Kominka là gì? Nhà cổ truyền thống Nhật Bản
Kominka (nhà cổ Nhật Bản) không chỉ đơn thuần là những ngôi nhà cũ, mà còn là kiểu nhà truyền thống lưu giữ khí hậu, phong thổ và cách sinh hoạt của từng vùng miền tại Nhật Bản.
Theo tài liệu "Wa no Sumai" (Nhà ở kiểu Nhật) do Bộ Đất đai, Hạ tầng, Giao thông và Du lịch Nhật Bản tổng hợp, các yếu tố như ngói, tường đất, engawa (hành lang gỗ), chiếu tatami, cửa fusuma và doma (nền đất) được xem là kinh nghiệm sống được hình thành từ khí hậu, phong thổ và văn hóa địa phương.
Nói cách khác, kominka không chỉ là công trình kiến trúc, mà còn là không gian phản ánh văn hóa sinh hoạt của người Nhật.
Vì sao nhìn kominka có thể hiểu được đời sống Nhật Bản
Điểm thú vị của kominka không chỉ nằm ở vẻ đẹp bên ngoài.
Cách bố trí phòng ốc và sử dụng cửa, vách lưu giữ dấu ấn về cách người xưa trải qua bốn mùa, sinh hoạt cùng gia đình và làm việc thường ngày.
Bảo tàng Nhà dân gian Nhật Bản Kawasaki (Nihon Minka-en) cho biết các ngôi nhà dân gian đã trải qua nhiều lần cải tạo theo sự phát triển của đời sống.
Tham quan kominka không chỉ là ngắm nhìn những ngôi nhà cũ, mà còn là cách đọc hiểu sự thay đổi trong đời sống của người Nhật.
Những điểm check-in và điểm nhấn không thể bỏ lỡ tại kominka
Khám phá doma và sàn gỗ
Doma (nền đất trong nhà) là nơi kết nối giữa bên ngoài và bên trong.
Vừa là không gian ra vào, vừa là nơi làm việc, doma truyền tải cảm giác về thời đại mà nhà ở và công việc gần gũi với nhau.
Tìm hiểu cách sử dụng không gian qua tatami và fusuma
Chiếu tatami, cửa fusuma và cửa trượt là những yếu tố giúp cảm nhận rõ nét nhất phong cách nhà ở Nhật Bản.
Lối sống ngồi trên sàn, chia phòng nhỏ và mở rộng không gian khi cần đều gắn liền với những yếu tố này.
Quan sát cách hòa hợp với mùa qua engawa và cửa lùa
Engawa (hành lang gỗ) và các cửa có thể mở đóng linh hoạt thể hiện tư duy sống đón nhận ánh sáng và gió tự nhiên.
Khi tham quan kominka, hãy thử tưởng tượng cách người xưa trải qua mùa hè và mùa đông, bạn sẽ thấy ngôi nhà trở nên gần gũi hơn rất nhiều.
Sự khác biệt của kominka theo từng vùng miền Nhật Bản
Kominka không có một hình mẫu thống nhất trên toàn quốc.
Cấu trúc nhà ở thay đổi theo điều kiện tự nhiên, ngành nghề và vật liệu sẵn có của từng vùng.
Nhà cổ Kyū Egamukai-ke được giới thiệu trên trang Bunka Isan Online là một kominka kiểu gasshō-zukuri (mái nhà chắp tay) của vùng Gokayama, tỉnh Toyama - một trong những kiểu nhà tiêu biểu của địa phương.
Như vậy, kominka tuy là "nhà mang phong cách Nhật", nhưng không phải là tập hợp các công trình có hình dáng giống nhau.
Bên cạnh đó, chế độ Khu vực bảo tồn quần thể kiến trúc truyền thống của Cục Văn hóa Nhật Bản dựa trên ý tưởng bảo tồn và phát huy toàn bộ cảnh quan phố cổ như jōkamachi (thị trấn quanh thành), shukuba-machi (thị trấn dịch trạm), monzen-machi (thị trấn trước cổng đền chùa).
Khi quan sát cả mối liên hệ giữa ngôi nhà với con phố và làng xóm xung quanh, bạn sẽ hiểu sâu hơn về kominka.
Kominka được gìn giữ qua bảo tồn và tái sinh
Kominka không đơn thuần được lưu giữ nguyên trạng.
Mà được khảo sát, tu sửa, mở cửa và sử dụng tiếp - tất cả tạo nên quá trình kế thừa.
Bảo tàng Nihon Minka-en tại Kawasaki tiến hành khảo sát phục nguyên các ngôi nhà được di dời, nguyên tắc là khôi phục về hình dáng ban đầu khi được xây dựng để bảo tồn và trưng bày.
Trong khi đó, chế độ Di sản văn hóa hữu hình đăng ký của Cục Văn hóa lại xây dựng cơ chế bảo tồn kết hợp khai thác sử dụng đối với các công trình lịch sử trên 50 năm tuổi.
Vì vậy, kominka vừa là đối tượng nghiên cứu tại bảo tàng, vừa là công trình tiếp tục được sử dụng trong cộng đồng địa phương.
Khi tham quan những kominka được tái sinh thành nhà nghỉ, quán ăn hay không gian giao lưu, hiểu được cả hai khía cạnh bảo tồn và khai thác sẽ giúp bạn cảm nhận sâu sắc hơn.
Quy tắc ứng xử cần biết trước khi tham quan kominka
Khi tham quan kominka hoặc lưu trú tại kominka yado (nhà nghỉ kiểu nhà cổ), bạn cần ứng xử cẩn trọng hơn so với các cơ sở du lịch thông thường.
Hướng dẫn chính thức của các cơ sở di sản văn hóa thường nêu rõ các quy định như: cấm lửa, cấm ăn uống ngoài khu vực chỉ định, không quay phim chụp ảnh người khác mà chưa xin phép, hạn chế sử dụng chân máy ảnh và đèn flash.
Những điểm cơ bản cần ghi nhớ
- Xác nhận khu vực cần cởi giày và khu vực được phép vào
- Tránh chạm tay tùy tiện vào cột, cửa, chiếu tatami
- Kiểm tra trước về quy định chụp ảnh và thiết bị được phép sử dụng
- Đi nhẹ nói khẽ tại các khu vực gần nhà dân hoặc làng xóm
Sự cẩn trọng này không chỉ để bảo vệ công trình, mà còn thể hiện sự tôn trọng đối với những người cùng chia sẻ không gian đó.
Khi nhớ rằng kominka không phải là vật trưng bày mà từng là nơi sinh hoạt thực sự, hành vi của bạn cũng sẽ tự nhiên trở nên phù hợp hơn.
Tổng kết | Khám phá văn hóa Nhật Bản qua kominka
Sức hấp dẫn của kominka không nằm ở việc đơn thuần là cũ kỹ.
Mà ở chỗ trong không gian ngôi nhà có sự hòa quyện giữa khí hậu địa phương, vật liệu, công việc và đời sống gia đình.
Khi quan sát từng yếu tố như ngói, tường đất, tatami, fusuma, doma và engawa, bạn sẽ thấy văn hóa Nhật Bản không phải là những triển lãm xa lạ, mà được sinh ra từ sự tích lũy của cuộc sống thường nhật.
Nếu có cơ hội tham quan kominka, đừng chỉ chụp ảnh - hãy thử nghĩ về quãng thời gian mà ngôi nhà ấy đã chứng kiến và nâng đỡ.
