Trà xanh (ryokucha) là gì? Kiến thức cơ bản về loại trà phổ biến tại Nhật Bản
Ryokucha (trà xanh) là tên gọi chung cho các loại trà Nhật Bản (nihoncha), được làm bằng cách hấp hoặc rang lá trà mới hái để dừng quá trình oxy hóa, qua đó giữ trọn màu sắc và hương thơm tự nhiên của trà.
Dù cùng được làm từ một loại cây trà (chanoki, thuộc họ Hoa Trà), nhưng tùy theo phương pháp trồng trọt và quy trình chế biến, trà xanh được chia thành nhiều loại khác nhau như sencha, matcha, gyokuro, hōjicha, genmaicha.
Tại Nhật Bản, trà xanh được yêu thích rộng rãi như một thức uống hàng ngày, xuất hiện ở mọi nơi từ bàn ăn gia đình, bữa ăn tại ryokan đến các quán cà phê kiểu Nhật (wa-cafe).
Cùng là trà xanh nhưng tùy theo cách trồng và cách hoàn thiện lá trà, hương thơm và hương vị sẽ thay đổi đáng kể.
Vì vậy, dù chỉ nói "ryokucha", nhưng ấn tượng có thể rất đa dạng: loại thanh mát, loại đậm vị umami, loại thơm mùi rang.
Khi du lịch Nhật Bản, bạn có thể thưởng thức trà xanh như một trải nghiệm văn hóa đặc biệt qua trà đạo (sadō), hoặc đơn giản là tận hưởng dưới dạng nước đóng chai bán khắp phố phường.
Đừng nghĩ quá phức tạp, hãy thử bắt đầu từ loại bạn thấy dễ uống nhất.
Trà xanh có những loại nào? Phân biệt sencha, matcha, gyokuro, hōjicha, genmaicha
Bước đầu tiên để thưởng thức trà xanh là biết tên các loại trà.
Nắm được 5 loại thường gặp trên kệ hàng hay trong thực đơn sẽ giúp bạn dễ chọn hơn khi đến wa-cafe hay ryokan.
Sencha - loại trà xanh quen thuộc nhất
Sencha là loại trà xanh tiêu biểu, có sản lượng lớn nhất tại Nhật Bản.
Quy trình cơ bản là "hấp" - hấp lá trà rồi vò và sấy khô. Sencha cân bằng tốt giữa hương thơm, vị chát và umami, dễ dàng kết hợp với bữa ăn.
Trà xanh được phục vụ tại các nhà hàng washoku hay nhà trọ ryokan thường là sencha.
Khi pha, dùng nước nóng khoảng 70-80°C và hãm khoảng 1 phút sẽ giảm vị chát mà vẫn tôn lên vị umami.
Đối với những ai "muốn thử trà xanh Nhật Bản trước tiên", đây là loại trà dễ tiếp cận để bắt đầu.
Matcha và gyokuro - dễ cảm nhận nét đặc trưng riêng
Matcha là loại trà được làm từ lá trà trồng dưới mái che (gọi là tencha), sau đó được xay nhuyễn bằng cối đá thành dạng bột. Cách uống đặc trưng là hòa tan trực tiếp với nước nóng.
Màu xanh tươi rực rỡ, hương vị đậm đà, vị đắng nhẹ và umami sâu lắng tạo ấn tượng khó quên. Matcha cũng rất được ưa chuộng trong các trải nghiệm trà đạo (sadō) và kết hợp với wagashi (bánh ngọt Nhật Bản).
Gyokuro được làm từ lá trà ichibancha (lá trà đợt thu hoạch đầu tiên) được che phủ trong khoảng 20 ngày trước khi thu hoạch. Đây là loại trà nổi tiếng với vị umami đậm đà từ theanine.
Cách pha cơ bản là dùng nước nóng thấp khoảng 50-60°C và hãm thật chậm. Thường thưởng thức một lượng nhỏ một cách cẩn thận, gyokuro phù hợp với những người muốn tận hưởng trong không gian yên tĩnh, thanh nhã.
Hōjicha và genmaicha - sức hấp dẫn từ sự dễ uống
Hōjicha là loại trà được làm bằng cách rang sencha hoặc bancha ở lửa to, có màu nâu thơm và hương vị nhẹ nhàng.
Do quá trình rang, hōjicha có hàm lượng caffeine tương đối thấp và ít gây kích thích, nên được nhiều người yêu thích vào buổi tối, phù hợp với trẻ em và những ai muốn hạn chế caffeine.
Genmaicha là loại trà kết hợp sencha hoặc bancha với gạo lứt rang.
Có hương rang dịu nhẹ cùng hương thơm đầy đặn từ gạo, là một tách trà dễ kết hợp với bữa ăn nhẹ hay giờ giải lao.
Du lịch Nhật Bản nên thưởng thức trà xanh ở đâu? Wa-cafe, ryokan và các bữa ăn
Trà xanh không chỉ có thể thưởng thức tại các cửa hàng chuyên bán trà mà còn ở nhiều nơi trong đời sống hàng ngày.
Tùy nơi uống, ấn tượng trải nghiệm cũng thay đổi rất lớn.
Thưởng thức thong thả tại cửa hàng chuyên doanh và wa-cafe
Nếu muốn so sánh sự khác biệt giữa các loại trà, các cửa hàng chuyên bán trà hay wa-cafe mang tên vùng sản xuất nổi tiếng như Uji (Kyoto), Shizuoka, Yame (Fukuoka) là lựa chọn phù hợp.
Tại các cửa hàng có nhân viên tư vấn chi tiết, bạn dễ dàng tìm được hương vị gần với sở thích của mình.
Một số cửa hàng còn có set dùng thử để so sánh matcha latte, sencha, hōjicha và các loại trà khác.
Khi gọi cùng wagashi (bánh ngọt Nhật Bản) hay parfait matcha, bạn còn có thể tận hưởng sự kết hợp tuyệt vời với đồ ngọt.
Gặp gỡ trà xanh một cách tự nhiên tại ryokan và bữa ăn
Tại phòng khách của ryokan hay khu vực ăn uống, trà xanh thường được chuẩn bị tự nhiên như một thức uống chào đón.
Trong những tình huống này, bạn được tiếp xúc với trà xanh gần với đời sống thường nhật của người Nhật hơn là một trải nghiệm dành cho du khách.
Trà xanh cũng thường được phục vụ kèm sushi, tempura, kaiseki, wagashi - giúp bạn dễ dàng cảm nhận sự tương hợp với các món ăn.
Một tách trà thưởng thức giữa không khí của miền đất đó sẽ trở thành trải nghiệm khó phai trong ký ức.
Trải nghiệm trà đạo (sadō) chính thức
Tại Kyoto, Tokyo, Kanazawa và nhiều nơi khác có các điểm trải nghiệm trà đạo dành cho du khách quốc tế với hướng dẫn bằng tiếng Anh.
Thời lượng tham khảo khoảng 45 phút đến 1 giờ, giá khoảng 2.000-5.000 yên, bạn có thể học ngay cách đánh matcha và cách thưởng thức wagashi.
Nếu khó ngồi seiza (quỳ kiểu Nhật) trên chiếu tatami, một số cơ sở có chuẩn bị ghế ngồi - hãy hỏi trước khi đặt chỗ để yên tâm.
Những điểm cần lưu ý khi gọi trà xanh
Khi chọn trà xanh, ngoài việc xem tên trà, hãy chú ý đến hương vị mình muốn để tránh chọn nhầm.
Bạn không cần kiến thức phức tạp, chỉ cần biết một vài góc nhìn là đủ.
Cân nhắc giữa loại thanh mát và loại đậm vị
Nếu muốn loại nhẹ nhàng, dễ uống, sencha, hōjicha và genmaicha là những ứng cử viên.
Nếu muốn cảm nhận trọn vẹn hương vị đậm đà và umami, hãy chú ý đến matcha và gyokuro.
Xác nhận trà nóng hay trà lạnh
Tùy mùa và tùy cửa hàng, có thể có cả trà xanh nóng (hot) và trà xanh lạnh (ice/mizudashi - hãm bằng nước lạnh).
Nếu muốn tận hưởng từ từ hương thơm, trà nóng phù hợp; nếu muốn giải khát vào mùa hè hay sau bữa ăn, trà lạnh sẽ là lựa chọn hợp lý.
Phân biệt lá trà, bột trà và túi lọc trà
Nếu mua làm quà lưu niệm, việc chọn lá trà (rời), bột (như matcha) hay túi lọc trà cũng rất quan trọng.
Hình thức phù hợp sẽ thay đổi tùy vào việc bạn muốn uống nhanh tại khách sạn hay pha cẩn thận bằng ấm trà (kyūsu) tại nhà.
Lưu ý lượng caffeine
Gyokuro và matcha có hàm lượng caffeine khá cao, trong khi hōjicha và genmaicha có lượng caffeine tương đối thấp.
Nếu muốn uống thong thả vào buổi tối hoặc muốn hạn chế caffeine, chọn hōjicha sẽ yên tâm hơn.
Quy tắc ứng xử và lưu ý khi uống trà xanh
Bản thân trà xanh không có quá nhiều quy tắc nghiêm ngặt.
Tuy nhiên, tại các buổi trà đạo hay phòng trà yên tĩnh, sự quan tâm đến người xung quanh sẽ giúp mọi người cùng tận hưởng thoải mái.
Tuân theo hướng dẫn tại nơi trải nghiệm
Tại các buổi trà đạo hay workshop, nguyên tắc cơ bản là tuân theo hướng dẫn của nhân viên hoặc người chủ trì (teishu).
Khi phân vân có thể chạm vào bát trà matcha hay chasen (que đánh trà) hay không, hãy hỏi trước để yên tâm.
Khi thưởng thức matcha, theo hướng dẫn, bạn nên cầm bát trà bằng cả hai tay, tránh phía chính diện của bát và uống hết trong khoảng 2-3 ngụm.
Về việc chụp ảnh, mỗi nơi có quy định khác nhau.
Nếu có hướng dẫn rõ về chụp ảnh thì tuân theo, nếu không có thì hãy hỏi nhân viên một câu sẽ lịch sự hơn.
Lưu ý về mùi hương mạnh và tiếng động lớn
Trà xanh cũng là thức uống để thưởng thức hương thơm, nên hãy chú ý không để mùi nước hoa hay mùi gel tóc quá nồng làm ảnh hưởng đến trải nghiệm của những người xung quanh.
Trong phòng trà yên tĩnh, hạn chế nói chuyện to và những tiếng động không cần thiết sẽ giúp mọi người tận hưởng không gian thanh tịnh.
Chọn trà xanh làm quà lưu niệm? Cách chọn để dễ mang về
Trà xanh là một trong những món quà lưu niệm được ưa chuộng vì dễ cảm nhận nét đặc trưng Nhật Bản.
Tuy nhiên, hãy chọn theo người nhận và tình huống sử dụng để gia tăng sự hài lòng.
Nếu là lần đầu, hãy chọn loại dễ uống
Nếu người nhận chưa quen với trà Nhật Bản, hōjicha hay genmaicha với hương thơm dịu nhẹ và dễ sử dụng sẽ phù hợp.
Loại túi lọc trà rất dễ chuẩn bị - chỉ cần đổ nước nóng vào là có thể uống ngay, nên rất tiện dụng cả tại khách sạn khi du lịch lẫn tại nhà.
Kiểm tra thông tin trên bao bì và hạn sử dụng
Tại các cửa hàng lưu niệm, chọn sản phẩm có ghi rõ loại trà và cách pha sẽ yên tâm hơn.
Sản phẩm có hướng dẫn bằng tiếng nước ngoài như tiếng Anh, tiếng Trung sẽ dễ sử dụng hơn khi tặng cho gia đình hay bạn bè ở nước ngoài.
Trà xanh là đồ uống cần giữ độ tươi mới, nên hãy kiểm tra cả hạn sử dụng và cách bảo quản sau khi mở (làm lạnh, đậy kín).
Chọn phân loại theo mục đích sử dụng
Việc chọn theo vẻ ngoài đẹp mắt cũng thú vị, nhưng nếu cân nhắc cả độ dễ uống và dễ sử dụng, mức độ hài lòng sẽ tăng lên.
Để mua cho bản thân, bạn có thể chọn các gói nhỏ với nhiều loại khác nhau để so sánh sở thích.
Matcha có chất lượng và giá cả khác biệt rất lớn giữa loại dùng làm bánh và loại dùng cho trà đạo, vì vậy hãy nói rõ mục đích sử dụng với nhân viên để tránh chọn sai.
Cách bảo quản và bí quyết thưởng thức trà xanh
Dù đã mua được trà xanh ưng ý, hương thơm và hương vị cũng thay đổi tùy cách bảo quản.
Hãy nắm vài bí quyết nhỏ khi mang về hay pha trà tại nhà.
Bảo quản nơi tối mát hoặc tủ lạnh sau khi mở
Trà xanh dễ hút ánh sáng, độ ẩm và mùi, nên sau khi mở, hãy chuyển sang túi có khóa kéo hoặc hộp đựng trà kín khí và bảo quản nơi tối mát.
Vào mùa hè hoặc bảo quản lâu dài, tủ lạnh sẽ yên tâm hơn. Tuy nhiên, nếu mở túi ngay sau khi lấy ra khỏi tủ lạnh sẽ bị ẩm do hơi nước ngưng tụ, nên bí quyết là để trở lại nhiệt độ phòng rồi mới mở túi.
Cách pha cũng làm thay đổi hương vị
Cùng một loại lá trà nhưng hương vị thay đổi đáng kể tùy nhiệt độ nước, thời gian hãm và lượng trà.
Hướng dẫn chung: với sencha là 3-4g lá trà, khoảng 120ml nước, 70-80°C trong khoảng 60 giây; với gyokuro là 5g lá trà, 60ml nước, 50-60°C trong khoảng 2 phút.
Với hōjicha và genmaicha, dùng nước sôi từ 90°C trở lên trong khoảng 30 giây - dùng nhiệt độ cao để tôn lên hương thơm là điểm mấu chốt.
Tổng kết | Để không phân vân khi chọn trà xanh lần đầu
Trà xanh là thức uống giúp bạn cảm nhận văn hóa Nhật Bản một cách gần gũi.
Chỉ cần biết sự khác biệt giữa sencha, matcha, gyokuro, hōjicha và genmaicha, thời gian dùng bữa và nghỉ ngơi tại Nhật Bản sẽ trở nên phong phú hơn rất nhiều.
Trong chuyến du lịch, bạn có thể thưởng thức thong thả tại các cửa hàng trà chuyên doanh ở Uji hay Shizuoka, hoặc tận hưởng tự nhiên tại ryokan hay trong các bữa ăn.
Trước tiên hãy chọn loại trà bạn thấy dễ uống, ý thức về phép tắc phù hợp với từng nơi, và khám phá chiều sâu của trà xanh Nhật Bản nhé.
