Mochitsuki là trải nghiệm gì? Nét văn hóa truyền thống gắn bó lâu đời với Nhật Bản
Mochitsuki (giã bánh dày) là trải nghiệm văn hóa ẩm thực truyền thống của Nhật Bản, trong đó gạo nếp đã hấp chín được cho vào cối đá (usu) và giã mạnh bằng chày gỗ (kine) để tạo thành bánh dày (mochi) dẻo mịn.
Mochi sau khi hoàn thành không chỉ được ăn ngay, mà còn được kết hợp với bột đậu nành rang (kinako), nhân đậu đỏ (anko), củ cải bào (daikon oroshi), hoặc cho vào món súp ozōni… theo nhiều cách thưởng thức đa dạng.
Đối với du khách nước ngoài, đây cũng là một trải nghiệm văn hóa đặc trưng Nhật Bản, nơi có thể cảm nhận đầy đủ cả âm thanh, hương thơm, vị ngon và sự giao lưu.
Mochitsuki với tư cách là nghi lễ và bối cảnh lịch sử
Lịch sử của mochi rất lâu đời, được cho là có nguồn gốc từ thời Jōmon và đến cuối thời Nara đã định hình gần giống mochi ngày nay.
Nhật Bản từ xưa đã có tín ngưỡng nông nghiệp coi thần linh trú ngụ trong cây lúa, và mochi – được tạo ra từ việc giã và đóng chặt gạo – được xem là món ăn mang sức mạnh đặc biệt, không thể thiếu trong các nghi lễ thần đạo và dịp lễ mừng.
Đặc biệt vào dịp Tết Nhật Bản, có phong tục chuẩn bị kagami-mochi để đón Toshigami-sama (vị thần năm mới), vì thế mochitsuki cuối năm đã được kế thừa như một nghi thức quan trọng của gia đình và cộng đồng.
Trải nghiệm văn hóa Nhật Bản thú vị khi xem và khi tham gia
Sức hấp dẫn của mochitsuki nằm ở việc bạn có thể cảm nhận sự mạnh mẽ của thao tác ở cự ly gần.
Tiếng chày giáng xuống, tiếng hô nhịp nhàng, độ mềm mại của mochi vừa giã xong – tất cả là trải nghiệm khó truyền tải qua ảnh hay video.
Vì là trải nghiệm có thể cảm nhận bằng cả năm giác quan, mochitsuki được yêu thích rộng rãi từ trẻ nhỏ đến du khách nước ngoài.
Biết quy trình giã bánh giúp trải nghiệm dễ hiểu hơn nhiều
Với người lần đầu xem mochitsuki, có thể sẽ thắc mắc về thời điểm gạo nếp biến thành mochi.
Nắm được quy trình cơ bản sẽ giúp bạn hiểu hơn khi tham quan cũng như tham gia, và dễ bắt đúng thời điểm chụp ảnh.
Một buổi trải nghiệm mochitsuki thông thường, bao gồm chuẩn bị, trình diễn và nếm thử, thường kéo dài từ 30 phút đến 1 tiếng.
Hấp gạo nếp
Đầu tiên là công đoạn hấp gạo nếp.
Gạo nếp được ngâm nước từ hôm trước, sau đó đem hấp trong seiro (xửng tre).
Việc hấp thay vì nấu giúp cơm nếp có độ dẻo và kết dính đặc trưng, phù hợp để làm mochi.
Cho gạo nếp đã hấp vào cối – công đoạn "konedori"
Gạo nếp vừa hấp xong được chuyển vào cối đá, ban đầu dùng đầu chày ấn nén để gom lại thành khối.
Công đoạn này còn gọi là "konedori" hoặc "hangoroshi", là bước chuẩn bị quan trọng để làm vỡ hạt gạo và biến thành khối bột mịn.
Ở giai đoạn này, hạt gạo đôi khi vẫn còn hình dạng đôi chút.
Giã bằng chày
Sau khi đã kết khối ở mức độ nhất định, người ta bắt đầu giã đều bằng chày theo nhịp điệu.
Đặc trưng là có sự phối hợp ăn ý giữa người giã (tsukite) và người lật mochi, thêm nước (kaeshite), vừa làm vừa hô to "yoishō!" theo nhịp.
Nhờ giã nhiều lần, mochi trở nên mịn và dẻo dai.
Tạo hình và thưởng thức
Mochi sau khi giã xong được chia thành từng miếng vừa ăn.
Tùy địa điểm, mochi có thể được phục vụ ngay tại chỗ với kinako, anko, shōyu (nước tương), daikon oroshi và nhiều vị khác nhau.
Điểm nhấn và cách tận hưởng trải nghiệm mochitsuki
Mochitsuki không chỉ là nghi thức chờ đến lượt để cầm chày.
Nếu quan sát kỹ xung quanh, bạn sẽ thấy sự thú vị của văn hóa đặc trưng Nhật Bản và niềm vui của công việc tập thể.
Chú ý đến tiếng hô và nhịp điệu
Trong mochitsuki, để ăn khớp nhịp độ giã, tự nhiên sẽ có những tiếng hô.
Những tiếng hô đặc trưng Nhật Bản như "yoishō", "pettan" tạo nên nhịp điệu vui tai, chỉ cần đứng xem cũng đã thú vị, đôi khi cả không gian hòa quyện thành một.
Thưởng thức độ mềm đặc biệt của mochi vừa giã
Mochi vừa làm xong có kết cấu hoàn toàn khác so với mochi để lâu.
Độ mịn màng, độ dẻo, và vị ngọt thoang thoảng của gạo nếp chính là nét hấp dẫn chỉ có khi vừa giã xong.
Nhiều địa điểm cho phép thử nhiều vị cơ bản như kinako-mochi, anko-mochi và daikon oroshi-mochi (còn gọi là karami-mochi).
Cảm nhận sự khác biệt về không khí theo từng vùng miền
Mochitsuki là văn hóa nổi tiếng khắp Nhật Bản, nhưng không khí ở mỗi nơi lại rất khác nhau.
Có những nơi mang không khí ấm cúng như nghi thức gia đình, cũng có nơi sôi động như một phần của lễ hội.
Ví dụ như "Mochi Honzen" của thành phố Ichinoseki tỉnh Iwate hay "Kōsoku Mochitsuki" (giã mochi tốc độ cao) của thành phố Nara là những nét văn hóa mochi đặc trưng vùng miền nổi tiếng.
Thời gian và địa điểm có thể trải nghiệm mochitsuki
Mochitsuki không phải có thể trải nghiệm mọi lúc mọi nơi, mà có xu hướng tập trung vào thời điểm và địa điểm nhất định.
Biết trước sẽ giúp bạn dễ dàng đưa vào lịch trình du lịch.
Thời điểm tổ chức nhiều
Đặc biệt từ cuối tháng 12 đến đầu tháng 1 – dịp Tết Nhật Bản, các buổi mochitsuki được tổ chức rất nhiều.
Để chuẩn bị kagami-mochi và mochi cho món ozōni, giai đoạn này mochitsuki diễn ra tại các đền thờ Thần đạo, sự kiện cộng đồng, khách sạn và trung tâm thương mại.
Ngoài ra, do gắn bó sâu sắc với nghề trồng lúa, mochitsuki cũng được tổ chức vào dịp lễ hội thu hoạch mùa thu và Koshōgatsu (khoảng 15 tháng 1).
Địa điểm có thể trải nghiệm
Những nơi du khách dễ tham gia bao gồm: sự kiện tại khách sạn – ryokan, các cơ sở trải nghiệm văn hóa, trạm dừng chân ven đường (michi-no-eki), cơ sở trải nghiệm nông thôn, lễ hội địa phương và nghi lễ tại đền thờ.
Cũng có các tour và chương trình trải nghiệm văn hóa có hỗ trợ tiếng Anh, giúp du khách nước ngoài dễ dàng tham gia.
Quy tắc cơ bản khi tham gia mochitsuki
Khi tham gia các buổi trải nghiệm mochitsuki dành cho du khách hay sự kiện cộng đồng, sự ý tứ với mọi người xung quanh cũng rất quan trọng.
Để trải nghiệm văn hóa Nhật Bản một cách vui vẻ, hãy nắm vững những quy tắc cơ bản.
Ưu tiên hướng dẫn của nhân viên và người điều phối
Cách tham gia và thứ tự khác nhau tùy theo mỗi địa điểm.
Vị trí xếp hàng, việc được phép chụp ảnh hay không, phạm vi người được trải nghiệm… hãy tuân theo hướng dẫn tại chỗ.
Nhiều nơi yêu cầu rửa tay và sát khuẩn tay vì lý do vệ sinh.
Không đột ngột tiến lại gần khu vực làm việc
Mochitsuki tốn nhiều sức hơn so với vẻ ngoài.
Chày thường nặng hơn bạn nghĩ, vì vậy đừng đột ngột đi vào gần cối hay chày, hãy đợi ở vị trí được chỉ định cho đến khi được gọi.
Kiểm tra quy trình trước khi ăn
Ngay cả khi mochi vừa giã được phát ra, không phải lúc nào cũng có thể lấy ngay.
Thứ tự phân phát và cách nhận có thể có quy định riêng, nên quan sát mọi người xung quanh trước khi hành động sẽ yên tâm hơn.
Nếu bạn bị dị ứng lúa mì hoặc gạo, hãy báo trước cho nhân viên.
An toàn và lưu ý khi trải nghiệm mochitsuki
Mochitsuki là trải nghiệm vui, nhưng ý thức về an toàn cực kỳ quan trọng.
Đặc biệt người lần đầu tham gia nên bình tĩnh hành động, không để bị cuốn theo không khí sôi động.
Đừng gắng sức khi cầm chày
Khi đến lượt cầm chày thử, nhiều người chưa quen với trọng lượng và cách vung chày.
Không nên vung mạnh quá sức, hãy tuân theo động tác được hướng dẫn là điều quan trọng.
Nên mặc trang phục dễ vận động, tránh áo tay dài lòng thòng hoặc váy xòe rộng có thể bị cuốn vào chày.
Cẩn thận đừng để bị cuốn vào chày.
Đi cùng trẻ em thì không được rời mắt
Ở những nơi đông vui, trẻ em thường thích chạy lên phía trước.
Xung quanh khu vực cối và chỗ giã bánh, đừng rời mắt khỏi trẻ.
Một số nơi còn chuẩn bị chày nhỏ, nhẹ dành riêng cho trẻ em.
Ăn mochi không được vội
Mochi có vẻ mềm và dễ ăn, nhưng đừng vội đưa miếng lớn vào miệng.
Để tránh tai nạn nghẹn ở cổ họng, hãy chia nhỏ, nhai kỹ và ăn chậm rãi.
Đặc biệt người cao tuổi và trẻ nhỏ nên xé thành miếng vừa miệng rồi mới thưởng thức sẽ an toàn hơn.
Mochitsuki – một nét văn hóa Nhật Bản đáng trải nghiệm nếu có cơ hội
Trong hành trình du lịch Nhật Bản, không chỉ những điểm tham quan nổi tiếng, mà cả những trải nghiệm gắn với văn hóa truyền thống địa phương cũng đọng lại sâu sắc trong ký ức.
Mochitsuki là một trong số đó, nơi bạn có thể cảm nhận sự sôi động của nghi lễ đặc trưng Nhật Bản và niềm vui của công việc tập thể.
Ngay cả khi chỉ đứng xem, bạn vẫn có thể cảm nhận âm thanh mạnh mẽ của cối chày và sự đồng điệu trong tiếng hô.
Nếu có cơ hội tham gia, hãy tìm hiểu trước quy trình và quy tắc để trải nghiệm sâu sắc hơn.
Chụp ảnh, nghe âm thanh, thưởng thức mochi vừa giã, quan sát chuyển động của mọi người.
Những yếu tố này hòa quyện với nhau khiến mochitsuki trở thành dịp quý giá để cảm nhận văn hóa Nhật Bản bằng cả năm giác quan.
Tổng kết
Mochitsuki là nét văn hóa ẩm thực truyền thống đặc trưng Nhật Bản, giã gạo nếp đã hấp thành bánh bằng cối usu và chày kine.
Với lịch sử lâu đời, mochitsuki thường được tổ chức vào Tết Nhật Bản và các nghi lễ địa phương, vừa thú vị khi xem vừa vui khi tham gia.
Nếu trải nghiệm lần đầu, điều quan trọng là nắm được quy trình, làm theo hướng dẫn và chú ý an toàn.
Không chỉ niềm vui ẩm thực, mà hình ảnh mọi người cùng hợp sức tạo nên một tảng mochi cũng chính là sức hút lớn của mochitsuki.
Nếu có dịp đến Nhật Bản, hãy nhất định thử một lần trải nghiệm mochitsuki chính gốc để cảm nhận chiều sâu của văn hóa Nhật.
