Phố cổ Udatsu ở Wakimachi: cảnh quan Mima hình thành từ nghề buôn chàm
Tại Wakimachi, một khu phố thuộc thành phố Mima, tỉnh Tokushima, vẫn còn phố cổ Udatsu với những ngôi nhà buôn tường trắng, mái ngói nối tiếp nhau.
Vừa đi vừa nhìn lên ngang mái nhà, bạn có thể tìm hiểu những bức tường chống cháy đã trở thành nguồn gốc của thành ngữ “udatsu ga agaranai”, nghĩa là không thể khá lên hay thăng tiến, cùng lịch sử của các thương nhân buôn chàm.
Từ phố dưới chân thành Waki-jō đến đầu mối chàm: khu phố thịnh vượng nhờ vận tải trên sông Yoshino
Wakimachi hình thành như một khu phố dưới chân thành Waki-jō và phát triển thành đầu mối tập kết, phân phối chàm nhờ vận tải đường thủy trên sông Yoshino.
Nơi đây nằm tại đầu mối giao thông nơi các tuyến đường gặp nhau ở bờ bắc sông Yoshino, đồng thời có vị trí thuận lợi cho vận chuyển đường sông.
Gia tộc Hachisuka sau khi vào vùng Awa đã khuyến khích sản xuất chàm, vì vậy nhiều thương nhân giàu có ở Wakimachi tập trung vào việc buôn bán mặt hàng này.
Khi chế độ tổ chức thị trấn và làng được thi hành vào năm 1889, tức năm Meiji thứ 22, Wakimachi được cho là thị trấn đông dân thứ 3 trong tỉnh, sau thành phố Tokushima và Muya, nay là thành phố Naruto.
Sự thịnh vượng của những thương nhân đảm nhận việc mua bán và vận chuyển chàm được thể hiện qua dáng vẻ các nhà buôn dọc phố.
Biết trước rằng đây từng là khu phố của thương nhân buôn chàm sẽ giúp bạn dễ nhận ra ý nghĩa của những mái nhà bề thế và các nhà kho.
Dạo giữa 85 công trình truyền thống trong khu bảo tồn kiến trúc quan trọng
Ngày 16 tháng 12 năm 1988, tức năm Shōwa thứ 63, khu vực này được chọn là Khu bảo tồn quần thể công trình kiến trúc truyền thống quan trọng cấp quốc gia thứ 28 trên cả nước.
Trên con phố dài khoảng 430 m theo hướng đông–tây còn lưu lại 85 công trình truyền thống từ giữa thời Edo đến đầu thời Shōwa, cho phép bạn so sánh sự khác biệt trong thiết kế qua các thời kỳ ngay trên cùng một con phố.
Công trình được cho là cổ nhất trong khu phố là nhà gia đình Kunimi, với ngôi nhà chính được xây năm 1707, tức năm Hōei thứ 4.
Tháng 5 năm 2019, tức năm Reiwa thứ 1, câu chuyện về chàm Awa, trong đó có phố cổ Udatsu, được công nhận là Di sản Nhật Bản với tên gọi “Ai no Furusato Awa”, nghĩa là Awa, quê hương của chàm.
Khi lần lượt ngắm các công trình hướng ra đường, chú ý đến lớp hoàn thiện tường, cửa sổ và ranh giới với nhà bên cạnh sẽ biến chuyến dạo phố thành trải nghiệm quan sát kiến trúc cụ thể hơn.
Nhà thời Edo có gác lửng với mushikomado, loại cửa sổ giống lồng côn trùng, và shitomido, cửa chắn kiểu nâng lên; còn nhà thời Meiji có kết cấu song gỗ và mái hiên tầng 2 cao.
Trên phố còn có giếng chung cổ dùng gầu kéo và hộp thư Shojō Shūbako mô phỏng kiểu hộp thư đầu thời Meiji, nên ngoài các tòa nhà vẫn có nhiều điểm đáng xem rải rác.
Udatsu là gì? Cách quan sát tường chống cháy và trang trí mái nhà
Udatsu, yếu tố tạo nên tên gọi quen thuộc của phố cổ Udatsu, là bức tường cánh nhô ra ở 2 đầu công trình, bên trên có một mái ngói nhỏ.
Phần lớn udatsu ở Wakimachi lợp ngói truyền thống hongawara và trát vữa vôi trắng, nhô ra khoảng 1 m từ mặt tường tầng 2.
Nhận ra những phần được trát vữa vôi trắng sẽ giúp bạn nắm bắt đặc trưng của khu phố dễ hơn.
Được biết, dọc phố còn khoảng 50 udatsu.
Nguồn gốc thành ngữ udatsu ga agaranai: từ giải pháp chống cháy đến niềm tự hào của nhà buôn
Udatsu ban đầu được xây để chống cháy, nhưng do tốn kém chi phí lắp đặt nên dần mang ý nghĩa trang trí thể hiện sự giàu có và thành công.
Tương truyền, tại Wakimachi, gia tộc Inada cai quản vùng này khi đó đã khuyến khích xây udatsu như một biện pháp phòng cháy.
Vào thời Edo, các nhà buôn giàu có đua nhau dựng udatsu bề thế, khiến udatsu trở thành biểu tượng của sự giàu sang.
Thành ngữ tiếng Nhật udatsu ga agaranai cũng được cho là bắt nguồn từ việc chỉ người giàu mới đủ khả năng dựng udatsu.
Người ta còn nói rằng thành ngữ này ít được nghe thấy ở Wakimachi, nơi có nhiều udatsu.
Hãy quan sát với cả 2 góc nhìn: bảo vệ nhà khỏi hỏa hoạn và thể hiện thành công của thương nhân.
So sánh chi tiết kiến trúc nhà phố, từ ngói onigawara đến cửa sổ mushikomado
Ở đầu mái có onigawara, loại ngói trang trí hình mặt quỷ, gửi gắm mong ước tránh tai ương, tà ma, hỏa hoạn và sấm sét.
Tìm sự khác biệt trong biểu cảm, như cặp onigawara “a–un” với một bên há miệng, một bên khép miệng, hay onigawara đang cười, cũng là một thú vui.
Toribusuma, chi tiết gắn phía trên onigawara, có tác dụng ngăn chim đậu lên và làm bẩn ngói; ngoài ra còn thấy các họa tiết gắn với nước như thuyền buồm và sóng.
Cửa sổ mushikomado trên tầng 2 được cho là có tên như vậy vì hình dáng giống chiếc lồng đựng côn trùng.
Được làm chắc chắn bằng đất nhào phủ vữa vôi, loại cửa sổ này có tác dụng chống trộm, lấy sáng và thông gió, rồi dần mang thêm ý nghĩa trang trí theo thời gian.
Với cửa sổ có song gỗ, các thanh song xếp sít nhau được cho là dùng ở không gian sinh hoạt, còn các thanh song xếp thưa dùng ở khu vực cửa hàng; bạn cũng hãy chú ý đến khoảng cách giữa các thanh song.
Dưới đây là những thuật ngữ kiến trúc thường thấy trên phố và bộ phận nên quan sát.
| Thuật ngữ | Hình dáng và vai trò | Điểm nên quan sát |
|---|---|---|
| Udatsu | Tường cánh có mái nhỏ | Phần nhô ra ở ranh giới với nhà bên cạnh |
| Onigawara | Ngói trang trí ở đầu mái | Sự khác biệt về biểu cảm và chạm khắc |
| Mushikomado | Cửa sổ trát vữa để lấy sáng và thông gió | Hình dáng cửa sổ tầng 2 |
| Vữa vôi | Vật liệu hoàn thiện tường | Sự kết hợp giữa tường trắng và mái ngói |
Chú ý chiều sâu của nhà phố từng kéo dài từ đường chính đến sông Yoshino
Một số nhà phố truyền thống ở Wakimachi có khu đất kéo dài sâu vào trong so với bề ngang mặt tiền hướng ra đường.
Được biết, có những nhà buôn như nhà gia đình Kunimi và Tamura sở hữu khu đất kéo dài từ đường chính đến tận bờ sông Yoshino.
Tại nhà gia đình Kunimi, người ta kể rằng có thể đi từ cổng bên bờ sông qua bậc đá để xuống sông Yoshino.
Đừng chỉ hình dung toàn bộ công trình từ mặt tiền nhìn thấy bên ngoài; tại những cơ sở mở cửa tham quan, hãy chú ý cả vị trí sân trong và nhà kho.
Liên hệ vẻ lộng lẫy phía mặt phố với không gian phía sau phục vụ buôn bán sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn cấu trúc nhà phố.
Theo dấu lịch sử thương nhân chàm tại nhà gia đình Yoshida và công viên bến thuyền
Kết hợp tham quan bên trong dinh thự thương nhân chàm với công viên bến thuyền Funatsukiba Kōen, nơi truyền lại câu chuyện vận tải trên sông Yoshino, sẽ giúp bạn cảm nhận rõ hơn hoạt động buôn chàm từng diễn ra tại khu phố này.
Nhà gia đình Yoshida của hiệu buôn chàm Sanao: điểm tham quan và giá vé
Aishō Sanao Yoshida-ke Jūtaku, tức nhà gia đình Yoshida của hiệu buôn chàm Sanao, là nhà của Yoshida Naobei, thương nhân chàm kinh doanh dưới tên hiệu Sanao.
Hiệu buôn chàm được thành lập năm 1792, tức năm Kansei thứ 4, và được truyền lại là một trong 2 nhà buôn giàu nhất Wakimachi.
Nằm gần giữa phố cổ Udatsu, khu đất rộng khoảng 600 tsubo, đơn vị diện tích truyền thống Nhật Bản, có 5 công trình gồm nhà chính, kho đồ cầm cố, kho giữa, kho chàm và nhà phụ bố trí quanh sân trong.
Các công trình được xây từ giữa đến cuối thời Edo, được công nhận là tài sản văn hóa cấp thành phố và mở cửa cho công chúng, lưu giữ cách bố trí điển hình của nhà buôn chàm đến ngày nay.
Từ cấu trúc có các nhà kho lớn nối tiếp phía sau nhà chính, bạn có thể hình dung nơi buôn bán và nơi lưu trữ chàm cùng nằm trên một khu đất.
Khi tham quan, hãy tuân theo phạm vi được mở cửa và đọc biển hướng dẫn để tìm hiểu cách bố trí khu đón khách cùng khu xử lý hàng hóa.
Giờ mở cửa là 9:00–17:00, nhận khách lần cuối lúc 16:30; đóng cửa dịp cuối năm và đầu năm mới, từ ngày 27 tháng 12 đến ngày 1 tháng 1.
Vé vào cửa là 510 yên cho người lớn và 250 yên cho học sinh tiểu học, trung học cơ sở; có giảm giá cho đoàn từ 15 người trở lên.
Có thể đóng cửa đột xuất hoặc áp dụng giá đặc biệt trong thời gian diễn ra sự kiện, nên kiểm tra thông tin từ Cục Du lịch Mima hoặc thành phố Mima trước khi đến sẽ an tâm hơn.
Hằng năm vào tháng 1, triển lãm nghệ thuật cắm hoa “Udatsu o Ikeru” được tổ chức tại nhà gia đình Yoshida.
Cảm nhận vận tải đường sông Yoshino tại công viên bến thuyền
Tương truyền, sông Yoshino từng chảy ở phía nam khu phố và phía sau nhà gia đình Yoshida có một bến thuyền nối ra sông.
Hiện nay, công viên bến thuyền nằm cạnh trạm dừng chân ven đường Ai Land Udatsu được quy hoạch để tái hiện bến thuyền sông Yoshino xưa cùng kho chàm và các công trình khác.
Trong khu phố còn lưu lại “tường ván thuyền”, làm từ ván của những chiếc thuyền buồm từng qua lại trên sông Yoshino, gợi nhớ thời nước sông còn chảy đến đây.
Ghé qua sau khi dạo phố sẽ giúp bạn dễ hình dung mối liên hệ giữa nhà buôn và vận tải đường sông.
Mua quà và nghỉ cà phê tại Aigura
Ngay phía nam nhà gia đình Yoshida có cửa hàng Aigura, được cải tạo từ nhà kho cũ từng dùng để cất chàm.
Tầng 1 là khu quà lưu niệm, tầng 2 là quán cà phê, giúp bạn kết hợp mua sắm và nghỉ ngơi trong hành trình dạo phố.
Cửa hàng bán quà Tokushima như rượu địa phương, gia vị siêu cay Mimakara và sản phẩm nhuộm chàm; tại quán cà phê, bạn có thể thưởng thức bữa trưa với gà Awa-Odori hấp xửng cùng các món khác, hoặc bánh chiffon.
Giờ mở cửa là 9:00–17:30; đóng cửa dịp cuối năm và đầu năm mới.
Chú ý cách những công trình lịch sử được sử dụng ngày nay cũng sẽ giúp bạn hiểu thêm về khu phố.
Điểm tham quan gần phố cổ Udatsu: nhà hát Odeon-za và trải nghiệm thủ công truyền thống
Nếu có thể dành thêm thời gian ngoài việc dạo phố, ghé các nhà hát và cơ sở trải nghiệm gần đó sẽ giúp bạn hiểu sâu hơn về văn hóa Wakimachi.
Tham quan nhà hát Wakimachi Odeon-za từ đầu thời Shōwa
Nhà hát Wakimachi, còn gọi là Odeon-za, được xây dựng năm 1934, tức năm Shōwa thứ 9, làm nơi biểu diễn sân khấu.
Nơi đây từng trình diễn kabuki, nghệ thuật sân khấu truyền thống Nhật Bản, và rōkyoku, loại hình kể chuyện có nhạc; sau chiến tranh, nhà hát trở thành rạp chiếu phim và điểm thư giãn của cộng đồng.
Nhà hát đóng cửa năm 1995, tức năm Heisei thứ 7, nhưng sau khi trở thành bối cảnh phim “Niji o Tsukamu Otoko”, nghĩa là Người nắm lấy cầu vồng, của đạo diễn Yamada Yōji, giá trị của công trình được đánh giá lại và được phục hồi về hình dáng ban đầu vào năm 1999, tức năm Heisei thứ 11.
Sân khấu có sàn xoay đường kính khoảng 6 m, cho phép bạn quan sát gần cấu trúc nhà hát đầu thời Shōwa.
Giờ mở cửa là 9:00–17:00, nhận khách lần cuối lúc 16:30; vé vào cửa là 200 yên cho người lớn và 100 yên cho học sinh tiểu học, trung học cơ sở.
Nằm ở phía đông phố cổ Udatsu, nơi đây thuận tiện để kết hợp trong hành trình dạo phố.
Ghé cơ sở trải nghiệm nhuộm chàm và ô truyền thống Mima
Tại Trung tâm Giao lưu Du lịch thành phố Mima nằm cạnh trạm dừng chân Ai Land Udatsu, bạn có thể trải nghiệm nhuộm chàm bằng thuốc nhuộm chàm tự nhiên, chẳng hạn nhuộm khăn tay.
Thời gian trải nghiệm là 10:00–16:00, nhận đăng ký lần cuối lúc 15:00; ưu tiên người đặt trước và mỗi nhóm tối đa 8 người.
Có những ngày hoạt động tạm nghỉ tùy tình trạng thuốc nhuộm chàm, vì vậy hãy liên hệ trước nếu bạn muốn trải nghiệm.
Mirai-kōbō, Trung tâm Trải nghiệm Thủ công Truyền thống thành phố Mima ở khoảng giữa khu phố, sử dụng tòa nhà được xây làm trụ sở cơ quan tư pháp năm 1961, tức năm Shōwa thứ 36, rồi cải tạo vào năm 1988, tức năm Shōwa thứ 63, lấy cảm hứng từ cơ quan thuế thời Meiji.
Bạn có thể xem miễn phí quy trình làm Mima-wagasa, loại ô truyền thống Nhật Bản của Mima; nơi đây còn có trải nghiệm làm ô mini và chụp đèn từ ô truyền thống, ứng dụng kỹ thuật làm wagasa.
Kinh nghiệm dạo phố cổ Udatsu để chụp ảnh đẹp
Nếu muốn lưu lại bằng ảnh, quan sát riêng sự nối tiếp của cả con phố và chi tiết từng công trình sẽ giúp bạn chọn đối tượng muốn chụp dễ hơn.
Ngắm dãy nhà liên tiếp rồi mới tập trung vào chi tiết
Trước hết, hãy đứng ở vị trí không cản trở người đi bộ hoặc xe cộ và ngắm những bức tường trắng cùng mái nhà nối tiếp nhau.
Sau đó tập trung vào udatsu hoặc onigawara khiến bạn chú ý, bạn sẽ nhận ra những khác biệt về hình dáng đã bỏ qua khi nhìn toàn cảnh.
Khi ngắm mái nhà, để an toàn, đừng liên tục ngước nhìn trong lúc đi bộ; hãy quan sát xung quanh rồi dừng lại.
Đưa tường trắng và mái ngói vào cùng khung hình
Hãy thử thay đổi tỷ lệ tường và mái trong khung hình để thể hiện độ sáng của tường trắng cùng những lớp ngói xếp chồng.
Khi chụp udatsu, nếu chụp cả công trình, bạn sẽ thấy rõ bộ phận này nằm ở vị trí nào.
Tránh đến quá sát khuôn viên nhà ở để chụp chi tiết; hãy chọn bố cục trong phạm vi nhìn thấy từ đường phố.
Chụp phố cổ ban đêm dưới ánh đèn lồng
Vào ban đêm, đèn lồng được thắp trên phố, bao phủ không gian trong bầu không khí ấm áp, huyền ảo khác với ban ngày.
Khi những bức tường trắng được ánh sáng dịu chiếu lên, bạn có thể lưu lại một sắc thái khác với ban ngày.
Tuy nhiên, nơi đây vẫn có người sinh sống, vì vậy hãy chụp ảnh ban đêm trong yên lặng và chỉ trong thời gian ngắn.
Quy tắc ứng xử tại khu dân cư và khi chụp ảnh ở Wakimachi
Phố cổ Udatsu có cả nhà ở thông thường, vì vậy cần phân biệt cơ sở mở cửa cho khách tham quan với đất tư nhân.
Không xem cửa ra vào hoặc khuôn viên nhà là nơi tham quan
Nhiều công trình dọc phố vẫn là nơi ở của người dân, vì vậy đừng bước vào những tòa nhà hoặc khu đất ngoài các cơ sở được mở cửa tham quan.
Cửa ra vào đang mở cũng không có nghĩa là được phép tham quan; hãy kiểm tra biển báo hoặc hướng dẫn cho biết nơi đó có mở cửa cho khách hay không.
Ưu tiên việc ra vào của cư dân và tránh nhìn ngó vào bên trong nhà.
Quan tâm đến người khác và lối đi trước khi chụp ảnh
Khi chụp ảnh bên trong cơ sở, hãy kiểm tra biển báo tại chỗ hoặc hỏi nhân viên xem có được phép hay không.
Khi lấy một người làm chủ thể chính, bạn nên hỏi họ có đồng ý cho chụp không.
Dưới đây là những điều cần lưu ý trong các tình huống dễ khiến du khách phân vân khi dạo phố và chụp ảnh.
| Tình huống | Điều nên làm | Điều nên tránh |
|---|---|---|
| Trước nhà dân | Chừa đủ khoảng trống để ra vào | Đứng lâu trước cửa nhà |
| Chụp ảnh người | Trao đổi với người được chụp | Chụp cận rõ người khác khi chưa được phép |
| Chụp ảnh trong cơ sở | Kiểm tra biển báo hoặc hỏi nhân viên | Mặc nhiên cho rằng được phép chụp |
| Khi có xe đi qua | Quan sát xung quanh và nhường đường | Mải chụp ảnh làm chắn lối |
Lưu ý quy định cấm hút thuốc trên đường, xe cộ và việc dạo phố khuya
Hút thuốc trên đường bị cấm trong khu vực phố cổ Udatsu.
Nếu hút thuốc, chỉ sử dụng những vị trí đặt gạt tàn được ghi là khu vực hút thuốc trên bản đồ hoặc tại chỗ.
Xe của cư dân vẫn qua lại trên phố, vì vậy hãy tránh vừa lái xe vừa ngắm cảnh; nên đỗ xe tại bãi rồi đi bộ tham quan.
Để không ảnh hưởng đến việc nghỉ ngơi của cư dân, hãy tránh ghé vào đêm khuya hoặc nói chuyện lớn tiếng.
Cách đi đến phố cổ Udatsu và chuẩn bị trước chuyến tham quan
Nếu du lịch không dùng ô tô, lên kế hoạch cả chặng từ ga đến khu phố và đường về, bên cạnh hành trình tàu, sẽ giúp bạn di chuyển thuận tiện hơn.
Đi taxi khoảng 10 phút từ ga JR Anabuki
Nếu đến bằng tàu, ga Anabuki trên tuyến JR Tokushima là điểm xuất phát để di chuyển đến khu phố.
Từ ga Tokushima đến ga Anabuki mất khoảng 40 phút bằng tàu tốc hành Tsurugisan.
Từ ga Anabuki đến khu phố, thời gian dự kiến là khoảng 10 phút bằng taxi.
Hãy kiểm tra giờ tàu trong thông tin của JR Shikoku và trao đổi trước về cách đặt taxi chiều về cùng địa điểm lên xe.
Khi nói tên điểm đến, một ghi chú hiển thị tên Wakimachi – phố cổ Udatsu bằng tiếng Nhật sẽ rất hữu ích.
Đi ô tô khoảng 10 phút từ Wakimachi IC: dùng bãi đỗ xe Ai Land Udatsu
Nếu đi ô tô, mất khoảng 10 phút từ nút giao Wakimachi IC trên đường cao tốc Tokushima.
Từ trung tâm Tokushima, thời gian dự kiến là khoảng 40 phút qua đường cao tốc Tokushima hoặc khoảng 1 giờ theo đường thường; từ trung tâm Takamatsu, khoảng 1 giờ 20 phút theo đường thường.
Trạm dừng chân Ai Land Udatsu ở phía nam khu phố có bãi đỗ xe với 39 chỗ cho xe con và 5 chỗ cho xe cỡ lớn, sử dụng được 24 giờ.
Từ trạm dừng chân đến nhà gia đình Yoshida chỉ mất khoảng 1 phút đi bộ, lại có nhà vệ sinh nên rất thuận tiện làm điểm bắt đầu dạo phố.
Kiểm tra điều kiện vào các cơ sở và dịch vụ hướng dẫn viên tình nguyện
Nếu dự định vào các cơ sở như nhà gia đình Yoshida, hãy kiểm tra giờ mở cửa, ngày đóng cửa và giá vé riêng, bên cạnh kế hoạch dạo phố.
Nếu muốn tìm hiểu kỹ lịch sử, bạn có thể sử dụng hướng dẫn viên tình nguyện giới thiệu về udatsu cũng như lịch sử và văn hóa của khu phố.
Hướng dẫn viên có thể hướng dẫn bằng tiếng Anh và ngôn ngữ ký hiệu đơn giản.
Mức đóng góp hỗ trợ tham khảo là 500 yên mỗi người với nhóm từ 1–4 người; với đoàn, khoảng 2.000 yên cho mỗi xe buýt và 1 hướng dẫn viên.
Hãy trao đổi trước với Cục Du lịch Mima, điện thoại 0883-53-8599, về cách đăng ký và điều kiện tham gia.
Trang chính thức của Cục Du lịch Mima còn có phiên bản tiếng Anh, tiếng Trung giản thể và phồn thể, hữu ích cho việc tìm hiểu trước chuyến đi.
Chuẩn bị thêm những điều sau trước khi khởi hành sẽ giúp bạn dạo phố thư thái hơn.
- Chọn giày dễ đi bộ, chuẩn bị đồ đi mưa và biện pháp chống nóng phù hợp với thời tiết
- Sắp xếp lượng hành lý vừa phải, dễ mang theo
- Thống nhất với người đi cùng về điểm hẹn nếu bị lạc nhau
Tổng kết
Phố cổ Udatsu ở Wakimachi là điểm dạo bộ nơi bạn có thể tìm hiểu lịch sử thương nhân chàm qua giải pháp chống cháy của udatsu và thiết kế mái nhà.
Kết hợp nhà gia đình Yoshida với công viên bến thuyền sẽ giúp bạn chú ý không chỉ vẻ đẹp kiến trúc mà còn mối liên hệ giữa sông với đời sống và hoạt động buôn bán.
Hãy kiểm tra hành trình khứ hồi từ ga cùng hướng dẫn của các cơ sở tham quan và đi bộ với sự tôn trọng dành cho khu phố vẫn có cư dân sinh sống.
Đánh giá (0)