Tatami là gì? Tìm hiểu văn hóa nhà ở và lịch sử chiếu tatami Nhật Bản
Tatami là loại vật liệu lát sàn làm từ cỏ igusa (cỏ bấc), được xem là biểu tượng của phòng kiểu Nhật (washitsu).
Ban đầu, tầng lớp quý tộc sử dụng tatami như tấm trải trên sàn gỗ, và từ thời Muromachi trở đi, hình thức trải kín toàn bộ phòng mới trở nên phổ biến.
Tatami gắn liền với lối sống ngồi trên sàn đặc trưng của Nhật Bản – ngồi, ngủ, thư giãn – và từ đó hình thành ý thức giữ gìn sự yên tĩnh và sạch sẽ.
Vì vậy, trong phòng tatami, ba nguyên tắc cơ bản là "di chuyển nhẹ nhàng", "giữ sạch sẽ" và "tránh làm trầy xước bề mặt".
Mùi hương đặc trưng dễ chịu của tatami đến từ cỏ igusa, được nhiều người yêu thích.
Quy tắc cơ bản cần biết trước khi vào phòng tatami tại Nhật Bản
Cách cởi giày và dép: quy tắc khi vào phòng kiểu Nhật
Tuyệt đối không được mang giày dép lên tatami.
Khi cởi giày ở lối vào, hãy xoay mũi giày hướng ra cửa và xếp gọn gàng.
Thông thường không đi dép trong nhà (slippers) vào phòng tatami (hãy làm theo hướng dẫn của nhà trọ hoặc cơ sở).
Cởi dép trước khi bước lên tatami, xếp gọn rồi mới vào phòng.
Tất chân sạch sẽ – điều quan trọng hơn bạn nghĩ
Tatami là loại sàn mà bạn sẽ tiếp xúc trực tiếp bằng chân trần hoặc tất trong thời gian dài.
Nếu lo lắng về tất đã đi ngoài đường, hãy thay tất mới hoặc lau chân, trong khả năng có thể.
Khi đi du lịch Nhật Bản, mang theo một đôi tất dự phòng sẽ rất tiện khi cần vào phòng tatami.
Cách xử lý viền tatami (tatami-beri)
Phần vải viền quanh tấm tatami được gọi là "tatami-beri".
Ở những nơi trang trọng, có quan niệm không nên giẫm lên viền tatami có hoa văn hoặc gia huy.
Điều này bắt nguồn từ phép tắc của giới võ sĩ, rằng "giẫm lên ranh giới là thiếu lễ nghĩa".
Ngày nay, nhiều nơi sử dụng tatami không viền (kiểu Ryūkyū) hoặc viền trơn, nhưng nếu không chắc, tốt nhất nên tránh bước lên viền.
Những hành động dễ mắc phải gây hư hại tatami và cách tránh
Bánh xe vali là kẻ thù lớn nhất của tatami
Bánh xe dễ bám bẩn và gây trầy xước bề mặt tatami (tatami-omote).
Trên tatami, hãy cố gắng nhấc vali lên, lót vải hoặc khăn bên dưới, hoặc đặt vali ở khu sàn gỗ gần cửa vào.
Mỗi nơi có quy định riêng, nếu có hướng dẫn thì hãy ưu tiên làm theo.
Khi check-in, hỏi "Tôi nên đặt hành lý ở đâu?" sẽ giúp bạn yên tâm hơn.
Không kéo lê đồ đạc và hành lý
Việc kéo lê ghế, bàn hoặc hành lý nặng có thể để lại vết hằn hoặc làm xù lông bề mặt cỏ igusa.
Khi cần di chuyển đồ, hãy nhấc lên hoặc nhờ nhân viên hỗ trợ.
Xử lý khi đổ nước lên tatami: quan trọng nhất là cách ứng phó sau khi đổ
Ai cũng có thể vô tình đổ trà hoặc nước lên tatami.
Trong trường hợp đó, đừng chà mạnh, trước tiên hãy dùng khăn khô hoặc giấy ăn thấm hút nước.
Sau đó, hãy thông báo sớm cho nhân viên của nhà trọ, vì xử lý kịp thời sẽ hạn chế hư hại tốt hơn.
Khi ngồi seiza bị đau – đừng cố chịu quá sức
Trong các trải nghiệm như phòng trà, có thể phải ngồi seiza (quỳ gối), nhưng tùy thể trạng và vóc dáng mà không phải ai cũng ngồi được.
Khi quá đau, hãy nhỏ giọng hỏi xem có thể ngồi thoải mái hơn không, thể hiện sự quan tâm đến xung quanh khi hỏi.
Nhiều trường hợp cho phép ngồi bằng (agura) hoặc ngồi nghiêng, việc cố chịu đau đến mức ảnh hưởng sức khỏe mới là điều đáng lo hơn.
Sự khác biệt về phép tắc tại ryokan, chùa và phòng trà Nhật Bản
Phòng khách ryokan: làm theo hướng dẫn là cách nhanh nhất
Phòng kiểu Nhật tại ryokan được bố trí để khách thư giãn trên tatami.
Cách sắp xếp hành lý, cách trải futon khác nhau tùy nơi, nên hãy chú ý quan sát hướng dẫn ban đầu.
Nếu có tokonoma (hốc trang trí), việc đặt hành lý ở đó bị xem là không đúng phép tắc.
Tokonoma là không gian trang trọng để treo tranh cuộn và cắm hoa, nên hãy để hành lý ở nơi khác.
Phòng tatami tại chùa: chú ý sự yên tĩnh và cử chỉ
Không gian tatami tại chùa thường được sử dụng cho tham quan hoặc trải nghiệm (shakyō – chép kinh, zazen – thiền định).
Đi nhẹ chân, mở đóng cửa (fusuma, shōji) thật khẽ, dừng lại nhường đường – những hành động giữ gìn sự yên tĩnh sẽ được đánh giá cao.
Phòng trà: không chạm vào dụng cụ và lối di chuyển
Trong phòng trà, vị trí đặt dụng cụ và cách di chuyển của mọi người đều có ý nghĩa riêng.
Không chạm vào dụng cụ trà đạo, khi vào qua nijiri-guchi (cửa nhỏ) phải cúi thấp đầu.
Việc chụp ảnh, vị trí đứng khác nhau tùy nơi, hãy làm theo bảng hướng dẫn và khi không chắc chắn thì hỏi trước khi hành động.
Đồ dùng cần mang theo để ở phòng tatami thoải mái hơn
Để có trải nghiệm thoải mái hơn khi ở phòng tatami, bạn nên chuẩn bị những vật dụng sau.
・Tất dự phòng (để bước lên tatami trong trạng thái sạch sẽ)
・Khăn nhỏ hoặc tenugui – khăn truyền thống Nhật Bản (dùng để lau chân hoặc lót dưới hành lý)
・Túi vải gấp gọn (tiện khi gom hành lý đặt trên sàn gỗ)
Tổng kết: Hiểu lịch sử tatami để thực hành phép tắc một cách thoải mái
Tatami là nền văn hóa sàn nhà phát triển cùng với lối sống ngồi trên sàn của người Nhật.
Trong phòng tatami, chỉ cần nhớ ba điều: không mang bụi bẩn và nước vào, di chuyển nhẹ nhàng, và tránh làm trầy bề mặt – tự nhiên bạn sẽ giữ đúng phép tắc.
Ở những nơi có bảng quy tắc, hãy ưu tiên làm theo hướng dẫn; khi không chắc, chỉ cần hỏi ngắn gọn.
Chỉ cần vậy, bạn sẽ cảm thấy thoải mái và tự tin hơn khi ở ryokan, chùa hay phòng trà Nhật Bản.
