Lễ Tanabata là gì? Tìm hiểu nguồn gốc lễ hội sao Nhật Bản
Tanabata là nghi lễ theo mùa của Nhật Bản được yêu thích vào ngày 7 tháng 7.
Bộ Nông Lâm Thủy sản Nhật Bản giới thiệu Tanabata là một trong năm tiết lễ (Gosekku), và giải thích rằng lễ hội Tanabata hiện đại được hình thành từ sự kết hợp giữa truyền thuyết Ngưu Lang Chức Nữ du nhập từ Trung Quốc với các truyền thuyết bản địa Nhật Bản và yếu tố lễ Obon theo lịch âm.
Khi nghe đến từ Tanabata ở Nhật Bản, nhiều người có lẽ nghĩ ngay đến "ngày viết điều ước".
Tuy nhiên, khi tìm hiểu sâu hơn, bạn sẽ thấy Tanabata là nghi lễ nơi câu chuyện về các vì sao, thời điểm chuyển mùa và lời cầu nguyện của cộng đồng hội tụ cùng nhau.
Lịch sử lễ Tanabata được hình thành như thế nào?
Câu chuyện Ngưu Lang Chức Nữ du nhập từ Trung Quốc
Theo Đài Thiên văn Quốc gia Nhật Bản, truyền thuyết Tanabata phổ biến nhất có nguồn gốc từ Trung Quốc.
Câu chuyện kể về nàng Chức Nữ (Orihime) dệt vải và chàng Ngưu Lang (Hikoboshi) chăn trâu bị chia cách hai bờ sông Ngân Hà, chỉ được gặp nhau một lần mỗi năm vào đêm 7 tháng 7 nếu chăm chỉ làm việc — đây là cốt lõi của lễ Tanabata ngày nay.
Sự kết hợp với tín ngưỡng và nghi lễ theo mùa của Nhật Bản
Mặt khác, theo Cơ sở dữ liệu Tham khảo của Thư viện Quốc hội Nhật Bản, lễ Tanabata bản địa Nhật Bản không chỉ là câu chuyện tình yêu giữa các vì sao mà còn gắn liền với tín ngưỡng Tanabata (dệt vải dâng thần).
Tanabata là nghi lễ dệt vải dâng thần trong căn chòi bên bờ nước, người phụ nữ thực hiện việc dệt vải được gọi là Tanabata-tsume.
Hơn nữa, Bộ Nông Lâm Thủy sản giải thích rằng lễ hội Tanabata hiện đại được hình thành khi truyền thuyết Trung Quốc kết hợp với truyền thuyết Nhật Bản và lễ Obon theo lịch âm, cho thấy Tanabata không thể giải thích bằng một nguồn gốc duy nhất.
Ngoài ra, nghi lễ Kikkōden — cầu nguyện cho sự tiến bộ trong nghề may vá và thủ công — du nhập từ Trung Quốc vào thời Nara cũng góp phần quan trọng trong việc hình thành lễ Tanabata.
Vì vậy, Tanabata không chỉ đơn thuần là một câu chuyện tình cổ lãng mạn.
Nếu nhìn nhận như một nét văn hóa mùa hè đặc trưng Nhật Bản nơi lời cầu nguyện, nghề thủ công, thời điểm chuyển mùa và đời sống cộng đồng hội tụ, bạn sẽ dễ hiểu hơn.
Mối liên hệ giữa Tanabata và các vì sao: Sao Chức Nữ, Sao Ngưu Lang và Dải Ngân Hà
Đài Thiên văn Quốc gia Nhật Bản cho biết sao Chức Nữ (Orihime) là sao Vega — ngôi sao cấp 1 thuộc chòm sao Lyra, còn sao Ngưu Lang (Hikoboshi) là sao Altair — ngôi sao cấp 1 thuộc chòm sao Aquila.
Ở những nơi tối, bạn có thể quan sát Dải Ngân Hà trải dài giữa hai ngôi sao này.
Nếu thêm sao Deneb thuộc chòm sao Cygnus, bạn sẽ thấy Tam giác Mùa hè.
Nếu muốn thưởng thức Tanabata như "lễ hội của các vì sao", đây chính là điểm nhấn lớn nhất.
Ngay cả giữa thành phố sáng đèn, Vega và Altair vẫn dễ tìm thấy, còn ở những nơi bầu trời tối, bạn còn có thể nhận ra Dải Ngân Hà chảy giữa hai ngôi sao.
Vega là ngôi sao sáng nổi bật, và Altair cũng dễ nhận biết.
Khi ngắm bầu trời đêm mùa hè, trước tiên hãy tìm sao Chức Nữ (Vega) sáng rõ, sau đó nhìn qua Dải Ngân Hà để tìm sao Ngưu Lang (Altair) — như vậy bạn sẽ dễ dàng dõi theo các ngôi sao của lễ Tanabata.
Những phong tục thường thấy trong lễ Tanabata tại Nhật Bản
Thẻ điều ước Tanzaku và trang trí cành tre Sasa
Trong lễ Tanabata tại Nhật Bản, cảnh tượng viết điều ước lên thẻ giấy Tanzaku và treo lên cành tre hoặc trúc rất phổ biến.
Trong Cơ sở dữ liệu Di sản Văn hóa của Cục Văn hóa, nghi lễ Tanabata tại Ōiso (tỉnh Kanagawa) được ghi nhận là lễ hội thanh tẩy cộng đồng với các cành trúc gắn thẻ Tanzaku, cho thấy mối liên hệ giữa trang trí tre và Tanabata vẫn được bảo tồn như văn hóa địa phương.
Nếu bắt gặp trang trí cành tre Sasa tại phố mua sắm hay điểm du lịch trong chuyến đi, trước tiên hãy ngắm nhìn sự khác biệt về màu sắc và hình dáng.
Có những trang trí lộng lẫy phục vụ du lịch, cũng có những trang trí mộc mạc thể hiện lời cầu nguyện của địa phương và cảm giác mùa — cùng là Tanabata nhưng không khí lại hơi khác nhau.
Thẻ Tanzaku thường sử dụng năm màu (xanh, đỏ, vàng, trắng, đen hoặc tím), bắt nguồn từ thuyết Ngũ Hành của Trung Quốc.
Thưởng thức mì Sōmen trong lễ Tanabata
Bộ Nông Lâm Thủy sản Nhật Bản giới thiệu phong tục ăn mì Sōmen tượng trưng cho Dải Ngân Hà trong tiết lễ Tanabata.
Cảm giác thể hiện sao và sông trên bàn ăn là một cách thưởng thức đậm chất văn hóa theo mùa của Nhật Bản.
Nếu bắt gặp "mì Tanabata Sōmen" hoặc thực đơn giới hạn theo mùa tại nhà hàng trong chuyến du lịch, hãy thử ngay nhé.
Kinh nghiệm thưởng thức lễ Tanabata dành cho du khách
Điều đầu tiên cần biết là Tanabata khác nhau về thời gian và hình thức tùy theo vùng miền.
Đài Thiên văn Quốc gia Nhật Bản giải thích rằng Tanabata ban đầu được tổ chức vào ngày 7 tháng 7 theo lịch âm dương, và khái niệm "Tanabata truyền thống" vẫn tồn tại đến ngày nay.
Một số vùng vẫn duy trì nghi lễ vào tháng 8 (lùi một tháng theo lịch dương), nên việc thấy trang trí Tanabata ngoài tháng 7 tại nơi du lịch không có gì lạ.
Ví dụ, Lễ hội Tanabata Sendai được tổ chức hằng năm từ ngày 6 đến 8 tháng 8 tại thành phố Sendai, tỉnh Miyagi, là một trong những lễ hội Tanabata lớn nhất Nhật Bản.
Ngoài ra, nếu muốn trải nghiệm Tanabata sâu sắc hơn, ban ngày hãy ngắm đồ trang trí, ban đêm hãy ngước nhìn bầu trời.
Sau khi xem thẻ Tanzaku và trang trí cành tre trên phố, hãy ý thức tìm sao Vega, sao Altair và Dải Ngân Hà — bạn sẽ cảm nhận được sự kết nối giữa truyền thuyết và bầu trời sao thực.
Nếu có bảng hướng dẫn hoặc quy tắc tại hội trường, hãy tuân thủ và thưởng thức một cách yên lặng.
Tổng kết: Thưởng thức lễ Tanabata qua lịch sử và các vì sao
Tanabata không chỉ là câu chuyện Ngưu Lang Chức Nữ mà là nghi lễ được truyền thừa từ sự hội tụ của truyền thuyết du nhập từ Trung Quốc, tín ngưỡng bản địa Nhật Bản, lời cầu nguyện trước mùa Obon và ánh nhìn hướng về bầu trời sao.
Khi hiểu lịch sử, cách nhìn thẻ Tanzaku và trang trí cành tre sẽ thay đổi; khi hiểu về các vì sao, bầu trời đêm mùa hè sẽ trở nên gần gũi hơn.
Nếu bắt gặp Tanabata trong chuyến du lịch, đừng chỉ đánh giá qua quy mô sự kiện mà hãy thưởng thức trọn vẹn trang trí, ngôn ngữ, cảm giác mùa và bầu trời cùng một lúc.
Với góc nhìn đó, bạn sẽ tận hưởng nghi lễ mùa hè Nhật Bản một cách yên tĩnh và sâu sắc hơn.
