Taue (cấy lúa) là công việc gì? Vị trí trong quy trình trồng lúa Nhật Bản
Taue (田植え, cấy lúa) là công việc di chuyển mạ lúa đã được ươm sang ruộng nước.
Trong quy trình trồng lúa nước tại Nhật Bản, đây là một trong những công đoạn trung tâm sau khi ươm mạ, đánh dấu lúc cây lúa bắt đầu sinh trưởng chính thức trên ruộng (honden).
Hiện nay, phần lớn ruộng lúa nước (suitō) ở Nhật áp dụng phương pháp cấy mạ - ươm mạ trước rồi chuyển ra ruộng.
Bên cạnh đó còn có "chokuha saibai (gieo thẳng)" - gieo hạt thóc giống trực tiếp vào ruộng mà không cần cấy. Phương pháp này tiết kiệm được khoảng 20% thời gian lao động và khoảng 10% chi phí sản xuất trên mỗi 10 are.
Taue không chỉ đơn thuần là việc xếp các cây mạ.
Trước đó phải có công đoạn chuẩn bị đất, sau đó còn có quản lý nước, bón thúc và phòng trừ sâu bệnh.
Tại Nhật, taue thường được thực hiện từ tháng 4 đến đầu tháng 5 khi trời ấm lên, thời điểm có khác biệt theo vùng.
Quy trình taokoshi và shirokaki trước khi cấy lúa
Đầu tiên là cày đất - "taokoshi"
Trước khi cấy lúa, người ta tiến hành "taokoshi" - cày đất ruộng và làm nhỏ tơi.
Công việc này giúp tạo điều kiện đất tốt để rễ cây dễ phát triển.
Đây cũng là quá trình cày xới đất ruộng đã ngủ đông, trộn cùng phân bón để tạo nên ruộng giàu dinh dưỡng.
Ngày nay phổ biến dùng máy kéo, thời gian làm việc đã rút ngắn rất nhiều so với thời còn dùng cuốc, lưỡi cày và sức kéo gia súc.
Đổ nước và làm phẳng - "shirokaki"
Sau taokoshi là công đoạn quan trọng "shirokaki (代かき)".
Shirokaki là quá trình đổ nước vào ruộng, rải phân bón và san phẳng mặt ruộng.
Công đoạn này giúp giữ nước tốt hơn, dễ cấy lúa hơn và kìm hãm sự phát triển của cỏ dại.
Việc taue có diễn ra suôn sẻ hay không phụ thuộc nhiều vào giai đoạn chuẩn bị này.
Nếu mặt ruộng cao thấp không đều, sẽ ảnh hưởng đến độ dễ cấy và việc quản lý nước sau này.
Toàn bộ chuỗi công việc trồng lúa, bao gồm taokoshi đến shirokaki, vào khoảng năm 1960 cần khoảng 174 giờ trên 10 are, nhưng nhờ cơ giới hóa, gần đây có ví dụ giảm xuống còn khoảng 21,1 giờ.
Tại sao ươm mạ là nền tảng cho taue
Taue diễn ra trên ruộng chính, nhưng tiền đề là công đoạn ươm mạ.
Quy trình trồng lúa thường được sắp xếp theo thứ tự "taokoshi - shirokaki", "ươm mạ", "taue".
Ở giai đoạn ươm mạ, người ta gieo hạt thóc giống và nuôi đến khi mạ đủ điều kiện chuyển ra ruộng.
Về lịch sử, phương pháp ươm trong "mizu-nawashiro" (vườn ươm có nước, đất được nhào nhuyễn) đã được áp dụng từ thời Edo.
Vào thập niên 1955-1965, "hōon-secchū-nawashiro" (vườn ươm có lớp giấy dầu hoặc nylon che) trở nên phổ biến, và ngày nay phương pháp gieo hạt vào khay ươm rồi nuôi mạ cho máy cấy trong nhà nylon được áp dụng rộng rãi.
Tức là taue không phải công việc độc lập, mà nên hiểu là công đoạn kết nối giữa ươm mạ và quản lý ruộng chính.
Chỉ khi mạ ở trạng thái tốt, lúa mới sinh trưởng ổn định sau khi cấy.
Cách cấy lúa | Khác biệt giữa máy cấy và cấy tay
Cấy lúa bằng máy cấy taueki
Hầu hết taue ngày nay đều được thực hiện bằng máy.
Phương pháp dùng máy cấy "taueki" để cấy mạ đã trưởng thành là phổ biến nhất.
Cấy bằng máy giúp mạ được trồng theo hàng đều, thuận tiện ngay cả trên ruộng rộng.
Khoảng cách kabuma (giữa các bụi) và jōkan (giữa các hàng) đều nhau giúp việc quản lý sau đó dễ dàng hơn và sản lượng ổn định.
Trong trồng lúa, không chỉ taue mà còn cần đảm bảo sự đồng đều để quản lý các công đoạn sau dễ dàng hơn.
Cấy bằng tay
Tuy nhiên, ở các góc và rìa ruộng nơi máy khó tới, người ta vẫn cấy tay.
Cũng có trường hợp dùng tay bổ sung những chỗ máy còn sót.
Cấy tay đưa từng cây mạ vào ruộng, dễ thấy được sự tỉ mỉ trong cách cấy.
Ở một số địa phương, taue thủ công còn được tổ chức như lễ hội truyền thống hoặc trải nghiệm học tập, có cả các sự kiện cho du khách tham gia.
Tuy vậy, trong nông nghiệp hiện nay, phương pháp lấy máy làm trung tâm vẫn là chủ đạo thay vì cấy tay toàn bộ diện tích lớn.
Quản lý ruộng sau taue | Quản lý nước, bón thúc và phòng trừ sâu bệnh
Sau khi cấy lúa xong, công việc trồng lúa vẫn tiếp tục.
Sau đó còn nhiều việc quản lý cây lúa như nhổ cỏ, quản lý nước, bón thúc (tsuihi) và phòng trừ sâu bệnh.
Tầm quan trọng của quản lý nước
Trên ruộng nước, trạng thái nước ảnh hưởng lớn đến sinh trưởng.
Sau taue, người ta đổ nước để ruộng không bị khô, và rút nước theo giai đoạn sinh trưởng phù hợp.
Đặc biệt, "nakaboshi (giữa kỳ rút nước)" - rút nước phơi đất sau taue một thời gian - là việc quản lý quan trọng giúp rễ bén chắc và kìm các nhánh đẻ vô hiệu.
Vai trò của bón thúc và phòng trừ sâu bệnh
Bón thúc là việc bón thêm phân bón theo giai đoạn sinh trưởng của lúa, ảnh hưởng đến số bông và độ chắc của hạt.
Phòng trừ là phun thuốc bảo vệ thực vật theo tình hình sâu bệnh, được thực hiện để duy trì năng suất và chất lượng.
Taue là công đoạn giữa của quá trình trồng lúa
Nhìn theo cách này, taue không phải "kết thúc công việc" mà là "khởi đầu giai đoạn nuôi lúa trên ruộng chính".
Phải có cả khâu chuẩn bị trước và quản lý sau, mới dẫn đến vụ thu hoạch.
Không chỉ có taue | Hiểu sự khác biệt với gieo thẳng
Trong trồng lúa nước, ngoài phương pháp cấy chuyển (taue), còn có phương pháp gieo thẳng hạt thóc giống xuống ruộng chính (chokuha saibai).
Phương pháp gieo thẳng giúp bỏ qua việc ươm mạ, nhưng cần chú ý đảm bảo nguồn nước và phòng cỏ dại.
Phương pháp cấy chuyển có lợi thế: có thể ươm mạ trong điều kiện kiểm soát như nhà nylon, mạ phát triển hơn cỏ dại mọc sau shirokaki nên dễ kìm cỏ, và dễ tránh được tình trạng trổ bông (shussui) muộn.
Hiểu sự khác biệt này giúp bạn thấy rõ tại sao taue được xem là công việc quan trọng lâu đời.
Phương pháp cấy chuyển dù tốn công chuẩn bị, nhưng được áp dụng rộng rãi vì dễ quản lý quá trình trồng lúa.
Trải nghiệm taue để hiểu trồng lúa | Cách kết hợp du lịch và học tập
Là một phần của du lịch và giáo dục, nhiều nông trại và chính quyền địa phương đón khách trải nghiệm taue.
Thời điểm trải nghiệm khác nhau tùy vùng và chương trình, nhưng thường tổ chức từ mùa xuân đến đầu mùa hè, một số chương trình kéo dài 1-2 tiếng.
Trang phục và đồ cần chuẩn bị khi tham gia
Khi trải nghiệm taue, bạn sẽ phải bước xuống bùn nên cần quần áo có thể bị bẩn, đồ thay và khăn tắm.
Một số cơ sở chuẩn bị sẵn ủng cao su và cây mạ, các chương trình dễ tham gia cho cả du khách nước ngoài.
Ví dụ các địa điểm có thể trải nghiệm
Tại các vùng trồng lúa nổi tiếng và khu vực satoyama (làng quê) trên khắp Nhật Bản, có cả chương trình kết hợp trải nghiệm với mùa gặt lúa (inekari).
Hầu hết cần đặt trước, nên bạn hãy tìm hiểu qua hiệp hội du lịch địa phương hoặc nền tảng trải nghiệm nông nghiệp.
Tóm tắt | Những điểm cần nắm khi tìm hiểu công việc taue
Taue là công đoạn chuyển mạ đã ươm sang ruộng, là cột mốc lớn trong trồng lúa.
Trước đó có taokoshi, shirokaki và ươm mạ, sau đó là các công việc quản lý như quản lý nước, nhổ cỏ, bón thúc và phòng trừ.
Hiện nay, cấy chuyển bằng máy cấy là phổ biến, được bổ sung bằng cấy tay khi cần.
Khi nhìn taue như một công việc nông nghiệp, điều quan trọng là hiểu cả các công đoạn trước và sau, chứ không chỉ riêng ngày cấy đó.
