Kotatsu là gì? Tìm hiểu về món đồ nội thất sưởi ấm tượng trưng cho mùa đông Nhật Bản
Kotatsu là món đồ nội thất sưởi ấm truyền thống của Nhật Bản, có nguồn nhiệt như máy sưởi điện gắn dưới bàn, phủ lên trên bằng kotatsu futon (chăn kotatsu chuyên dụng).
Không khí ấm tích tụ bên trong chăn, ôm trọn từ chân đến phần thân dưới của người ngồi, mang lại cảm giác ấm áp dần dần.
Cấu trúc thông thường gồm 3 phần: thân bàn có mặt bàn (tenban), kotatsu futon, và bộ sưởi.
Nhìn bên ngoài giống một chiếc bàn thấp, kotatsu cho phép bạn tận hưởng các hoạt động hằng ngày như ăn cơm, uống trà, đọc sách; đó là một trong những nét hấp dẫn của kotatsu.
Nguồn gốc kotatsu lùi xa đến thời Muromachi
Lịch sử kotatsu rất lâu đời, được cho là có từ thời Muromachi.
Ban đầu được khởi nguồn từ việc dựng yagura (giàn) lên trên irori (lò sưởi truyền thống dưới sàn nhà), phủ áo quần hay futon (chăn) rồi đưa chân vào.
Sang thời Edo, "oki-gotatsu" (kotatsu di động) dùng hibachi (lò than) làm nguồn nhiệt được phổ biến, và đến thời Meiji, có truyền thuyết rằng tại nhà của Bernard Leach - một nghệ nhân gốm sứ người Anh không quen với cách ngồi seiza, đã được xây dựng "hori-gotatsu" (kotatsu âm sàn) có thể thả chân xuống.
Năm 1957, "denki yagura kotatsu" (kotatsu giàn điện) đã được sản xuất bởi Tokyo Shibaura Denki (nay là Toshiba), và phổ biến như thiết bị sưởi ấm gia đình.
Vật dụng gắn liền với sinh hoạt mùa đông Nhật Bản
Kotatsu không chỉ đơn thuần là thiết bị sưởi ấm, mà còn thường được nhắc đến như "không gian danran" (đoàn tụ) - nơi gia đình và bạn bè tự nhiên tụ họp.
Gắn với khung cảnh thư thái ở nhà vào mùa đông, kotatsu có thể xem là món đồ nội thất giúp dễ dàng cảm nhận văn hóa sinh hoạt Nhật Bản và không khí ngôi nhà mùa đông.
Các loại và cấu tạo của kotatsu cần biết
Khi nói về kotatsu, hình dạng và nguồn nhiệt có một vài loại khác nhau.
Biết được sự khác biệt sẽ giúp bạn dễ hiểu hơn khi bắt gặp tại nhà nghỉ hay nhà bạn bè.
Phân loại theo hình dạng
- Oki-gotatsu (kotatsu để): loại thông thường đặt trên tatami hoặc trên sàn
- Hori-gotatsu (kotatsu âm sàn): loại có sàn lõm xuống một cấp để thả chân, chân thoải mái và ngồi được lâu
- Kotatsu kiểu nội thất (dantaku): có thể tháo chăn ra dùng như bàn thường quanh năm
Các loại nguồn nhiệt chính của kotatsu
- Bộ sưởi ống thạch anh (sekiei-kan heater): loại tiêu chuẩn làm ấm dần dần bằng tia hồng ngoại xa
- Bộ sưởi halogen: loại sưởi nhanh, ấm ngay khi bật công tắc
- Bộ sưởi carbon: loại mỏng, tiêu thụ điện ít, không gian trong kotatsu rộng rãi
Kotatsu gia đình có nhiều sản phẩm khoảng 500 W, tiền điện thực tế thay đổi tùy nhiệt độ cài đặt và đơn giá điện, nhưng được biết đến như thiết bị sưởi ấm cục bộ tương đối tiết kiệm năng lượng.
Cách dùng kotatsu: nắm cách ngồi vào cơ bản
Khi mới nhìn thấy kotatsu lần đầu, bạn có thể băn khoăn không biết dùng thế nào.
Cách dùng không khó, cơ bản là ngồi xuống và đưa chân vào trong chăn.
Vì thường ngồi trên sàn chứ không phải ghế, nên nhất định phải cởi giày khi sử dụng.
Tại nhà ở Nhật hay washitsu (phòng kiểu Nhật), thông thường người ta ngồi trực tiếp trên sàn hoặc dùng zabuton (đệm ngồi).
Phép lịch sự cơ bản khi ngồi vào kotatsu
- Nhất định cởi giày hoặc dép đi trong nhà
- Không nâng chăn lên quá cao, nhẹ nhàng đưa chân vào
- Khi có người ngồi đối diện, chú ý không đụng vào chân họ
- Để tránh giữ nguyên một tư thế lâu, hãy đổi tư thế sau mỗi 30 phút đến 1 giờ
- Để phòng bỏng nhiệt độ thấp (teion yakedo), đừng để da chạm quá gần với bộ sưởi
Mặt bàn phía trên có thể dùng như bàn ăn
Mặt trên kotatsu có thể dùng như bàn thông thường.
Cũng có thể đặt đồ uống hay đồ ăn, nhưng khi đặt món nóng hay súp, hãy chú ý không làm đổ.
Nước rơi vào bên trong kotatsu có thể gây hỏng bộ sưởi hoặc bị điện giật, nên đặc biệt cẩn thận khi xử lý đồ uống.
Lý do thời gian quây quần bên kotatsu được yêu thích và sức hấp dẫn của văn hóa kotatsu
Một trong những lý do kotatsu được người Nhật yêu mến vào mùa đông là khả năng kéo cơ thể lại gần nhau và thư giãn tự nhiên.
Dù ngoài trời lạnh giá, đôi chân ấm áp giúp ta dễ dàng thư thái, mang đến cảm giác dễ chịu khác hẳn máy điều hòa.
Ngoài ra, khác với sofa, kotatsu cho phép thư giãn từ tầm mắt gần sàn, đây cũng là đặc điểm riêng.
Hẳn nhiều người đã từng thấy cảnh gia đình quây quanh kotatsu ăn quýt (mikan) trong anime hay drama Nhật Bản.
"Kotatsu và mikan" là sự kết hợp kinh điển của mùa đông Nhật Bản mà ai cũng biết.
Cách thưởng thức hợp với kotatsu
- Thưởng thức đồ uống ấm (như ryokucha - trà xanh, hōjicha - trà rang)
- Vừa nhâm nhi mikan (quýt) hay wagashi (bánh kẹo truyền thống) vừa trò chuyện
- Đọc sách hay xem video
- Nghỉ ngơi yên tĩnh trong phòng mùa đông
- Chơi game cùng gia đình bạn bè để tận hưởng danran (sum vầy)
Kotatsu mang lại trải nghiệm khác với việc đi bộ quanh các điểm du lịch, giúp bạn dễ hình dung "mùa đông ở nhà" của Nhật Bản.
Đối với người yêu thích văn hóa Nhật Bản, đây cũng là cánh cửa dẫn vào không khí sinh hoạt thường ngày.
Phép lịch sự khi dùng kotatsu và những điều cần chú ý
Kotatsu rất thư giãn, nhưng cũng thường được dùng chung, nên việc biết những phép lịch sự tối thiểu sẽ giúp bạn an tâm.
Đặc biệt khi dùng tại nhà bạn bè hay cơ sở lưu trú, ý thức cẩn thận khi xử lý là rất quan trọng.
Không kéo chăn kotatsu thô bạo
Nếu kéo mạnh chăn hay dùng chân đẩy lên, không chỉ làm xáo trộn bề ngoài mà còn ảnh hưởng đến sự dễ chịu của người dùng chung.
Cả khi ngồi vào và rời khỏi kotatsu, thao tác nhẹ nhàng sẽ tự nhiên hơn.
Chú ý đến vệ sinh
Kotatsu là nơi đưa chân vào nên sự sạch sẽ rất quan trọng.
Ngay sau khi vừa từ ngoài về, hay khi bàn chân bị bẩn, không nên đưa chân vào ngay.
Khi cần thiết, hãy thay tất, sự quan tâm đến không gian chung sẽ tạo ấn tượng tốt.
Không nên ngủ trong kotatsu
Kotatsu rất dễ chịu, nên dễ buồn ngủ lúc nào không hay.
Nghỉ ngắn thì không sao, nhưng ngủ lâu có thể gây mất nước, bỏng nhiệt độ thấp, ảnh hưởng sức khỏe, nên tốt nhất là tránh.
Tại Nhật Bản từ xưa cũng có câu nói "ngủ trong kotatsu sẽ bị cảm lạnh", và thường được gia đình nhắc nhở.
Khi bắt gặp kotatsu trong chuyến du lịch, làm sao để tận hưởng?
Khi du lịch, có thể không có nhiều cơ hội tiếp xúc với kotatsu trong gia đình thông thường.
Tuy nhiên, tại ryokan (nhà nghỉ truyền thống), minshuku (nhà trọ gia đình), café kiểu kominka (nhà cổ), hay không gian nghỉ ngơi, bạn có thể bắt gặp không gian thư giãn có kotatsu.
Trong trường hợp đó, hãy xác nhận xem đó là không gian chung hay nơi có thể dùng tự do.
Mỗi cơ sở có hướng dẫn sử dụng khác nhau, nên ưu tiên thông báo tại chỗ và hướng dẫn của nhân viên là an toàn nhất.
Các điểm cần xác nhận tại cơ sở
- Người không phải khách lưu trú có dùng được không
- Có được ăn uống không
- Có cần lưu ý khi chụp ảnh không (như tránh lọt khách khác vào ảnh)
- Cởi giày ở đâu
- Có thời gian sử dụng hay quy định nào không
- Có được tự bật/tắt nguồn điện không
Ví dụ về nơi có thể trải nghiệm kotatsu
- Ryokan (nhà nghỉ kiểu Nhật) hay minshuku có washitsu (phòng kiểu Nhật)
- Café hay kanmidokoro (quán đồ ngọt truyền thống) cải tạo từ kominka (nhà cổ)
- Izakaya hay nhà hàng có chỗ ngồi kotatsu giới hạn theo mùa đông
- Một số chuyến tàu du lịch (như "kotatsu ressha" - tàu kotatsu mùa đông)
Sanriku Tetsudō (tuyến đường sắt địa phương ở tỉnh Iwate) cũng vận hành "kotatsu ressha" (tàu kotatsu) đặt kotatsu trong toa vào mùa đông, có người kết hợp với du lịch để tận hưởng.
Đối với khách du lịch, hơn cả việc trải nghiệm kotatsu, việc cảm nhận "hóa ra mùa đông tại Nhật trôi qua như thế này" sẽ là khám phá lớn.
Nếu có cơ hội trải nghiệm, hãy lặng lẽ thưởng thức không khí đó.
Kotatsu là cánh cửa cảm nhận không khí mùa đông đậm chất Nhật Bản
Kotatsu không phải là trải nghiệm hào nhoáng.
Nhưng để hiểu văn hóa nội thất mùa đông của Nhật Bản và cảm giác thư thái khi ở nhà, đây là một vật dụng rất dễ hình dung.
Sức hấp dẫn không chỉ nằm ở cảm giác ấm áp, mà còn ở việc ngồi gần nhau, cùng quây quanh một chiếc bàn và thư giãn yên lặng.
Dòng chảy thời gian đó cũng là một trong những nét hấp dẫn quý giá của văn hóa kotatsu.
Những điểm nên lưu ý ngay cả trong lần đầu trải nghiệm
- Cởi giày trước khi dùng
- Xử lý chăn cẩn thận
- Đừng quên sự quan tâm đến người dùng chung
- Tại cơ sở, xác nhận quy tắc tại chỗ
- Tránh sử dụng lâu và ngủ quên
Tổng kết - Trải nghiệm mùa đông Nhật Bản với kotatsu
Kotatsu có lịch sử lâu dài kéo dài từ thời Muromachi, ngày nay vẫn được yêu thích trong mùa đông Nhật Bản như món đồ nội thất sưởi ấm.
Cách ngồi vào tuy đơn giản, nhưng biết được các phép lịch sự cơ bản như cởi giày, xử lý chăn cẩn thận sẽ giúp bạn tận hưởng tự nhiên hơn.
Đối với người muốn biết Nhật Bản từ một góc độ khác với các điểm tham quan nổi tiếng, kotatsu là chủ đề thú vị giúp cảm nhận văn hóa sinh hoạt Nhật Bản một cách trực tiếp.
Khi nghĩ về mùa đông Nhật Bản, hãy thử hướng mắt đến cả những khoảng thời gian yên tĩnh quây quần bên kotatsu ấm áp.
