậy sẽ dễ nắm bắt hơn.
Khi đã biết sự khác biệt rồi mới đi triển lãm hay cửa hàng, cách bạn nhìn nhận các tác phẩm sẽ thay đổi rất nhiều.
Nếu muốn thưởng thức các nghề thủ công truyền thống của Tōkyō trong chuyến đi, trước tiên hãy ngắm Edo-garasu và Edo-kiriko từ hai góc nhìn "kỹ thuật tạo hình" và "kỹ thuật khắc".
