Kendō là gì? Võ đạo Nhật Bản coi trọng lễ nghi
Kendō (剣道 - kiếm đạo) là môn võ truyền thống Nhật Bản trong đó hai người dùng kiếm tre (shinai) đối kháng đánh chạm vào các vị trí được quy định, như men, kote, dō và tsuki.
Tên gọi Kendō mang nghĩa là "đạo của kiếm thuật", không đơn thuần là một môn thể thao mà là văn hóa rèn luyện thân tâm thông qua tư thế, lễ, tiếng hô, khoảng cách, và đang lan rộng ra toàn thế giới.
Đối với du khách nước ngoài yêu Nhật Bản, Kendō là một trong những văn hóa trải nghiệm dễ liên tưởng đến hình ảnh "bushi (võ sĩ)" hay "samurai".
Tuy nhiên, Kendō hiện đại không phải là sự tái hiện nguyên xi kỹ thuật sử dụng kiếm Nhật trong lịch sử, mà được yêu thích như một môn võ đạo coi trọng lễ nghi và sự tập trung.
Nguồn gốc của Kendō bắt nguồn từ sự xuất hiện của kiếm Nhật, và vào thời Edo, Naganuma Shirōzaemon Kunisato cùng các bậc tiền bối đã thiết lập "phương pháp luyện đánh" (uchikomi keiko-hō) sử dụng giáp bảo hộ và kiếm tre, được coi là nguồn gốc trực tiếp của Kendō hiện đại.
Năm 1952 (Showa 27), Liên đoàn Kendō Toàn Nhật Bản được thành lập, và Liên đoàn Kendō Quốc tế (FIK) hiện có 64 quốc gia và vùng lãnh thổ là thành viên, phát triển thành môn võ quốc tế.
Việc cúi chào trước và sau khi tập (keiko), tôn trọng đối thủ và xử lý dụng cụ cẩn thận cũng là yếu tố không thể thiếu để hiểu Kendō.
Tìm hiểu dụng cụ Kendō | Tên gọi của shinai và bōgu
Trong Kendō, chủ yếu sử dụng shinai (kiếm tre) và bōgu (giáp bảo hộ).
Shinai là dụng cụ luyện tập làm từ 4 thanh tre chẻ ra, được cố định bằng sakigawa (đầu da), nakayui (dây buộc giữa), tsuka (cán) và tsuru (dây), được sử dụng thay thế cho kiếm thật.
Shinai làm từ tre hoặc vật liệu tổng hợp thay thế tre, nếu đáp ứng quy cách được Liên đoàn Kendō Toàn Nhật Bản công nhận, đều được coi là hợp lệ.
Theo quy định của Liên đoàn Kendō Toàn Nhật Bản, bōgu (gọi là Kendōgu - 剣道具) gồm 4 loại: men (面 - bảo vệ đầu), dō (胴 - bảo vệ thân), kote (小手 - bảo vệ cổ tay và cẳng tay) và tare (垂 - che vùng eo).
Đây vừa là dụng cụ bảo đảm an toàn, vừa là yếu tố quan trọng tạo nên vẻ ngoài đặc trưng của Kendō.
Người tập mặc kendōgi và hakama (袴 - quần ống xòe rộng), đi chân trần là tiêu chuẩn cơ bản.
Tại các võ đường (dōjō) và cơ sở trải nghiệm, ban đầu thường có phần giải thích về cách xử lý dụng cụ.
Không tự ý chạm vào shinai và bōgu, không đặt bừa bãi trên sàn hay bước qua, hãy làm theo hướng dẫn để yên tâm.
Tinh thần coi trọng dụng cụ chính là biểu hiện của tinh thần Kendō.
Điểm nhấn của Kendō là tư thế, khí thế và khoảng cách
Khi xem Kendō, hãy chú ý không chỉ tốc độ giao đấu mà cả khoảnh khắc trước và sau mỗi đòn.
Tư thế khi vào thế, khoảng cách với đối thủ, bước chân tiến và cách phát ra tiếng (khí thế) đều mang ý nghĩa riêng.
Trong Kendō, người tập có thể hét to "MEN!", "KOTE!", "DŌ!" trong khoảnh khắc tung đòn.
Đây không chỉ thể hiện khí thế mà còn là yếu tố thể hiện rõ ý chí đánh, liên quan đến phán định đòn đánh hợp lệ (ippon).
Đòn đánh hợp lệ được quy định là "dùng đúng phần đánh của shinai đánh vào vị trí hợp lệ với khí thế đầy đủ, tư thế chính xác, đường kiếm đúng và có zanshin (残心 - sự cảnh giác sau đòn)", đòi hỏi sự thống nhất của Khí - Kiếm - Thân (Ki-Ken-Tai).
Ngoài ra, cách giữ khoảng cách (maai) với đối thủ cũng là điểm đáng xem.
Quá gần hay quá xa đều khó tung được đòn, người tập đọc động tác của đối thủ và tìm cơ hội trong khoảnh khắc.
Khi cảm nhận được sự khác biệt giữa căng thẳng tĩnh lặng và sức mạnh khi bắt đầu chuyển động, sức hút của Kendō sẽ dễ dàng được truyền tải.
Thời gian thi đấu được quy định là 5 phút, theo thể thức đấu 3 điểm (sanbon shōbu); ai giành được 2 điểm trước trong thời gian thi đấu sẽ thắng.
Lễ nghi cơ bản cần lưu ý khi trải nghiệm Kendō
Khi trải nghiệm Kendō, trước hết hãy lắng nghe kỹ hướng dẫn của võ đường và giảng viên.
Nội dung trải nghiệm, trang phục, việc cho phép chụp ảnh và yêu cầu đặt chỗ khác nhau tùy cơ sở.
Đừng giả định những thông tin không thể xác nhận chính thức, hãy kiểm tra trên trang web hoặc hướng dẫn của ban điều hành trước khi đăng ký.
Đừng quên cúi chào (rei)
Khi vào võ đường, khi đối diện với đối thủ, trước và sau khi tập - trong Kendō có nhiều thời điểm cúi chào.
Có nhiều loại lễ như "shōmen no rei" (cúi chào hướng chính diện - bàn thờ thần hoặc tường chính), "otagai no rei" (cúi chào lẫn nhau với người chỉ đạo và đối thủ).
Hãy đón nhận như một hành động thể hiện sự tôn trọng đối với đối thủ và địa điểm chứ không chỉ là hình thức.
Xác nhận trước về việc chụp ảnh và quay video
Trong các buổi trải nghiệm và luyện tập Kendō, có thể có người tham gia khác lọt vào khung hình.
Nếu muốn chụp ảnh, hãy nhất định xác nhận với cơ sở hoặc giảng viên.
Về việc đăng SNS, cũng nên xác nhận trước phạm vi cho phép để yên tâm.
Không gắng sức, ưu tiên an toàn
Kendō là trải nghiệm vận động cơ thể.
Bạn có thể bối rối với các động tác lạ và tiếng hét lớn, nhưng đừng gắng sức; hãy tham gia trong phạm vi đã được hướng dẫn.
Nếu cảm thấy đau hay lo lắng, điều quan trọng là báo sớm.
Hướng dẫn về trang phục và đồ mang theo
Tại nhiều cơ sở trải nghiệm có thể thuê kendōgi, bōgu và shinai, nhưng nếu mang theo trang phục dễ vận động như áo phông, đồ thể thao, tất và áo lót thay, khăn lau mồ hôi và nước uống thì sẽ thoải mái hơn.
Vì có thể tập chân trần, nên cắt ngắn móng chân để đảm bảo an toàn.
Mẹo để người lần đầu xem Kendō thưởng thức trọn vẹn
Khi xem Kendō lần đầu, không cần phải hiểu hết tất cả các phán định chi tiết.
Trước hết, hãy xem dòng chảy "bắt đầu bằng lễ và kết thúc bằng lễ" (rei ni hajimari rei ni owaru).
Không chỉ ở những lúc tấn công đối thủ, mà cả khoảng thời gian tĩnh lặng trước khi tung đòn (semeai - đấu trí) cũng có nét đặc trưng của Kendō.
Tại hội trường và võ đường, cơ bản là quan sát yên lặng theo không khí xung quanh.
Nếu phân vân về thời điểm hô lớn hay vỗ tay, hãy theo dõi cử chỉ của những người xung quanh để yên tâm.
Hãy chú ý đến động tác giương cờ trắng-đỏ của 3 trọng tài (1 chính, 2 phụ).
Khi 2 lá cờ trở lên cùng chỉ về một đòn đánh thì được tính là đòn đánh hợp lệ (ippon), đây là khoảnh khắc quan trọng của trận đấu.
Ngoài ra, nếu có người có kinh nghiệm Kendō hoặc giảng viên ở gần, có thể hỏi họ về điểm nhấn cũng là cách hay.
Chỉ cần ghi nhớ tên 4 vị trí đánh: "Men", "Kote", "Dō" và "Tsuki" (突き - đâm) cũng giúp bạn mở rộng cách thưởng thức khi xem trận đấu.
Tour trải nghiệm Kendō khi du lịch Nhật Bản: cách tìm và lưu ý đặt chỗ
Nếu muốn tiếp cận văn hóa Kendō trong chuyến du lịch Nhật Bản, có thể tìm các chương trình trải nghiệm Kendō dành cho du khách nước ngoài hoặc các võ đường có thể tham quan.
Tại các thành phố lớn như Tokyo, Kyoto, Osaka, Yokohama, Sapporo, Fukuoka có cung cấp tour trải nghiệm Kendō hỗ trợ tiếng Anh, một số đơn vị đón hàng ngàn lượt khách quốc tế mỗi năm.
Thời gian trải nghiệm khoảng 1-2 giờ, có thể bao gồm giải thích về reihō (lễ pháp), cách vung shinai, trải nghiệm đánh men, mặc thử bōgu và chụp ảnh.
Tuy nhiên, võ đường vốn không phải là cơ sở du lịch, nên việc đón nhận tham quan hay trải nghiệm khác nhau tùy nơi.
Trước khi đến thăm, hãy xác nhận trên trang web chính thức hoặc hướng dẫn của ban điều hành các điểm sau:
- Có nhận trải nghiệm hoặc tham quan không
- Có cần đặt chỗ không (nhiều tour trải nghiệm yêu cầu đặt trước online)
- Giá vé (thay đổi tùy gói, có loại từ vài ngàn đến trên 10.000 yên)
- Có yêu cầu cụ thể về trang phục và đồ mang theo không
- Có thể chụp ảnh và đăng SNS không
- Ngôn ngữ hỗ trợ và phương thức giải thích (có hướng dẫn tiếng Anh hay đa ngôn ngữ không)
Kendō là trải nghiệm có thể cảm nhận một mặt của văn hóa Nhật Bản chỉ qua việc xem.
Tuy nhiên, đây cũng là nơi coi trọng lễ nghi, nên hãy có tinh thần học hỏi thay vì chỉ tham gia với tâm thế du lịch.
Kiến thức xung quanh để thưởng thức trải nghiệm Kendō sâu sắc hơn
Khác biệt giữa Kendō và các môn võ khác
Trong các môn võ Nhật Bản, ngoài Kendō còn có Jūdō, Karate, Aikidō, Kyūdō, Naginata và Iaidō.
Kendō là môn võ đối kháng tập trung vào "đòn đánh" và "lễ", đặc trưng là tập trung vào tự do công thủ hơn là kata (型 - bài hình).
Vì có sự rõ ràng giữa tĩnh và động, được coi là môn võ dễ hiểu cho người mới xem.
Trình tự cơ bản của một buổi tập
Một buổi tập thông thường bắt đầu bằng tư thế ngồi seiza và mokusō (黙想 - thiền tĩnh), lễ chào chính diện và lễ chào lẫn nhau, sau đó là suburi (vung kiếm cơ bản), kihon-uchi (đánh cơ bản), uchikomi-keiko (luyện tập đánh), ji-keiko (luyện tập tự do) và kết thúc lại bằng lễ chào.
Trong các chương trình trải nghiệm cũng thường giới thiệu trình tự này dưới dạng đơn giản hóa, nên lắng nghe kỹ giải thích lúc đầu sẽ giúp tham gia thuận lợi.
Tổng kết | Hiểu sâu văn hóa Nhật Bản qua Kendō
Kendō không chỉ là chuyển động mạnh mẽ với shinai, mà còn là môn võ truyền thống Nhật Bản coi trọng lễ, tư thế và sự tập trung.
Người mới chỉ cần biết tên gọi của shinai, kendōgu (men, kote, dō, tare) và lễ nghi cơ bản cũng có thể thưởng thức xem hoặc trải nghiệm dễ dàng hơn.
Khi tiếp cận Kendō trong chuyến du lịch, hãy xác nhận điều kiện trải nghiệm, giá vé và việc cho phép chụp ảnh trên thông tin chính thức, đồng thời không quên sự tôn trọng với võ đường và người tham gia.
Qua Kendō, hãy cảm nhận tinh thần "tôn trọng đối thủ", "coi trọng khuôn phép" và tinh thần "bắt đầu bằng lễ và kết thúc bằng lễ" trong văn hóa Nhật Bản.
