Chōchin (đèn lồng Nhật Bản) là gì? Ánh đèn truyền thống thường thấy ở Nhật
Chōchin (đèn lồng Nhật Bản) là loại đèn truyền thống của Nhật Bản, được tạo thành bằng cách dán giấy washi lên khung tre, đặt nguồn sáng bên trong.
Đặc điểm lớn nhất là cấu trúc nhẹ và có thể gập lại, được cho là kiểu chōchin gập như hiện nay đã có nguyên mẫu vào cuối thời Muromachi, khoảng năm Tenbun (1532–1555).
Ngày nay, chōchin không chỉ dùng làm đèn chiếu sáng mà còn được dùng rộng rãi để làm dấu hiệu nhận biết, trang trí và truyền tải không khí của địa điểm.
Khi đi bộ ở Nhật Bản, bạn sẽ thấy chōchin ở nhiều nơi: trong khuôn viên đền chùa, hội trường lễ hội, các phố mua sắm shōtengai, cửa vào quán ăn…
Vì thế, có thể hiểu chōchin không phải là một “điểm tham quan” riêng biệt, mà là sự hiện diện gần gũi tô điểm cho phố phường và lễ hội của Nhật Bản.
4 vai trò của chōchin
Chōchin có chủ yếu các vai trò sau:
- Chiếu sáng khu vực xung quanh
- Làm dấu hiệu nhận biết cửa vào hoặc địa điểm
- Truyền tải không khí của sự kiện hoặc quán
- Hiển thị tên người, gia huy, tên cửa hàng
Không chỉ đẹp về mặt thẩm mỹ, chōchin còn được dùng như biển hiệu truyền tải tính chất của địa điểm.
Hiểu sơ về lịch sử của chōchin
Hình thái sơ khai của chōchin được cho là “kago-chōchin” từ thời Muromachi.
Đến thời Edo, chōchin trở nên phổ biến trong dân chúng, được dùng làm đèn chiếu sáng, biển hiệu và dụng cụ trong lễ hội.
Hiện nay, các sản phẩm như “Gifu chōchin” của tỉnh Gifu hay “Yame chōchin” của tỉnh Fukuoka được Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản công nhận là sản phẩm thủ công truyền thống, kế thừa truyền thống của từng vùng sản xuất.
Có thể ngắm chōchin ở đâu? Những nơi thường gặp khi du lịch
Chōchin không chỉ có ở các điểm du lịch, mà còn ở khắp phong cảnh đời thường.
Biết được những nơi thường thấy sẽ giúp bạn đi dạo phố thêm phần thú vị.
Chōchin tại đền chùa và lễ hội
Tại các đền (jinja) và chùa (tera), chōchin thường được dùng gần đường tham đạo, cửa cổng, trước chính điện honden hoặc điện bái lễ haiden.
Tại các lễ hội, chōchin được xếp làm trang trí hội trường hoặc dùng để tô điểm xung quanh dashi (xe rước) và yatai (quầy hàng).
Những chiếc chōchin này tạo ấn tượng thiêng liêng hoặc không khí náo nhiệt của lễ hội.
Đặc biệt từ chiều tối đến đêm, khi đèn được thắp lên, không khí trở nên dịu dàng và khác hẳn ban ngày.
Mùa hè – với các lễ hội như Gion Matsuri ở Kyoto (tháng 7), Nebuta Matsuri ở Aomori (ngày 2–7/8), Bon Odori ở khắp các vùng (tháng 7–8) – là mùa chōchin được xếp khắp phố, nên nếu muốn du lịch ngắm chōchin, tháng 7–8 là thời điểm lý tưởng.
Chōchin tại cửa hàng và shōtengai
Chōchin treo trước cửa các quán ăn có vai trò làm cho sự tồn tại của quán dễ nhận biết.
Tại shōtengai và các điểm du lịch, có khi cả dãy phố treo chōchin liên tiếp để tạo không khí cho cả con đường.
Nếu có in tên cửa hàng hoặc logo, chōchin cũng đóng vai trò như biển hiệu thể hiện cá tính của quán.
Đối với du khách, đây không chỉ là điểm check-in cực ăn ảnh, mà còn là nơi dễ cảm nhận phong cảnh đậm chất Nhật Bản.
Hiểu các loại chōchin để có cách ngắm mới
Chōchin không chỉ có một loại – hình dáng và cách dùng đa dạng.
Biết sơ về các loại chōchin sẽ giúp bạn dễ nhận ra sự khác biệt khi bắt gặp.
Akachōchin (đèn lồng đỏ)
Chōchin màu đỏ thường thấy nhất là trước các izakaya hay tiệm ăn bình dân.
Từ “akachōchin” bản thân nó đã trở thành một từ trong tiếng Nhật chỉ những quán nhậu bình dân, dễ ghé.
Mang ấn tượng ấm áp và gần gũi, akachōchin gợi liên tưởng đến không gian ẩm thực sôi động.
Khi du lịch, nếu muốn tìm “quán có không khí địa phương”, akachōchin là một dấu hiệu nhận biết tốt.
Tuy nhiên, không phải mọi akachōchin đều biểu thị cùng một loại quán, nên hãy kiểm tra thêm menu và bảng giá trước cửa để yên tâm hơn.
Chōchin có tên (nairechōchin)
Có nhiều chōchin in tên đền chùa, tên cửa hàng, tên lễ hội, tên người cúng dường…
Khi có chữ, chōchin không chỉ là trang trí mà còn đóng vai trò hướng dẫn và hiển thị.
Nhiều người yêu thích bản thân nghệ thuật thư pháp chữ Hán hoặc lối viết bằng bút lông trên chōchin, là một trong những yếu tố làm nên ấn tượng đậm chất văn hóa Nhật Bản.
Chōchin trang trí (tsuranechōchin)
Tại các sự kiện và lễ hội, hàng chục đến hàng trăm chiếc “tsuranechōchin” treo liên tiếp tô điểm cả không gian.
Trong trường hợp này, ý nghĩa trang trí và tạo không khí mạnh hơn vai trò chiếu sáng.
Bonchōchin (đèn lồng dịp Obon)
Đây là chōchin được treo ở cửa nhà hoặc xung quanh bàn thờ Phật để đón tổ tiên trong dịp Obon (tháng 7 hoặc khoảng giữa tháng 8 tùy vùng).
Gifu chōchin và Yame chōchin nổi tiếng toàn quốc là những vùng sản xuất bonchōchin tiêu biểu.
Cảm quan văn hóa Nhật cần biết khi ngắm chōchin
Chōchin không chỉ là dụng cụ chiếu sáng đơn thuần.
Chōchin còn được nhìn nhận như vật truyền tải không khí của nơi đó, lòng hiếu khách, và cảm giác đặc biệt của lễ hội.
Vừa là dấu hiệu, vừa là “gương mặt” của địa điểm
Khi cửa vào có chōchin, đặc tính của địa điểm đó dễ được truyền tải hơn.
Ví dụ, chōchin trắng yên tĩnh ở đền chùa và akachōchin sôi động ở quán ăn – dù cùng là chōchin, ấn tượng nhận được rất khác nhau.
Khi nghĩ chōchin như “gương mặt” của địa điểm, phong cảnh Nhật Bản sẽ hiện ra sống động và lập thể hơn.
Ấn tượng thay đổi giữa ban ngày và ban đêm
Chōchin thu hút ánh nhìn như vật trang trí ngay cả khi chưa thắp đèn vào ban ngày.
Mặt khác, từ chiều tối khi đèn được thắp lên, ánh sáng xuyên qua giấy washi tạo ra không khí dịu dàng và lắng đọng.
Vì cùng một địa điểm nhưng ấn tượng thay đổi theo thời gian, hãy thử so sánh chōchin ban ngày và chōchin ban đêm.
Khi đi dạo phố, hãy đi qua một lần khi trời còn sáng, rồi đi lại con đường đó sau khi mặt trời lặn – bạn sẽ thấy sự khác biệt rất rõ.
Quy tắc và lưu ý khi chụp ảnh hoặc ngắm chōchin gần
Chōchin là đối tượng dễ khiến bạn muốn chụp ảnh, nhưng có vài điểm cần lưu ý khi tiếp cận.
Đặc biệt ở đền chùa hoặc cửa hàng đang hoạt động, sự cân nhắc đến xung quanh là rất quan trọng.
Ngắm mà không chạm
Phần lớn chōchin được làm từ giấy washi và thanh tre mảnh, có thể mong manh hơn vẻ ngoài.
Để chụp ảnh kỷ niệm, đừng cầm hay lắc – nguyên tắc là chỉ ngắm mà không chạm vào.
Mẹo khi muốn ngắm gần
Khi muốn xem chi tiết, chỉ cần thay đổi góc nhìn một chút là đủ thú vị.
Hãy chú ý đến chữ, hình dáng, khoảng cách giữa các khung, cách ánh sáng đi vào – bạn sẽ thấy sự khác biệt giữa các vùng sản xuất.
Không cản lối đi và cửa vào
Chōchin trước cửa hàng và đường tham đạo thường được đặt ở nơi có người ra vào.
Khi chụp ảnh, hãy chú ý đến vị trí đứng để không cản trở lối đi của người khác.
Kiểm tra hướng dẫn tại chỗ về việc chụp ảnh
Tại đền chùa, cửa hàng, hội trường sự kiện, có thể có hướng dẫn riêng về việc chụp ảnh.
Dù có thể chụp được bản thân chōchin, vẫn cần cân nhắc đến các công trình và người xung quanh, nên hãy kiểm tra biển báo và hướng dẫn tại chỗ.
Chụp ảnh có flash có thể làm phiền không khí và việc thưởng ngoạn của người khác, đặc biệt trong nhà nên hạn chế.
Mua chōchin ở đâu? Địa điểm mua quà lưu niệm và trải nghiệm
Nếu muốn mang về một chiếc chōchin làm kỷ niệm chuyến du lịch hoặc muốn tham quan quá trình sản xuất, cách tốt nhất là đến tận vùng sản xuất.
Gifu (thành phố Gifu)
Gifu chōchin nổi tiếng với hoa văn tinh xảo trên giấy Mino washi và thanh tre mảnh, có thể mua tại các cửa hàng chuyên xung quanh ga JR Gifu hoặc các tiệm lâu đời trong thành phố Gifu.
Các loại đèn lồng để bàn cỡ nhỏ có giá tham khảo khoảng 3.000–10.000 yên, có thể tìm được kích thước dễ mang về nước.
Yame (thành phố Yame, tỉnh Fukuoka)
Đặc trưng của Yame chōchin là khung được gọi là “ichijō rasen-shiki” (kiểu xoắn ốc một sợi) độc đáo, qua đó có thể thấy phong cảnh sơn thủy và hoa điểu xuyên qua màng đèn hibukuro tạo cảm giác huyền ảo.
Tại các xưởng ở thành phố Yame, có cơ sở cho phép tham quan và trải nghiệm tô vẽ chōchin, nếu quan tâm hãy kiểm tra trước tình trạng đặt chỗ qua hướng dẫn của từng xưởng.
Tổng kết | Hiểu chōchin để dạo phố Nhật thêm thú vị
Chōchin là ánh đèn truyền thống được sử dụng tự nhiên trong phố phường và lễ hội của Nhật Bản.
Với nhiều vai trò: chiếu sáng, dấu hiệu nhận biết, trang trí – chōchin còn truyền tải cả không khí của địa điểm.
Chōchin tại đền chùa, chōchin tô điểm lễ hội, và akachōchin treo trước cửa hàng – mỗi loại đều có ý nghĩa và cách nhìn khác nhau.
Chỉ cần để ý sự khác biệt khi ngắm, phong cảnh trong chuyến du lịch sẽ trở nên sâu sắc hơn.
Khi đi bộ ở Nhật Bản và bắt gặp chōchin, trước khi chụp ảnh, hãy thử nhìn mối quan hệ của nó với địa điểm xung quanh.
Phong cảnh Nhật Bản nhìn qua chōchin chắc chắn sẽ trở nên ấn tượng và sâu sắc hơn.
