Washi là gì? Văn hóa giấy ăn sâu vào đời sống Nhật Bản
Washi (giấy thủ công Nhật Bản) là loại giấy thủ công truyền thống đã được kế thừa hơn nghìn năm tại Nhật Bản.
So với giấy phương Tây thông thường, washi dễ thấy được kết cấu của sợi, mang vẻ mềm mại và vẻ đẹp khi ánh sáng xuyên qua.
Kỹ thuật làm washi thủ công sử dụng sợi thực vật như kōzo (cây dó), mitsumata (cây đay vàng), ganpi (cây gampi), được biết đến như nghề thủ công làm giấy qua nhiều công đoạn tỉ mỉ.
Năm 2014, UNESCO đã đăng ký 3 kỹ thuật làm giấy thủ công gồm Sekishu Banshi (tỉnh Shimane), Hon-Mino-shi (tỉnh Gifu), Hosokawa-shi (tỉnh Saitama) là Di sản văn hóa phi vật thể với tên "Washi: Kỹ thuật làm giấy thủ công Nhật Bản", các loại này cũng được chỉ định là Tài sản văn hóa phi vật thể quan trọng cấp quốc gia.
Khi tiếp xúc với washi trong chuyến du lịch, không chỉ giấy mà cả cách nhìn về nhà ở, văn phòng phẩm, quà tặng và đồ thủ công Nhật Bản cũng sẽ thay đổi đôi chút.
Công dụng chính của washi - viết, gói, trang trí, dùng trong đời sống
Công dụng của washi rất đa dạng, từ truyền thống có từ thời Nara đến các sản phẩm hiện đại.
Tiêu biểu là giấy để viết.
Trên giấy thư pháp, giấy viết thư, bưu thiếp, sổ goshuin (sổ ấn đỏ), bạn có thể thưởng thức cả cách mực hoặc bút thấm vào giấy.
Ngoài ra, washi cũng là chất liệu phù hợp với văn hóa gói quà.
Giấy gói quà, túi pochi (túi nhỏ đựng tiền), phong bì lễ thường dùng washi đẹp về màu sắc và họa tiết.
Hơn nữa, washi còn được dùng cho các vật dụng cảm nhận ánh sáng và gió như shoji (cửa giấy trượt), đèn chiếu sáng, uchiwa (quạt giấy), sensu (quạt xếp).
Tính chất mềm mại cho ánh sáng xuyên qua không chỉ phù hợp với phòng kiểu Nhật mà còn được ứng dụng trong trang trí nội thất hiện đại, không gian khách sạn và nhà hàng.
Sản phẩm washi nên tìm khi du lịch
Sản phẩm washi có nhiều loại dễ chọn làm quà lưu niệm trong chuyến du lịch.
Đồ nhỏ dễ mang về
Nếu mua quà washi lần đầu, các sản phẩm nhẹ và không cồng kềnh dễ chọn hơn.
Ví dụ có bookmark washi, giấy viết thư, bưu thiếp, giấy gấp origami, túi pochi, bìa sách, phong bì lễ.
Giá bán từ vài trăm yên đã có thể mua được nhiều sản phẩm, nên rất được ưa chuộng làm quà lưu niệm giá hợp lý.
Họa tiết đa dạng từ hoa như sakura (hoa anh đào), mơ; chim như hạc, phụng; họa tiết bốn mùa; họa tiết truyền thống như lá gai dầu, sóng seigaiha; đến thiết kế hiện đại.
Sản phẩm dùng được trong đời sống
Nếu chú trọng tính thực dụng hơn một chút, có chao đèn washi, uchiwa, sensu, hộp danh thiếp, hộp đồ nhỏ, ví, sổ tay đóng kiểu Nhật.
Tuy nhiên, tùy sản phẩm mà có loại yếu với nước hoặc ma sát.
Khi mua nên hỏi nhân viên về cách dùng và bảo quản để yên tâm.
Tại các cửa hàng miễn thuế, có thể làm thủ tục miễn thuế tiêu thụ khi xuất trình hộ chiếu.
Trải nghiệm thú vị với washi
Tại các vùng sản xuất và xưởng làm washi, có những nơi tổ chức trải nghiệm làm washi thủ công.
Mino Washi (tỉnh Gifu), Echizen Washi (tỉnh Fukui), Tosa Washi (tỉnh Kōchi), Sekishu Washi (tỉnh Shimane), Hosokawa-shi (tỉnh Saitama) - các vùng sản xuất và cơ sở trải nghiệm rải rác khắp cả nước.
Nội dung trải nghiệm khác nhau tùy cơ sở, nên phí trải nghiệm (khoảng 700-2.500 yên), ngày tổ chức, có cần đặt trước hay không, độ tuổi đối tượng, thời gian (khoảng 20 phút-1 tiếng), cách nhận tác phẩm... cần được xác nhận trên trang web chính thức hoặc tại cơ sở.
Trong trải nghiệm làm giấy thủ công, có thể được trải nghiệm quy trình trải bột giấy (shiryō) trong nước rồi tạo hình giấy bằng dụng cụ gọi là suketa.
Có nơi cho thêm hoa ép hoặc màu sắc lên giấy tự làm, là trải nghiệm dễ giữ làm kỷ niệm chuyến đi.
Tại xưởng có thể quan sát công việc và dụng cụ của nghệ nhân.
Khi tham quan, hãy xác nhận có được chụp ảnh không và phạm vi được vào, tránh cản trở công việc.
Cách xem và thưởng thức khi chọn washi
Khi chọn washi, trước tiên hãy thử cảm nhận bằng tay.
Loại mịn màng, loại hơi nhám, loại thấy được sợi - ấn tượng thay đổi tùy giấy.
Tiếp theo, có thể thưởng thức biểu cảm khi soi qua ánh sáng.
Washi mỏng cho ánh sáng dịu xuyên qua, phù hợp làm đèn chiếu sáng hay trang trí cửa sổ.
Nếu mục đích viết chữ, độ tương thích với mực hoặc bút cũng quan trọng.
Nếu cửa hàng cho thử viết, hãy kiểm tra cách giấy thấm và cảm giác viết để dễ chọn.
Khi tặng làm quà, nên cân nhắc kích thước và mục đích sử dụng phù hợp với người nhận.
Giấy viết thư và bưu thiếp thực dụng, dễ truyền tải vẻ đẹp đặc trưng của washi.
Nếu tặng kèm ý nghĩa của họa tiết (hạc tượng trưng trường thọ, rùa - sức khỏe, lá gai dầu - sự trưởng thành...) thì người nhận sẽ càng vui hơn.
Lưu ý khi sử dụng washi
Washi tuy khá bền, nhưng cách dùng khác nhau tùy sản phẩm.
Khi bị ướt có thể biến dạng hoặc loang màu.
Nên tránh bảo quản ở nơi ẩm ướt hoặc có ánh nắng trực tiếp.
Có sản phẩm dễ bị nếp gấp, nên khi mang về hãy đặt phẳng, tránh để bị cong trong túi.
Khi mang về bằng máy bay, nên đặt trong hành lý xách tay để không bị áp lực vali làm bẹp.
Tại xưởng và cửa hàng chuyên dụng, đôi khi có quy định riêng về việc chạm vào tác phẩm hoặc mẫu giấy.
Hỏi nhân viên trước khi chạm sẽ giúp tham quan và mua sắm thoải mái hơn.
Những nơi chính có thể mua washi và cách đi
Sản phẩm washi không chỉ có ở cửa hàng chuyên dụng tại vùng sản xuất, mà còn mua được tại các khu du lịch chính ở Tokyo và Kyoto.
Tại Tokyo có cửa hàng washi chuyên dụng ở Asakusa, Nihonbashi, Ginza; tại Kyoto có các cửa hàng washi lâu đời rải rác quanh Gion và đường Shijo-dori.
Nhiều cửa hàng chuyên dụng có hỗ trợ ghi chú tiếng Anh và thanh toán không tiền mặt, nhưng các xưởng nhỏ có thể chỉ nhận tiền mặt, nên chuẩn bị một ít tiền mặt sẽ yên tâm.
Bảo tàng washi và phòng tư liệu tại vùng sản xuất thường có trưng bày đa ngôn ngữ về lịch sử và phương pháp sản xuất washi, cũng phù hợp làm điểm tham quan ngày mưa.
Tổng kết - Washi là cánh cửa cảm nhận văn hóa Nhật Bản gần gũi
Washi là văn hóa giấy của Nhật Bản với nhiều công dụng đa dạng như viết, gói, trang trí, dùng trong đời sống.
Từ sản phẩm nhỏ như giấy viết thư, bưu thiếp đến đèn chiếu sáng và đồ thủ công - hình thức gặp được trong chuyến du lịch rất phong phú.
Nếu lần đầu tiếp xúc washi, hãy chú ý cảm giác tay, độ trong khi soi sáng, ý nghĩa họa tiết và mục đích sử dụng.
Qua trải nghiệm xưởng làm washi thủ công và mua sắm tại cửa hàng chuyên dụng, bạn sẽ cảm nhận được kỹ thuật của nghệ nhân và thẩm mỹ Nhật Bản gửi gắm trong từng tờ giấy.
