Kadō là gì? Văn hóa Nhật Bản thể hiện tâm hồn qua hoa
Kadō (華道 - nghệ thuật cắm hoa) là một loại hình văn hóa truyền thống Nhật Bản kết hợp hoa, cành, lá, bình và khoảng trống để biểu đạt ý nghĩa, được cho là có lịch sử hơn 550 năm.
Không chỉ đơn thuần là cắm hoa cho đẹp, Kadō còn coi trọng việc thể hiện hình ảnh thiên nhiên, sự chuyển mùa và tâm hồn người cắm vào trong một không gian.
Tại Nhật Bản, nghệ thuật này còn thường được gọi là Ikebana (生け花), vừa là cách trang trí hoa để thưởng thức, vừa được yêu thích như một trải nghiệm để học về lễ nghi, sự tập trung và cách đối diện với thiên nhiên.
Bắt nguồn từ phong tục dâng hoa cúng Phật (kuge), vào thời Muromachi, vị sư Ikenobō Senkei của chùa Rokkaku-dō ở Kyoto đã tạo nên một tác phẩm cắm hoa được nhiều người ca ngợi, từ đó hình thành nên một nét văn hóa độc đáo của Nhật Bản.
Đối với du khách đến Nhật Bản, Kadō là một trong những trải nghiệm văn hóa giúp cảm nhận thẩm mỹ Nhật Bản một cách tĩnh lặng.
Phân biệt Ikebana và cắm hoa nghệ thuật phương Tây
Khi lần đầu nhìn thấy Kadō, bạn có thể cảm thấy nó giống với cách cắm hoa nghệ thuật thông thường (flower arrangement).
Cả hai đều sử dụng hoa, nhưng Kadō không chỉ nhằm mục đích "cắm thật nhiều hoa cho rực rỡ".
Trong khi cắm hoa phương Tây được mô tả là "thẩm mỹ của phép cộng" - lấp đầy không gian bằng hoa, thì Ikebana được gọi là "thẩm mỹ của phép trừ" - chọn lọc hoa và tận dụng khoảng trống.
Độ nghiêng của cành, hướng của hoa, cách lá xếp chồng, sự hài hòa với bình hoa và cả những khoảng trống không đặt hoa - tất cả đều được xem xét như một phần của tác phẩm.
Khoảng trống cũng là một phần của tác phẩm
Trong Kadō, khoảng không gian không có hoa cũng mang ý nghĩa.
Nhờ có khoảng trống, hình dáng của hoa và cành được tôn lên, người xem dễ dàng hình dung mùa hay phong cảnh hơn.
Vẻ đẹp "không phô trương quá mức" này là một góc nhìn quan trọng để hiểu văn hóa Nhật Bản.
Sự khác biệt về dụng cụ
Trong Ikebana, người ta sử dụng kenzan (剣山) - một dụng cụ giữ hoa bằng kim loại có nhiều mũi kim, để điều chỉnh tỉ mỉ góc của hoa và cành.
Khác với mút thấm nước (oasis) thường dùng trong cắm hoa phương Tây, kenzan tận dụng dòng chảy của nước để thể hiện chuyển động của thực vật.
Các trường phái Kadō chính và đặc trưng
Kadō có nhiều trường phái, trong đó nổi tiếng nhất là Ikenobō, Sōgetsu-ryū và Ohara-ryū.
Ikenobō (池坊)
Có trụ sở tại chùa Rokkaku-dō (Shiun-zan Chōhō-ji) ở Kyoto, được xem là cội nguồn của Ikebana.
Trường phái này kế thừa ba phong cách: Rikka (立花), Shōka (生花) và Jiyūka (自由花).
Ohara-ryū (小原流)
Vào cuối thế kỷ 19, Ohara Unshin đã sáng tạo ra phong cách mới Moribana (盛花) sử dụng khay nước nông, mở đường cho Ikebana hiện đại.
Sōgetsu-ryū (草月流)
Được Teshigahara Sōfū sáng lập năm 1927, đề cao sự sáng tạo tự do tôn trọng cá tính của người sáng tác.
Cảm nhận mùa trong Kadō: hoa anh đào, lá đỏ và thiên nhiên Nhật Bản
Sức hút của Kadō là cảm nhận thiên nhiên gần gũi qua hoa và cây cỏ theo mùa.
Mùa xuân dùng hoa anh đào, hoa cải dầu và các loài hoa mềm mại; mùa hè dùng lá xanh và các loại lá gợi cảm giác mát mẻ như ở bên mặt nước; mùa thu dùng cành lá đỏ và quả (mimono); mùa đông dùng những cành cây trầm lắng như thông hay hoa trà mùa đông (kantsubaki).
Tuy nhiên, hoa được sử dụng khác nhau tùy theo trường phái, lớp học và chủ đề tác phẩm.
Vì vậy, khi tham gia trải nghiệm hay xem triển lãm, không chỉ chú ý "dùng hoa gì" mà còn "tại sao chọn loại cây này vào mùa này" sẽ giúp bạn thưởng thức sâu sắc hơn.
Lễ nghi cơ bản cần biết khi trải nghiệm Kadō
Khi lần đầu tham gia trải nghiệm Kadō, hãy lắng nghe giải thích trong yên lặng và xử lý dụng cụ, hoa cẩn thận.
Hoa và cành được coi như nguyên liệu thiên nhiên sống, vì vậy không nên bẻ thô bạo hay tự ý mang về.
Kéo cắt hoa (hanabasami) và kenzan có lưỡi và kim sắc nhọn, nên cần tuân theo hướng dẫn của giảng viên để sử dụng an toàn.
Kiểm tra trước về việc chụp ảnh
Quy định chụp ảnh tại các lớp học và triển lãm khác nhau tùy nơi.
Ngoài tác phẩm, có thể có người tham gia khác hoặc giảng viên trong khung hình, nên hãy xác nhận trước khi muốn chụp.
Trang phục thoải mái và nhã nhặn
Trong trải nghiệm Kadō, bạn có thể phải ngồi làm việc và xử lý hoa.
Không cần chuẩn bị trang phục đặc biệt, nhưng nên tránh áo có tay áo quá rộng hay nước hoa có mùi quá nồng để thể hiện sự tôn trọng người xung quanh.
Một số lớp học có gói trải nghiệm dùng ghế và bàn cho những người không quen ngồi seiza (quỳ kiểu Nhật), nên hãy xác nhận khi đặt chỗ.
Cách thưởng thức khi xem tác phẩm Kadō
Khi xem tác phẩm Kadō, đừng chỉ ngắm từ chính diện mà hãy đứng cách xa một chút để nhìn tổng thể.
Chú ý xem hoa, cành, bình, bối cảnh và không gian xung quanh hài hòa với nhau như thế nào, ấn tượng về tác phẩm sẽ thay đổi.
Những điểm cần chú ý khi xem
- Hướng của hoa và cành có chuyển động không
- Bình và cây cỏ có hài hòa với không gian không
- Khoảng trống được sử dụng như thế nào
- Cảm giác mùa được thể hiện ở đâu
- "Khuôn mặt" khi nhìn từ chính diện hướng về phía nào
Kadō là văn hóa dễ thưởng thức hơn khi bạn coi trọng cảm nhận của bản thân thay vì tìm câu trả lời đúng ngay lập tức.
Kinh nghiệm tìm lớp trải nghiệm Kadō khi du lịch Nhật Bản tự túc
Tại Nhật Bản, có thể tiếp cận Kadō qua các lớp học trải nghiệm văn hóa, triển lãm các trường phái, hoa trang trí tại khách sạn và ryokan, sự kiện ở chùa, đền và bảo tàng.
Tại Tokyo và Kyoto, có những gói trải nghiệm Kadō dành cho khách nước ngoài với thuyết minh tiếng Anh, thời lượng khoảng 60-90 phút.
Tuy nhiên, nội dung tổ chức, điều kiện tham gia và giá vé khác nhau tùy nơi, nên nếu muốn trải nghiệm, hãy kiểm tra trên trang web chính thức hoặc thông tin từ ban tổ chức.
Yêu cầu đặt chỗ, giá vé, ngày tổ chức, ngôn ngữ sử dụng và việc cho phép chụp ảnh nên được xác nhận trong phạm vi thông tin chính thức để yên tâm.
Ngay cả khi không tham gia được trải nghiệm chính thức, chỉ cần ngắm hoa được trang trí ở sảnh, tokonoma (床の間 - hốc trang trí) hay không gian phong cách phòng trà cũng có thể cảm nhận được thẩm mỹ của Kadō.
Tổng kết | Kadō là cánh cửa cảm nhận văn hóa Nhật Bản trong tĩnh lặng
Kadō không chỉ là kỹ thuật cắm hoa, mà còn là văn hóa Nhật Bản thể hiện thiên nhiên, mùa, không gian và tâm hồn.
Thay vì học thuộc tên các loại hoa, hãy chú ý đến khoảng trống, chuyển động của cành và sự hài hòa với bình hoa, người mới bắt đầu cũng có thể dễ dàng thưởng thức.
Khi tham gia trải nghiệm, hãy xử lý dụng cụ và hoa cẩn thận, đồng thời xác nhận trước về điều kiện chụp ảnh và tham gia.
Tiếp cận Kadō trong chuyến du lịch Nhật Bản là cơ hội để thưởng thức khoảng thời gian tĩnh lặng, khác với du lịch tham quan náo nhiệt.
