Shodō là gì? Nghệ thuật truyền thống thể hiện văn hóa chữ viết Nhật Bản
Shodō (書道 - thư pháp Nhật Bản) là văn hóa truyền thống Nhật Bản dùng bút lông và mực để thể hiện chữ viết một cách nghệ thuật, được nhiều du khách yêu thích như một trải nghiệm văn hóa dễ tham gia khi du lịch Nhật Bản.
Đặc trưng lớn của Shodō là không chỉ viết chữ đúng, mà còn thể hiện độ đậm nhạt của nét, cách bố trí khoảng trống, dòng chảy của bút và cả tâm trạng người viết vào tác phẩm.
Năm 2021, Shodō được Cục Văn hóa Nhật Bản đăng ký là Di sản Văn hóa Phi vật thể, được công nhận chính thức là một trong những văn hóa sinh hoạt tiêu biểu của Nhật Bản.
Tại Nhật Bản, nhiều người tiếp xúc với Shodō qua các giờ học ở trường tiểu học, trung học hoặc lớp học ngoại khóa, và phong tục viết Kakizome (書き初め - viết chữ đầu năm) vào dịp năm mới cũng được biết đến rộng rãi.
Đối với du khách đến Nhật Bản, Shodō là một trong số ít trải nghiệm văn hóa cho phép bạn tự tay viết chữ Nhật chứ không chỉ nhìn ngắm.
Dụng cụ trong trải nghiệm Shodō | Tìm hiểu Bunbō Shihō (bốn báu vật của thư phòng)
Trong trải nghiệm Shodō, thường sử dụng 4 vật dụng: bút lông, mực, nghiên (suzuri) và giấy.
Bốn loại dụng cụ này từ xưa được gọi là Bunbō Shihō (bốn báu vật của thư phòng), được coi là bộ cơ bản không thể thiếu trong thư pháp.
Bút là dụng cụ để viết chữ, có loại bút to (futofude) và bút nhỏ (hosofude), ấn tượng của nét chữ thay đổi rất lớn tùy theo cách cầm và cách di chuyển bút.
Mực dùng để tạo nên những nét đen, vốn được mài từ thỏi mực rắn trên nghiên, nhưng trong các trải nghiệm dành cho du khách thường sử dụng mực nước (bokujū) đã được chuẩn bị sẵn.
Nghiên là dụng cụ để mài hoặc đựng mực, còn giấy thường dùng là loại giấy chuyên dụng tên hanshi (半紙) - dễ thể hiện chuyển động của bút.
Loại dụng cụ và cách dùng khác nhau tùy theo cơ sở và lớp học, nên tốt nhất hãy làm theo hướng dẫn của nhân viên tại chỗ.
Những điều thú vị trong trải nghiệm Shodō lần đầu
Khi lần đầu trải nghiệm Shodō, bạn có thể viết nhiều loại chữ như hiragana, katakana và kanji (chữ Hán).
Trải nghiệm viết tên mình, từ tiếng Nhật yêu thích hay từ ngữ phù hợp với mùa đặc biệt được yêu thích, một số lớp học còn có dịch vụ chuyển tên tiếng Anh sang chữ kanji cho khách nước ngoài.
Vì mỗi chữ kanji đều mang ý nghĩa riêng, nên việc biết ý nghĩa của từ trước khi viết sẽ giúp bạn thưởng thức Shodō sâu sắc hơn.
Ví dụ, các chữ như "Wa - 和" (hòa hợp), "Kokoro - 心" (tâm), "Tabi - 旅" (du lịch) là những đề tài thường được chọn vì dễ thưởng thức cả hình thức và ý nghĩa.
Cảm nhận chuyển động của bút thay vì viết đẹp
Người mới bắt đầu không cần phải tạo hình chữ hoàn hảo.
Quan trọng là cảm nhận bằng năm giác quan khoảnh khắc đặt bút lên giấy, tốc độ kéo nét và thời điểm buông lực.
Cùng một chữ nhưng nét chậm và nét nhanh, mạnh sẽ tạo ấn tượng rất khác nhau.
Shodō có thể coi là "nghệ thuật quá trình" - không chỉ thưởng thức tác phẩm hoàn thành mà cả khoảng thời gian viết.
Biết về sự khác biệt giữa các thể chữ (Shotai)
Shodō có 5 thể chữ cơ bản: Kaisho (楷書 - chữ chân), Gyōsho (行書 - chữ hành), Sōsho (草書 - chữ thảo), Reisho (隷書 - chữ lệ) và Tensho (篆書 - chữ triện).
Trong các trải nghiệm dành cho người mới bắt đầu, thông thường bắt đầu từ Kaisho - thể chữ có hình dáng ngay ngắn, dễ đọc.
Nếu trong buổi trải nghiệm có cơ hội so sánh nhiều thể chữ, bạn sẽ cảm nhận được điều thú vị là cùng một chữ kanji nhưng ấn tượng rất khác nhau tùy thể chữ.
Hướng dẫn về thời gian, giá vé và trang phục cho trải nghiệm Shodō
Trải nghiệm Shodō dành cho du khách có các gói thời lượng khoảng 30-90 phút, giá vé khoảng 2.000-6.000 yên/người.
Có những gói cho phép viết lên giấy màu (shikishi), quạt giấy (sensu), quạt tròn (uchiwa), áo phông để mang về làm quà lưu niệm, giá vé thay đổi tùy theo nguyên liệu và giảng viên.
Để đặt chỗ trải nghiệm, đăng ký trước qua trang web chính thức hoặc trang đặt chỗ của ban tổ chức là an tâm nhất, nhưng cũng có cơ sở cho phép tham gia trong ngày.
Về trang phục, hãy cẩn thận để mực không dính vào quần áo và đồ đạc.
Nếu mặc áo có tay áo rộng hoặc áo trắng, hãy đặc biệt lưu ý, một số nơi có chuẩn bị tạp dề.
Lễ nghi và tâm thế cơ bản trong trải nghiệm Shodō
Trước khi tham gia, hãy xác nhận trên hướng dẫn chính thức của từng cơ sở về việc đặt chỗ, đồ cần mang, việc cho phép chụp ảnh và mang tác phẩm về.
Có những lớp học dành cho du khách hỗ trợ tiếng Anh, nhưng ngôn ngữ hỗ trợ khác nhau tùy cơ sở, nên du khách Việt Nam đến Nhật nên kiểm tra trước trên website để yên tâm.
Tại địa điểm, lễ nghi cơ bản là di chuyển bút trong yên lặng để không làm ảnh hưởng đến sự tập trung của những người tham gia khác.
Sử dụng dụng cụ cẩn thận
Bút và nghiên là những dụng cụ quan trọng không thể thiếu trong thư pháp.
Hãy làm theo hướng dẫn của giáo viên hoặc nhân viên về cách đặt bút sau khi dùng và cách xử lý mực.
Trước khi viết lên giấy, hãy quan sát kỹ bản mẫu (tehon) trước, bạn sẽ trải nghiệm một cách bình tĩnh hơn.
Điểm nhấn của tác phẩm Shodō | Thưởng thức "chữ" và "khoảng trống"
Khi thưởng thức tác phẩm Shodō, hãy không chỉ nhìn hình dáng chữ mà còn chú ý đến khoảng trống (yohaku).
Việc đặt chữ ở vị trí nào trên giấy, độ dày mỏng và sự phai nhạt của nét thay đổi như thế nào sẽ làm thay đổi lớn ấn tượng tổng thể của tác phẩm.
Chữ mạnh mẽ tạo cảm giác hùng hồn, nét mềm mại tạo ấn tượng êm dịu và thanh lịch.
Cùng một chữ nhưng không khí khác nhau tùy người viết - đó là điều thú vị nhất của Shodō.
Có thể thưởng thức dù không đọc được tiếng Nhật
Ngay cả khi không hiểu hết ý nghĩa tiếng Nhật, Shodō vẫn là trải nghiệm văn hóa đủ thú vị về mặt thị giác.
Bằng cách quan sát chuyển động của nét, độ đậm nhạt (nōtan) của mực và dấu vết bút trên giấy, bạn có thể thưởng thức chữ viết như một tác phẩm nghệ thuật.
Nếu muốn biết ý nghĩa, bạn có thể hỏi giáo viên hoặc nhân viên bằng tiếng Anh trong buổi trải nghiệm; nhờ đó, hiểu biết về văn hóa Nhật Bản đằng sau chữ viết sẽ càng sâu sắc hơn.
Kinh nghiệm tìm lớp trải nghiệm Shodō khi du lịch Nhật Bản tự túc
Trải nghiệm Shodō được tổ chức tại các cơ sở trải nghiệm văn hóa, lớp học thư pháp địa phương, workshop dành cho du khách và hoạt động trong khách sạn, các điểm trải nghiệm tập trung ở Tokyo, Kyoto, Asakusa, khu vực Arashiyama.
Tuy nhiên, ngày tổ chức, giá vé, thời lượng, ngôn ngữ hỗ trợ và phương thức đặt chỗ khác nhau tùy từng cơ sở.
Hãy xác nhận trên trang web hoặc SNS chính thức của từng cơ sở trước khi đi du lịch.
Đặc biệt, nên xác nhận trước về địa điểm có thể chụp ảnh, việc mang tác phẩm về, trẻ em có thể tham gia không, có thể đặt chỗ theo nhóm không.
Nếu ghé trải nghiệm xen giữa lịch tham quan, hãy dành thêm khoảng 30 phút dự phòng cho di chuyển và thay đồ để có thể thưởng thức Shodō một cách thư thái.
Cách thưởng thức theo mùa
Có thể trải nghiệm Shodō quanh năm, đặc biệt vào dịp năm mới (tháng 1) có những trải nghiệm với chủ đề Kakizome (viết chữ đầu năm).
Mùa xuân chọn các chữ "Sakura - 桜" (hoa anh đào), "Hana - 花" (hoa); mùa hè chọn "Ryō - 涼" (mát mẻ), "Kaze - 風" (gió); mùa thu chọn "Tsuki - 月" (trăng), "Mi - 実" (quả); mùa đông chọn "Yuki - 雪" (tuyết), "Sei - 静" (tĩnh) - chọn chữ kanji phù hợp với mùa sẽ tạo nên một tác phẩm lưu giữ kỷ niệm chuyến đi.
Tổng kết | Tiếp cận văn hóa chữ viết Nhật Bản qua trải nghiệm Shodō
Shodō là văn hóa truyền thống thể hiện chữ Nhật bằng bút lông và mực, là hoạt động văn hóa được du khách yêu thích vì có thể trải nghiệm dễ dàng.
Ngay cả người mới bắt đầu cũng có thể tận hưởng niềm vui viết chữ qua việc tìm hiểu cách dùng Bunbō Shihō và chuyển động của bút.
Người không đọc được tiếng Nhật cũng có thể thưởng thức không khí của tác phẩm như một tác phẩm nghệ thuật qua vẻ đẹp của nét và cách dùng khoảng trống.
Khi tham gia trải nghiệm Shodō trong chuyến du lịch, hãy xác nhận phương thức đặt chỗ, giá vé, thời lượng, việc cho phép chụp ảnh và đồ cần mang theo trên thông tin chính thức trước khi đi.
Shodō là trải nghiệm văn hóa đặc biệt giúp đối diện một cách tĩnh lặng với ngôn từ và thẩm mỹ Nhật Bản.
