Nerikiri là loại wagashi (bánh ngọt truyền thống Nhật Bản) như thế nào?
Nerikiri là loại jōnamagashi (bánh tươi cao cấp) được làm từ đậu trắng (shiroan) chế biến, tái hiện các phong cảnh bốn mùa trong những chiếc bánh nhỏ xinh, là một trong những nét tinh hoa thủ công tinh tế tiêu biểu của văn hóa wagashi Nhật Bản.
Đây là loại bánh tươi được nhào trộn shiroan với gyūhi (mochi mềm) hoặc khoai mỡ (yamaimo) làm chất kết dính, sau đó nghệ nhân dùng tay thể hiện hình dáng và đặt tên bánh (kamei).
Nerikiri được giải thích là loại jōnamagashi được làm bằng cách thêm các nguyên liệu kết dính vào koshian (đậu nghiền mịn) rồi nhồi và tạo hình, đặt tên kamei bằng tay nghệ nhân.
Hiểu sơ về sự khác biệt giữa nerikiri và konashi
“Konashi”, loại bánh thuộc nhóm gần với nerikiri, được làm bằng cách thêm bột mì hoặc bột gạo vào shiroan rồi hấp và nhồi ra, khác với nerikiri ở cách làm bột (nerikiri có gyūhi nhồi cùng).
Theo một số tài liệu, mỗi vùng có xu hướng sử dụng loại bột khác nhau, nhưng hiện nay có thể tìm thấy cả hai loại ở khắp các vùng.
Bạn không cần nhớ hết các phân loại chi tiết, chỉ cần chú ý đến ấn tượng mềm mại, tạo hình tinh tế và độ mượt khi đưa vào miệng là đủ.
Lý do nerikiri được yêu thích như wagashi mùa
Sức hút lớn nhất của nerikiri là khả năng tái hiện không khí bốn mùa trong chiếc bánh chỉ khoảng 3–4 cm đường kính.
Dựa vào các phong cảnh và sự kiện bốn mùa, nerikiri thể hiện sự đa dạng phong phú, được biết đến là loại bánh tươi thể hiện sự chuyển mùa qua màu sắc chủ đạo và tạo hình.
Mùa xuân có hoa anh đào (sakura) và warabi, mùa hè có hoa cẩm tú cầu (ajisai) và hoa bìm bìm (asagao), mùa thu có lá đỏ (momiji) và hoa cúc, mùa đông có hoa trà (tsubaki) và yukiwa (vòng tuyết)… Việc thay đổi hình dáng theo tháng là đặc trưng riêng có của nerikiri so với các loại wagashi khác.
Cùng một chủ đề nhưng cảm nhận mùa thay đổi theo màu sắc
Dù cùng một hình dáng, chỉ cần khác biệt nhỏ về màu sắc là có thể thể hiện sự chuyển mùa tinh tế.
Ví dụ, chỉ với hoa anh đào, có thể thể hiện thời điểm khác nhau từ nụ hồng nhạt, hoa nở rộ màu trắng đến cánh rơi đỏ sẫm, qua cách đổ màu loang (bokashi) hoặc cách kẻ đường nét.
Ngay cả với chủ đề như cúc hay lá đỏ, nếu nhìn kỹ cách phối màu và đường gân lá, bạn cũng có thể cảm nhận được sự khác biệt giữa đầu thu và cuối thu.
Bên cạnh đó, “Bánh tươi có kamei (nerikiri – konashi)” bao gồm nerikiri đã được đăng ký là Di sản văn hóa phi vật thể đăng ký của Cục Văn hóa Nhật Bản, với tổ chức gìn giữ là Hiệp hội Nghệ nhân wagashi xuất sắc.
Việc được nhà nước công nhận không chỉ là một loại bánh ngọt mà còn là kỹ thuật truyền tải văn hóa và mỹ quan đời sống – đây là điểm thú vị mà du khách nước ngoài nên biết.
Khi ngắm nerikiri, hãy chú ý đến hình dáng và kamei (tên bánh)
Nerikiri là loại jōnamagashi mà người thưởng thức không chỉ chú ý đến hình dáng, mà cả kamei – tên gọi của bánh.
Ý nghĩa của hình dáng cũng được phản ánh trong kamei, các cách diễn đạt lấy từ văn học cổ điển hoặc waka (thơ Nhật) cũng thường được sử dụng.
Các kamei tiêu biểu như “Kochi (gió đông)” mang ý nghĩa cơn gió mùa xuân, hay “Tatsutagawa” lấy từ waka về danh thắng ngắm lá đỏ – cho thấy sự gắn kết giữa thế giới thơ ca và bánh ngọt.
Mới thưởng thức nerikiri, hãy chú ý 3 điểm sau
- Bánh thể hiện phong cảnh hay sự kiện nào?
- Bánh dùng một màu, màu loang (bokashi) hay phối nhiều màu?
- Kamei gần với phong cảnh, mùa, hay câu chuyện?
Đừng dừng lại ở vẻ đẹp bên ngoài – khi đón nhận cùng với kamei, bạn sẽ tiếp cận được cách thưởng thức wagashi sâu sắc và đầy chiều sâu hơn.
Cách chọn nerikiri làm quà lưu niệm
Nếu mới chọn lần đầu, đừng nghĩ quá phức tạp – chỉ cần chọn một chủ đề phù hợp với mùa hiện tại là dễ hơn.
Các hoa văn dễ hình dung ý nghĩa như hoa, lá, tuyết, sóng, mặt trăng… giúp bạn dễ cảm nhận sự kết nối giữa ấn tượng đầu và kamei.
Nerikiri là namagashi (bánh tươi) nên thời hạn sử dụng ngắn, thường nên ăn trong ngày hoặc chậm nhất là ngày hôm sau. Nếu mua làm quà, hãy kiểm tra kỹ ngày mua và hạn sử dụng.
Giá tham khảo cho 1 chiếc khoảng 400–700 yên, các cửa hàng chuyên về jōnamagashi có thể có loại trên 1.000 yên/chiếc.
Cách ăn nerikiri và tận hưởng thời gian thưởng trà
Vì nerikiri là jōnamagashi có tính tạo hình cao, trước khi đưa vào miệng, hãy dành chút thời gian ngắm toàn bộ chiếc bánh – như vậy niềm vui sẽ tăng lên rất nhiều.
Khi ăn từng miếng nhỏ, hãy chú ý đến lớp bột ngoài, nhân đậu ngọt bên trong và sự xếp lớp của các màu, bạn sẽ cảm nhận rõ độ tan mịn trong miệng và vị ngọt lan tỏa.
Kết hợp với trà sẽ ngon hơn
Nerikiri rất hợp với matcha (trà xanh Nhật Bản) có vị đắng nhẹ. Trong tiệc trà chanoyu, nguyên tắc cơ bản là ăn bánh trước rồi mới uống matcha.
Nếu không có matcha, bạn có thể kết hợp với sencha hay hōjicha – các loại trà Nhật có vị chát nhẹ, sẽ làm nổi bật vị ngọt thanh tao của shiroan.
Cách thưởng thức dễ dàng cho người mới
Nếu tại cửa hàng hoặc lớp trải nghiệm có hướng dẫn về dụng cụ và cách ăn, chỉ cần làm theo hướng dẫn là đủ.
Dù không quá am hiểu về văn hóa wagashi Nhật Bản, chỉ cần thưởng thức theo thứ tự: ngắm, biết kamei, rồi nếm vị – bạn sẽ cảm nhận được nét quyến rũ của nerikiri.
Trải nghiệm làm nerikiri: Các công đoạn và dụng cụ đáng xem
Nerikiri được hoàn thành qua 3 bước chính: làm koshian, chế biến đậu (kakōan), và tạo hình.
Tại các lớp học trải nghiệm, đừng chỉ nhìn thành phẩm – hãy quan sát theo trình tự: độ mềm của bột, cách bọc nhân (hōan), cách tô màu và các chi tiết cuối cùng, bạn sẽ hiểu sâu hơn về tay nghề nghệ nhân.
Các dụng cụ tiêu biểu khi làm nerikiri
Khi tạo hình nerikiri, người ta dùng các dụng cụ chuyên dụng như sankakubera (que tam giác) và kikubasami (kéo cúc) để thể hiện đa dạng các hoa văn như đường gân cánh hoa, vết khía lá…
Chỉ với 1 chiếc sankakubera, bằng cách đổi góc và lực ấn, có thể vẽ ra đường gân, vết lõm và mép vát khác nhau – đây là điểm khiến nhiều du khách nước ngoài kinh ngạc.
Thời gian và giá tham khảo của lớp trải nghiệm
Lớp trải nghiệm làm nerikiri được tổ chức ở nhiều nơi, đặc biệt là Tokyo và Kyoto, thời gian khoảng 60–90 phút, giá khoảng 1.800–3.800 yên là phổ biến.
Phần lớn các lớp có chương trình tự tay làm 2–3 chiếc và thưởng thức tại chỗ cùng matcha, ngày càng có nhiều lớp hỗ trợ tiếng Anh và đa ngôn ngữ.
Xem hướng dẫn trước về chụp ảnh và đặt chỗ
Khi đi trải nghiệm trong chuyến du lịch, hãy kiểm tra trước các quy định như có được chụp ảnh không, có cần đặt chỗ không, cách mang về, hỗ trợ dị ứng… qua hướng dẫn của lớp học hoặc cửa hàng để an tâm hơn.
Mua nerikiri ở đâu? Những địa điểm chính nên biết
Nerikiri và các loại jōnamagashi có thể mua tại các cửa hàng wagashi chuyên dụng trong phố, khu vực bán wagashi ở tầng hầm các trung tâm thương mại (depachika), hoặc các tiệm bánh lâu đời ở Kyoto và Tokyo.
Khu vực bán wagashi ở ga tàu và sân bay đôi khi cũng có nerikiri theo mùa, rất tiện cho việc chọn quà lưu niệm trước khi về nước.
Tại cửa hàng, các kamei của bánh trong ngày thường được ghi trên thẻ qua tủ kính – thời gian vừa đọc kamei vừa chọn cũng là một thú vui chỉ có ở nerikiri.
Tổng kết | Hiểu nerikiri để wagashi trở nên thú vị hơn
Nerikiri là loại jōnamagashi làm từ shiroan, là đại diện tiêu biểu của wagashi tái hiện phong cảnh và sự kiện bốn mùa trong những hình thù nhỏ.
Không chỉ chú ý đến nguyên liệu và hình dáng, khi để mắt đến cả màu sắc và kamei, bạn sẽ thấy rõ hơn cảm quan mùa và mỹ học của người Nhật.
