Washitsu là gì? Tìm hiểu về không gian truyền thống Nhật Bản
Washitsu là phòng truyền thống Nhật Bản được trải tatami (chiếu cói), với đặc trưng là không gian trầm lắng được phân chia bằng các vách ngăn fusuma và shōji.
Bạn có thể bắt gặp washitsu tại nhiều khung cảnh du lịch trên khắp Nhật Bản: ryokan (nhà trọ truyền thống), nhà tắm onsen, khu tiếp khách của chùa, quán cà phê nhà cổ (kominka), trà thất, cơ sở trải nghiệm văn hóa...
Điểm khác biệt lớn nhất so với phòng kiểu Tây phương là cách sinh hoạt gần sát mặt sàn.
Khác với không gian lấy ghế và giường làm trung tâm, sức hấp dẫn của washitsu nằm ở sự linh hoạt: có thể dễ dàng chuyển đổi giữa các hoạt động ngồi, nằm, thư giãn trong cùng một căn phòng.
Đối với du khách quốc tế đến Nhật Bản, washitsu là một trong những nơi dễ cảm nhận không khí đặc trưng của Nhật Bản nhất.
Mặt khác, có một số quy tắc cơ bản cần biết như cởi giày trước khi vào, sử dụng cẩn thận để không làm hỏng tatami...
Bài viết này sẽ giải thích dễ hiểu cho người mới về đặc trưng của washitsu, cách sinh hoạt, kinh nghiệm du lịch về quy tắc ứng xử và những nơi có thể bắt gặp.
Đặc trưng của washitsu - Tatami, fusuma, shōji và các yếu tố tiêu biểu
Washitsu có một số thành phần cấu thành tiêu biểu.
Biết tên gọi sẽ giúp bạn dễ hiểu hơn về phần giải thích tại nhà trọ, cơ sở du lịch hay phần thuyết minh của hướng dẫn viên.
Tatami (chiếu cói)
Tatami là vật liệu lát sàn của washitsu, được làm từ bề mặt cói igusa và phần lõi bằng rơm hoặc tấm vật liệu xây dựng.
Sức hấp dẫn nằm ở độ mềm mại đàn hồi, dễ ngồi và nằm, cùng hương thơm thoang thoảng của cói igusa cũng là điểm đặc trưng.
Kích thước một chiếc tatami khác nhau tùy vùng: kiểu “Edo-ma” phổ biến ở Kanto có kích thước khoảng 176×88 cm, kiểu “Kyō-ma” phổ biến ở Kansai có kích thước khoảng 191×95,5 cm.
Độ rộng của phòng cũng được tính theo số tatami như "6 chiếu", "8 chiếu" - đây là cách đếm truyền thống.
Trên tatami, nguyên tắc cơ bản là không đi giày hay dép trong nhà, mà đi chân trần hoặc đi tất.
Nếu kéo lê vali hay vật cứng mạnh trên tatami có thể làm hỏng bề mặt cói igusa, vì vậy nên chú ý một chút khi xử lý.
Fusuma và shōji
Fusuma là cửa trượt phân chia phòng hoặc tủ chứa đồ, làm bằng khung gỗ dán giấy hoặc vải.
Shōji là vật liệu xây dựng có khung gỗ ghép thành các ô lưới, dán giấy washi (giấy Nhật Bản), giúp đưa ánh sáng bên ngoài vào phòng một cách dịu nhẹ.
Cả hai đều có vẻ ngoài nhẹ nhàng, nhưng vì làm bằng giấy nên dễ rách nếu đẩy mạnh hoặc đóng mở mạnh.
Hãy dùng hai tay nhẹ nhàng đóng mở; đây cũng là cử chỉ phù hợp với không khí trầm lắng của washitsu.
Tokonoma (sàn phòng)
Tokonoma là không gian nâng cao một bậc tại một góc của washitsu, dành cho việc trang trí.
Đây là nơi trưng bày các vật phẩm như kakejiku (tranh cuộn treo), cắm hoa, đồ trang trí theo mùa - không gian thể hiện tấm lòng hiếu khách của gia đình hoặc nhà trọ.
Tại washitsu của ryokan, không nên đặt hành lý lên tokonoma hay trải đệm ngồi để ngồi trên đó - đây là quy tắc ứng xử thông thường.
Zataku và futon
Tại washitsu, người ta thường dùng zataku (bàn thấp) và zabuton (đệm ngồi) để dùng bữa và thưởng trà.
Ở một số nhà trọ, buổi tối bạn sẽ lấy futon (đệm và chăn) từ tủ tường ra trải, sáng gập lại cất gọn.
Cách sử dụng phòng thay đổi giữa ngày và đêm là nét thú vị riêng có của washitsu.
Cùng một không gian nhưng có thể thay đổi vai trò: dùng bữa, nghỉ ngơi, ngủ - đây chính là sức hấp dẫn thực dụng của washitsu.
Cách sử dụng washitsu - Kinh nghiệm cho người lần đầu trải nghiệm
Tại washitsu, cảm giác sử dụng hơi khác so với phòng kiểu Tây.
Đừng nghĩ quá phức tạp, chỉ cần nắm vững một vài điểm cơ bản là đủ để có thời gian thoải mái.
Trước hết, hãy cởi giày tại genkan hoặc lối vào
Trước khi bước vào washitsu, nhất định phải cởi giày.
Tại ryokan hoặc nhà cổ, ở lối vào hoặc genkan (cửa vào) có bậc thềm gọi là "agarikamachi", nơi cởi giày để bước lên trong nhà.
Sau khi cởi, đặt mũi giày hướng ra ngoài và xếp ngay ngắn sẽ tạo ấn tượng lịch sự.
Khi không biết để giày ở đâu, hãy dùng getabako (tủ giày) hoặc làm theo chỉ dẫn; nếu vẫn không rõ thì hỏi nhân viên sẽ an tâm hơn.
Di chuyển nhẹ nhàng trên tatami
Trên tatami, không nên đè mạnh vali hay lăn các bánh xe cứng trực tiếp.
Hành lý lớn cần nâng lên để di chuyển, hoặc đặt tại khu vực để hành lý hoặc sàn gỗ theo chỉ dẫn của nhân viên.
Khi dùng đồ uống và thức ăn, hãy đặt đĩa lót hoặc khay dưới chén trà và bát để tránh bị đổ và ngăn tatami bị ố.
Vì washitsu gần sàn, ngay cả vết bẩn nhỏ và tóc cũng dễ thấy, vì vậy giữ tất sạch sẽ sẽ giúp bạn thoải mái hơn.
Cách ngồi không cần ép buộc
Khi nói về washitsu, có thể bạn nghĩ ngay đến tư thế seiza (quỳ ngồi), nhưng trong các tình huống du lịch hay nghỉ trọ, không bắt buộc phải giữ tư thế seiza.
Khi chân bắt đầu tê, có thể chuyển sang ngồi xếp bằng, ngồi nghiêng, hay tư thế "kuzushi-zuwari" (ngồi thả lỏng chân sang một bên) - thông thường không có vấn đề gì.
Một số ryokan cũng chuẩn bị zaisu (ghế ngồi sàn có lưng tựa) hoặc bàn có chân cho những người không quen ngồi seiza.
Trong các trải nghiệm đòi hỏi nghi thức trang trọng như trà đạo, thư pháp, hãy làm theo hướng dẫn tại chỗ.
Quy tắc ứng xử cần lưu ý tại washitsu - Những điểm tránh thất lễ khi du lịch
Quy tắc ứng xử tại washitsu quan trọng hơn việc nhớ hết các nghi thức nhỏ - đó là ý thức trân trọng không gian.
Biết các điểm cơ bản sẽ giúp bạn an tâm tận hưởng ngay cả tại ryokan hay chùa lần đầu ghé thăm.
- Không bước lên tatami khi đang đi giày hoặc dép trong nhà (trên tatami chỉ đi chân trần hoặc đi tất)
- Không xử lý fusuma và shōji thô bạo, dùng hai tay đóng mở chậm rãi
- Không kéo lê hành lý lớn trên tatami, nâng lên để di chuyển
- Không đặt hành lý lên tokonoma hay ngồi lên đó
- Xem kỹ các bảng chỉ dẫn trong phòng, quy tắc của nhà trọ và các thông báo dán
- Vào ban đêm và sáng sớm, chú ý đến cả độ to của giọng nói và tiếng bước chân
Tại washitsu trong chùa hay công trình lịch sử, có thể đòi hỏi sự chú ý nghiêm ngặt hơn so với nhà trọ thông thường.
Về việc có được phép chụp ảnh không, phạm vi được phép vào, hạn chế về ăn uống... hãy xác nhận hướng dẫn tại chỗ hoặc chỉ dẫn của sư thầy/nhân viên.
Bí quyết tận hưởng sức hấp dẫn của washitsu - Hiểu đặc trưng giúp kỳ nghỉ thêm sâu sắc
Sức hấp dẫn của washitsu không chỉ ở vẻ đẹp bề ngoài.
Cấu trúc không gian giúp cảm nhận rõ khoảng trống và sự hài hòa với bốn mùa cũng là đặc trưng lớn.
Cách sử dụng không gian tự do
Washitsu có ít đồ đạc nên dễ cảm nhận toàn bộ căn phòng rộng rãi.
Cùng một căn phòng, có thể thay đổi cách sử dụng theo từng thời điểm: dùng bữa, uống trà, trải futon ngủ... - sự linh hoạt này rất tuyệt vời.
Buổi sáng thức dậy với ánh sáng dịu nhẹ xuyên qua shōji, buổi tối hạ ánh đèn và yên tĩnh chìm vào giấc ngủ - bạn cũng có thể tận hưởng cách ánh sáng tự nhiên làm thay đổi không gian.
Dễ tiếp cận với mỹ học Nhật Bản
Từ chất liệu tự nhiên như tatami, gỗ, giấy, vải - bạn dễ cảm nhận được vẻ đẹp tĩnh lặng đặc trưng của Nhật Bản, đó cũng là sức hấp dẫn của washitsu.
Washitsu cũng thể hiện tinh thần “wabi-sabi” - tôn vinh khoảng trống, sự tĩnh lặng và sự ngăn nắp hơn là trang trí lộng lẫy.
Tranh cuộn theo mùa và cắm hoa được trưng bày tại tokonoma là khung cảnh ichigo-ichie (gặp một lần trong đời) chỉ có thể gặp đúng ngày và đúng mùa đó.
Dễ ghi nhớ như trải nghiệm du lịch
Vì cách sinh hoạt khác với phòng kiểu Tây của khách sạn, việc lưu trú hay nghỉ ngơi tại washitsu sẽ trở thành trải nghiệm dễ ghi nhớ trong chuyến đi.
Bữa cơm kaiseki thưởng thức trên tatami, đêm ngủ trên futon... sẽ trở thành kỷ niệm khó quên đối với những ai muốn cảm nhận văn hóa Nhật Bản một cách gần gũi.
Có thể bắt gặp washitsu ở đâu? Những nơi dễ tìm thấy trong chuyến du lịch
Washitsu không chỉ có ở những cơ sở đặc biệt, mà bạn có thể bất ngờ bắt gặp ở rất nhiều nơi trong chuyến du lịch.
Ryokan và nhà trọ kiểu Nhật
Một trong những nơi dễ trải nghiệm washitsu nhất chính là ryokan, minshuku (nhà nghỉ tư nhân), nhà trọ suối nước nóng onsen.
Ngoài những nhà trọ có phòng khách chính là washitsu, một phần sảnh chờ hoặc khu nghỉ ngơi chung cũng có washitsu.
Chi phí tham khảo khi lưu trú trong washitsu của ryokan: thông thường gói 1 đêm 2 bữa ăn khoảng 15.000-30.000 yên/người, tuy nhiên có sự khác biệt tùy theo vị trí và cấp độ.
Cơ sở trải nghiệm văn hóa và nhà cổ
Tại các chương trình trải nghiệm trà đạo, thư pháp, mặc kimono, chép kinh... washitsu cũng được sử dụng làm không gian tổ chức.
Thời gian trải nghiệm khoảng 60-90 phút, mức giá tham khảo khoảng 2.000-5.000 yên.
Tại các quán cà phê và cơ sở lưu trú được cải tạo từ nhà cổ kominka, bạn có thể cảm nhận trực tiếp không khí washitsu như một không gian sinh hoạt thực tế.
Chùa và công trình lịch sử
Tại các điểm du lịch như Kyoto, Nara, Kanazawa, bên trong các chùa, thành quách, dinh thự võ sĩ được mở cửa cho công chúng cũng có washitsu được phép tham quan.
Tuy nhiên, phạm vi tham quan, việc có cho phép chụp ảnh không, và phí tham quan (tham khảo khoảng 300-1.000 yên) khác nhau tùy nơi, nên việc tuân theo hướng dẫn tại chỗ là rất quan trọng.
Gợi ý về đồ dùng và trang phục để tận hưởng washitsu thoải mái
Để kỳ lưu trú tại washitsu thoải mái hơn, một chút chuẩn bị sẽ rất hữu ích.
Cách chọn trang phục
Vì thường xuyên ngồi và đứng trên tatami, quần rộng rãi hoặc trang phục có độ co giãn sẽ dễ vận động và được khuyên dùng.
Váy bó hay quần jeans cứng có thể khó duy trì tư thế seiza hay ngồi xếp bằng.
Nhiều ryokan có chuẩn bị sẵn yukata hoặc samue (trang phục lao động truyền thống), thay sang những trang phục này khi ở trong nhà trọ sẽ thư giãn hơn.
Đồ dùng tiện lợi nên mang theo
Có tất sạch sẽ giúp đi lại thoải mái trên tatami.
Mùa đông chân dễ lạnh, nên mang theo tất dày hoặc ống giữ ấm chân sẽ an tâm hơn.
Những người lo lắng về việc ngồi seiza lâu có thể mang theo ghế hỗ trợ ngồi seiza gấp gọn hoặc đệm nhỏ để giảm áp lực lên chân.
Tổng kết - Washitsu là không gian dẫn vào văn hóa Nhật Bản
Washitsu là không gian được bao quanh bởi các yếu tố như tatami, fusuma, shōji, tokonoma - nơi bạn có thể cảm nhận trọn vẹn sức hấp dẫn của không gian Nhật Bản.
Hiểu được đặc trưng, nắm vững cách sử dụng cơ bản và quy tắc ứng xử sẽ giúp bạn nghỉ ngơi thoải mái tại ryokan, chùa, cơ sở trải nghiệm văn hóa.
Không cần nhớ hết các nghi thức phức tạp, chỉ cần ý thức ba điều: cởi giày, đối xử nhẹ nhàng với tatami và các vật liệu xây dựng, không đặt đồ lên tokonoma là đủ.
Khi tiếp xúc với washitsu, hãy hướng tầm nhìn vào sự tĩnh lặng của không gian, sự mềm mại của vật liệu, các trang trí theo mùa và từ từ thưởng thức văn hóa Nhật Bản.
