Koinobori (cờ cá chép) là phong tục gì?
Koinobori là phong tục theo mùa của Nhật Bản, được treo vào dịp Tết Thiếu nhi (Kodomo no Hi) ngày 5 tháng 5 và lễ Tango no Sekku (Tết Đoan Ngọ) – nguồn gốc của ngày lễ này.
Theo Luật Ngày lễ hiện hành, Ngày Thiếu nhi được định nghĩa là "ngày tôn trọng nhân cách của trẻ em, mưu cầu hạnh phúc cho trẻ em và đồng thời biết ơn mẹ".
Những lá cờ cá chép bạn nhìn thấy khi du lịch Nhật Bản không chỉ là vật trang trí.
Đó là khung cảnh hòa quyện giữa tấm lòng gia đình cầu mong con cái trưởng thành khỏe mạnh và cảm giác chuyển mùa từ xuân sang đầu hè tại Nhật Bản.
Cách thưởng ngoạn Koinobori cơ bản cần biết
Thông thường, hình ảnh cá chép bơi lội đón gió được trân trọng nhất.
Khi nhìn thấy hình ảnh vươn lên bầu trời, nhiều người Nhật tự nhiên cảm nhận được ước nguyện "mong con lớn lên khỏe mạnh".
Trong cách treo phổ biến hiện nay, cá chép đen (magoi – cá chép đực) tượng trưng cho người cha, cá chép đỏ (higoi – cá chép cái) tượng trưng cho người mẹ, và cá chép xanh (kogoi) tượng trưng cho con cái.
Thời gian treo thường từ đầu tháng 4 đến ngày 5 tháng 5 (Tết Đoan Ngọ), và được mang ra treo vào những ngày trời đẹp.
Lịch sử Koinobori – Mối liên hệ với Tết Đoan Ngọ (Tango no Sekku)
Tết Đoan Ngọ vốn là lễ hội được tổ chức từ thời xa xưa nhằm tránh tai họa vào thời điểm giao mùa.
Theo các tài liệu chính thức, từ thời Nara đã có phong tục dùng xương bồ (shōbu) và ngải cứu (yomogi) để xua đuổi bệnh tật và tai họa.
Sau đó, từ thời Kamakura trở đi, trong xã hội võ sĩ đạo, "shōbu" (xương bồ) được liên tưởng đến "shōbu" (thượng võ – tôn trọng võ đạo), và Tết Đoan Ngọ dần mang thêm ý nghĩa chúc mừng sự trưởng thành của bé trai.
Vào thời Edo, tầng lớp võ sĩ phổ biến tục dựng cờ hiệu (nobori), và để đối trọng, tầng lớp thị dân bắt đầu treo cờ hình cá chép – chính là koinobori ngày nay.
Từ cờ hiệu võ sĩ đến cờ cá chép của thị dân
Khi biết được dòng chảy này, bạn sẽ hiểu rằng koinobori ra đời từ trong đời sống Nhật Bản và dần thay đổi hình dạng, lan tỏa rộng rãi.
Có thể nói koinobori là cảnh sắc mùa xuân được hình thành từ sự giao thoa giữa nghi lễ cổ xưa, văn hóa võ sĩ và văn hóa thị dân.
Ý nghĩa và ước nguyện gửi gắm trong Koinobori
Tại sao trong các loài cá lại chọn cá chép?
Theo tài liệu của các cơ quan công quyền và chính quyền địa phương, cá chép là loài cá có sức sống mãnh liệt. Trong truyền thuyết Trung Quốc, cá chép vượt qua dòng nước xiết và thác nước sẽ hóa thành rồng – đó là tích "Đăng Long Môn" (Tōryūmon). Từ đó, cá chép trở thành biểu tượng của sự lập thân và trưởng thành mạnh mẽ.
Vì vậy, koinobori mang ước nguyện "mong con khỏe mạnh lớn lên" và "mong con vượt qua khó khăn để trưởng thành".
Đối với du khách nước ngoài, không chỉ vẻ đẹp bên ngoài, nếu nhìn koinobori như biểu tượng của niềm hy vọng cha mẹ gửi gắm cho con, ấn tượng sẽ sâu sắc hơn.
Kết hợp với mũ giáp và xương bồ sẽ dễ hiểu hơn
Trong dịp Tết Đoan Ngọ, tùy vùng miền và gia đình, có nơi còn trưng bày áo giáp mũ trụ (yoroi kabuto), tranh chiến binh (musha-e nobori) hay tắm nước xương bồ (shōbuyu).
Thay vì chỉ nhìn koinobori riêng lẻ, nếu hiểu đó là một chuỗi phong tục nhằm xua đuổi tai họa và cầu mong sự trưởng thành, bạn sẽ thấy rõ hơn sự kết nối trong văn hóa Nhật Bản.
Dải phướn ngũ sắc và chong chóng mũi tên cũng có ý nghĩa
Dải phướn ngũ sắc (fukinagashi) gắn trên cùng cột koinobori bắt nguồn từ thuyết Ngũ hành của Trung Quốc (Mộc – Hỏa – Thổ – Kim – Thủy), mang ý nghĩa trừ tà.
Chong chóng mũi tên (yaguruma) gắn ở đỉnh cột cũng được truyền rằng khi gió thổi tạo tiếng kêu lách cách có tác dụng xua đuổi tà khí.
Cảnh sắc Koinobori khác nhau thế nào tùy theo vùng miền?
Koinobori được biết đến trên toàn quốc, nhưng cách thể hiện không hoàn toàn giống nhau.
Theo tài liệu chính quyền địa phương, có vùng treo koinobori cùng với tranh chiến binh (musha-e nobori).
Ngoài ra, ngày nay không chỉ sân vườn mỗi nhà mà nhiều nơi còn tổ chức "sự kiện koinobori" – treo hàng loạt cờ cá chép tại sông, công viên và quảng trường.
Thực tế, trong các bản tin của chính quyền địa phương, có giới thiệu hoạt động giăng hàng trăm lá cờ koinobori ngang qua sông và hình ảnh đã trở thành nét cảnh quan mùa xuân quen thuộc.
Nét thú vị khi nhìn koinobori như văn hóa địa phương
Thành phố Kazo, tỉnh Saitama, nổi tiếng là vùng sản xuất koinobori có lịch sử từ thời Meiji, trước chiến tranh từng đứng đầu cả nước về sản lượng.
Tại lễ hội Kazo Shimin Heiwa-sai, hình ảnh koinobori khổng lồ dài 100 mét bơi lội trên bãi sông Tone đã trở thành đặc sản nổi tiếng.
Cùng là "koinobori" nhưng văn hóa treo, văn hóa sản xuất và văn hóa thưởng ngoạn mỗi nơi mỗi khác – đây chính là điều thú vị khi bắt gặp trong chuyến du lịch.
Điểm nhấn khi du khách thưởng ngoạn Koinobori
Khi bắt gặp koinobori trong chuyến du lịch, trước tiên hãy chú ý koinobori được treo ở đâu.
- Ở trước nhà hay cửa hàng
- Treo hàng loạt bên sông hoặc quảng trường
- Đi kèm với mũ giáp hay tranh chiến binh
Chỉ nhìn sự khác biệt này thôi cũng giúp bạn cảm nhận được nơi đó đang trân trọng phong tục gia đình hay đang chia sẻ như một sự kiện cộng đồng.
Mẹo chụp ảnh đẹp
Hãy nhìn hướng cá chép bơi theo gió và bao quát cả dòng sông, cầu, đền chùa hay phố xá phía sau, bạn sẽ có bức ảnh mang đậm nét mùa xuân Nhật Bản.
Khoảnh khắc có gió thổi chính là thời điểm vàng để bấm máy.
Tuy nhiên, nếu có quy định chụp ảnh tại khu vực sự kiện hoặc cơ sở, hãy ưu tiên tuân theo hướng dẫn tại chỗ.
Cách cảm nhận koinobori như một nét văn hóa
Koinobori không phải cuộc thi so sánh sự xa hoa, mà là phong tục thể hiện tấm lòng gia đình và cộng đồng cầu mong sự trưởng thành của trẻ em vào dịp giao mùa.
Khi hiểu ý nghĩa rồi mới nhìn, mỗi chú cá chép bơi trên bầu trời sẽ hiện lên như hình ảnh lời cầu nguyện trong đời sống hằng ngày.
Tổng kết – Thưởng thức lịch sử và phong tục Koinobori trong chuyến du lịch Nhật Bản
Koinobori là phong tục mùa xuân Nhật Bản được kế thừa từ Tết Đoan Ngọ, hình thành từ sự giao thoa giữa nghi lễ xua đuổi tai họa cổ xưa, văn hóa võ sĩ và văn hóa thị dân, phát triển đến hình dạng ngày nay.
Khi biết sức sống mãnh liệt và ước nguyện trưởng thành gửi gắm trong cá chép, cảnh tượng koinobori trên đường du lịch sẽ không chỉ là vật trang trí mà trở thành nét văn hóa phản ánh đời sống và cảm giác mùa của vùng đất đó.
Nếu có dịp đến Nhật Bản từ tháng 4 đến tháng 5, hãy chú ý đến sự khác biệt giữa các vùng miền và thưởng thức trọn vẹn ý nghĩa của koinobori nhé.
