Hiểu sensu là gì để dễ nắm cách sử dụng
Sensu (quạt xếp) là loại quạt có nguồn gốc từ Nhật Bản, có thể gấp lại để mang theo; được cho là ra đời ở Kyoto vào đầu thời kỳ Heian và là vật dụng truyền thống có lịch sử lâu đời.
Được biết đến như dụng cụ tạo gió trong mùa nóng, một trong những chiếc quạt cổ nhất còn tồn tại là chiếc hi-ōgi (quạt gỗ bách) có niên đại 877 (Gangyō nguyên niên), được phát hiện bên trong cánh tay của tượng Phật tại chùa Tō-ji ở Kyoto.
Khi mở ra có hình cung, khi đóng lại gọn gàng, dễ cho vào túi xách hoặc túi áo, đó là đặc điểm của sensu.
Khác biệt với uchiwa
Tại Nhật Bản, còn có uchiwa là dụng cụ tạo gió.
Uchiwa có hình dạng phẳng và không gấp lại được, còn sensu có thể đóng mở nên dễ mang theo hơn.
Về kích thước, uchiwa bán trên thị trường thường dài khoảng 35cm, còn sensu mùa hè (natsu sensu) thông thường có loại nam khoảng 22,5cm (7 sun 5 bu), loại nữ khoảng 19,5 đến 20cm (khoảng 6 sun 5 bu), nhỏ gọn dễ sử dụng khi đi ra ngoài.
Vừa là vật dụng thực tế vừa là phụ kiện trang phục
Sensu vừa có thể dùng làm dụng cụ chống nóng, vừa là phụ kiện thẩm mỹ.
Có nhiều loại như họa tiết wagara, kiểu trơn, màu trầm, màu rực rỡ; việc chọn lựa cũng trở thành một niềm vui của chuyến đi.
Các loại sensu chính
Sensu được phân chia chi tiết theo công dụng, đây là tham khảo khi chọn mua.
- Natsu sensu (sensu mùa hè): Sensu thông dụng dùng tạo gió hằng ngày
- Kazari sensu (sensu trang trí): Sensu trang trí cho tokonoma hoặc sân khấu, không phù hợp dùng để phẩy
- Cha sensu: Sensu nhỏ dùng trong trà đạo
- Mai ōgi (sensu múa): Sensu dùng trong múa Nhật Bản và nō
Cách dùng sensu đơn giản nhưng cần chú ý đến cử chỉ
Cách sử dụng sensu không khó, nhưng nếu chú ý đến cử chỉ, nét thanh lịch đặc trưng văn hóa Nhật Bản sẽ được truyền tải.
Từ trạng thái đóng, dùng tay trái đỡ và mở ra từ từ; khi mở chừa lại một chút, cử chỉ sẽ trông đẹp hơn. Cách dùng cơ bản là phẩy nhẹ về phía mặt và cổ.
Không phẩy mạnh về phía người khác
Việc dùng cho bản thân làm mát là tự nhiên, nhưng nên tránh phẩy gió mạnh về phía người ở gần.
Phẩy mạnh đến mức làm tóc hay tài liệu chuyển động có thể khiến người xung quanh để ý.
Cầm mặt quạt song song với cơ thể và phẩy nhẹ nhàng từ dưới ngực hướng lên mặt mình sẽ tạo ấn tượng thanh lịch.
Không gây tiếng động lớn
Đóng mở mạnh có thể gây chú ý ở một số nơi.
Trong cửa hàng yên tĩnh, cơ sở triển lãm, phương tiện giao thông, ý thức mở chậm và sử dụng yên tĩnh sẽ tạo ấn tượng nhẹ nhàng.
Tại bảo tàng mỹ thuật, sảnh đền chùa, trong các buổi diễn nō hoặc kabuki, kiêng sử dụng là quy tắc lịch sự.
Sử dụng kín đáo trong bữa ăn
Khi muốn dùng sensu trong bữa ăn, hãy chú ý để gió không thổi vào món ăn hoặc người khác.
Có nhiều món ăn cần thưởng thức hương thơm và hơi nóng, nên sử dụng kín đáo tại bàn ăn là an toàn.
Đặc biệt trong ẩm thực Nhật Bản washoku hoặc buổi trà đạo chaseki, có văn hóa coi trọng hương thơm, nên ra ngoài để sử dụng hoặc kiêng dùng cũng là lựa chọn lịch sự.
Phân vân chọn sensu thì xem chất liệu và thiết kế
Khi chọn sensu trong chuyến du lịch, trước tiên hãy nghĩ đến tình huống sử dụng để dễ chọn hơn.
Tùy vào dùng hằng ngày, làm quà lưu niệm hay phối với trang phục Nhật Bản mà loại phù hợp sẽ khác nhau.
Khoảng giá tham khảo: sản phẩm sản xuất hàng loạt khoảng 1.000 đến 3.000 yên, sản phẩm thủ công truyền thống như Kyō sensu khoảng 5.000 yên đến vài chục nghìn yên.
Dùng hằng ngày thì chọn theo độ nhẹ và dễ mở
Nếu muốn mang theo mỗi ngày, loại nhẹ và dễ đóng mở sẽ tiện lợi.
Hãy kiểm tra xem có dễ lấy ra cho vào túi không, có dễ cầm trên tay không để tránh sai sót.
Chất liệu xương quạt phổ biến là tre, có sự cân bằng tốt giữa độ nhẹ và độ bền, phù hợp cho người mới chọn chiếc đầu tiên.
Làm quà lưu niệm thì họa tiết đậm chất Nhật cũng được ưa chuộng
Sensu với họa tiết Nhật Bản như hoa anh đào sakura, sóng nước, lá gai dầu asanoha, cá vàng, núi Phú Sĩ Fuji là lựa chọn phổ biến làm quà.
Không chỉ chọn theo bề ngoài, hãy nghĩ đến màu sắc và phong cách mà người nhận dễ sử dụng để dễ tặng hơn.
Kyō sensu xuất phát từ Kyoto có 25 đến 35 nan xương quạt với kết cấu tinh xảo, còn Edo sensu của Tokyo có 15 đến 18 nan ít hơn với kiểu dáng đơn giản phong nhã, mỗi vùng sản xuất có cá tính riêng giúp tham khảo khi chọn quà.
Phối với trang phục Nhật Bản thì ấn tượng trầm tĩnh cũng phù hợp
Khi phối với yukata hoặc kimono, loại có tông màu hài hòa với tổng thể sẽ dễ sử dụng.
Chọn họa tiết không quá nổi bật giúp tổng thể trang phục trông gọn gàng hơn.
Với yukata, tông xanh nước biển hoặc xanh đậm mát mẻ, họa tiết hoa bìm bìm asagao hay cá vàng đậm chất mùa hè sẽ dễ phối; với hōmongi, họa tiết kim tuyến trầm tĩnh hoặc hoa cỏ sẽ phù hợp hơn.
Quy tắc lịch sự và cách bảo quản khi mang theo sensu
Sensu nhẹ và tiện lợi, nhưng nếu xử lý cẩn thận sẽ dùng được lâu hơn.
Khi mang theo trong chuyến đi, chỉ cần chú ý một chút cũng tạo khác biệt trong cách sử dụng.
Đóng lại khi không dùng
Tại nơi đông người, mang theo sensu mở dễ va vào người xung quanh.
Khi di chuyển hoặc thanh toán, nên đóng lại để gọn gàng.
Cho vào túi đựng sensu chuyên dụng giúp bảo vệ xương quạt và mặt quạt khỏi trầy xước, đồng thời trông chỉn chu hơn.
Cẩn thận sau khi tay ướt chạm vào
Sensu dùng giấy hoặc vải dễ bị ảnh hưởng bởi nước.
Vào ngày mưa hoặc sau khi đổ mồ hôi chạm vào, hãy kiểm tra tình trạng một chút trước khi cất.
Nếu đóng lại khi còn ẩm sẽ gây biến dạng và mốc, hãy hong khô nhẹ tại nơi thoáng gió rồi mới cất.
Không nhồi nhét vào sâu trong hành lý
Sensu có hình dáng mỏng, nhưng nên tránh nhét vào hành lý theo cách khiến quạt bị uốn cong.
Đặt ở vị trí ít bị các đồ khác chèn ép sẽ giữ được hình dáng đẹp.
Sensu đã dùng lâu, phần kaname (chốt giữ) bị lỏng sẽ làm đóng mở khó khăn, có thể tham khảo sửa chữa tại cửa hàng đã mua hoặc cửa hàng chuyên về sensu.
Góc nhìn để thưởng thức sensu như văn hóa Nhật Bản
Sensu vừa là vật dụng thực tế, vừa dễ cảm nhận tinh thần thẩm mỹ đậm chất Nhật Bản.
Tuy không phải vật to nổi bật, nhưng họa tiết tinh tế và hình dáng khi mở ra đều mang nét tinh xảo đặc trưng Nhật Bản.
Vào thời Heian, sensu được giới quý tộc và tăng lữ sử dụng phổ biến, đến khoảng thế kỷ 13 đã truyền sang Trung Quốc, sau đó chịu ảnh hưởng của tōsen và quạt lụa, mở rộng công dụng và hình dáng, là điểm thú vị về lịch sử giao lưu văn hóa Đông Á.
Ngắm như phụ kiện thưởng thức cảm giác mùa
Khi nhìn sensu họa tiết mùa hè, cảm giác trân trọng các mùa của Nhật Bản được truyền tải.
Có nhiều màu sắc và hoa văn ý thức về vẻ mát mẻ qua thị giác, vừa là vật dụng vừa là cách biểu đạt theo mùa.
Mùa xuân là hoa anh đào sakura, mùa hè là cá vàng kingyo hoặc dòng nước, mùa thu là lá đỏ momiji, mùa đông là vòng tuyết yukiwa hay tùng matsu, niềm vui chọn họa tiết theo mùa cũng là nét đặc trưng của Nhật Bản.
Chú ý đến vẻ đẹp của cử chỉ
Sensu không chỉ là dụng cụ tạo gió; chính các động tác mở, đóng và cầm quạt cũng đã là những cử chỉ ấn tượng.
Xử lý nhẹ nhàng tạo bầu không khí trầm tĩnh về mặt thị giác, giúp dễ trải nghiệm cử chỉ đậm chất Nhật Bản.
Cách thưởng thức gợi ý
- Dùng cho bản thân: chọn theo độ dễ sử dụng
- Làm quà lưu niệm: chọn theo ý nghĩa và ấn tượng họa tiết
- Phối với yukata hoặc trang phục Nhật Bản để tận hưởng không khí
- Đưa vào ảnh chụp du lịch như một phụ kiện
Mua sensu ở đâu? Địa điểm gợi ý cho du khách
Khi mua sensu trong chuyến du lịch, các cửa hàng chuyên doanh tại nơi sản xuất, bách hóa hoặc cửa hàng tạp hóa Nhật Bản tại điểm du lịch là nơi dễ chọn.
Chọn cửa hàng phù hợp với mục đích và ngân sách sẽ tăng độ hài lòng.
Chọn Kyō sensu tại tiệm lâu đời ở Kyoto
Tại Kyoto có rải rác các tiệm lâu đời như Miyawaki Baisen-an, Hakuchikudō, có thể so sánh và chọn Kyō sensu thủ công của nghệ nhân.
Quanh đường Shijō, đường Sanjō, khu vực chùa Kiyomizu-dera và Gion có nhiều cửa hàng chuyên doanh, vị trí thuận tiện kết hợp với tham quan.
Tìm Edo sensu tại Tokyo
Ở Tokyo, có các cửa hàng chuyên về sensu tại Asakusa, Nihonbashi và Ginza, có thể tìm thấy Edo sensu phong nhã với số nan xương ít.
Âm thanh dễ chịu khi đóng nhanh cũng là sức hấp dẫn riêng của Edo sensu.
Bách hóa và quầy quà lưu niệm tại sân bay
Nếu thời gian có hạn, quầy tạp hóa Nhật Bản trong bách hóa hoặc quầy quà lưu niệm sân bay rất tiện lợi.
Có cửa hàng đầy đủ từ tầm giá hợp lý đến hàng tặng cao cấp, dễ chọn ngay cả khi thời gian gấp.
Tóm tắt
Sensu vừa dễ mang theo, vừa thực dụng, đồng thời cảm nhận được không khí văn hóa Nhật Bản.
Bản thân cách sử dụng khá đơn giản, nhưng chỉ cần chú ý một chút như mở quạt nhẹ nhàng, không thổi gió mạnh vào xung quanh, bạn sẽ dùng sensu một cách tự nhiên hơn.
Khi chọn, hãy xem xét độ nhẹ, độ dễ mở, thiết kế, tình huống sử dụng để dễ chọn hơn.
Khi hiểu sự khác biệt theo vùng sản xuất như Kyō sensu, Edo sensu, cũng như các loại như natsu sensu, cha sensu, mai ōgi, niềm vui chọn lựa sẽ càng phong phú hơn.
Vừa làm kỷ niệm chuyến đi, vừa dễ chọn làm quà lưu niệm, nếu thấy sensu tại Nhật Bản, hãy thử tìm chiếc phù hợp với bản thân nhé.
