Hamaya là gì? Ý nghĩa và đặc điểm của vật phẩm may mắn
Hamaya (mũi tên trừ tà) là một trong những vật phẩm cầu may mắn thường được phát tại các đền thờ Shinto (jinja) ở Nhật Bản vào dịp năm mới, và cũng là món đồ dễ thu hút sự chú ý của du khách quốc tế đến Nhật.
Hình dáng giống "mũi tên" nhưng đây không phải vũ khí, mà là vật phẩm được nhận với mong ước trừ tà, xua đuổi vận xui.
Theo hướng dẫn tại nhiều đền, hamaya được phát vào dịp năm mới hoặc các ngày lễ hội (ennichi), và được trang trí trong nhà để cầu bình an cho cả năm và cho gia đình.
Về nguồn gốc, có nhiều giả thuyết, trong đó có giả thuyết bắt nguồn từ tục bắn cung bói toán đầu năm (toshiura) ở các vùng trên cả nước, sau đó chỉ riêng mũi tên được phát tại đền vào dịp năm mới như vật trừ tà.
Ngoài ra, còn có tập tục dùng kết hợp hamayumi (cung trừ tà) và hamaya thành một bộ. Từ thời Edo trở đi, bộ này được dùng làm quà mừng năm mới đầu tiên hoặc lễ Đoan Ngọ (Tango no Sekku) cho bé trai, với ý nghĩa cầu chúc lớn lên khỏe mạnh.
Khác biệt giữa omamori và hamaya
Du khách quốc tế thường dễ nhầm lẫn giữa omamori (bùa hộ mệnh) và hamaya.
Nói chung, omamori là vật mang theo bên người hoặc bỏ trong túi, còn hamaya được giới thiệu là vật phẩm may mắn để trang trí ở một vị trí cố định trong nhà như kamidana (bàn thờ thần) hay tokonoma (gian trang trí truyền thống).
Về kích thước, omamori vừa lòng bàn tay, trong khi hamaya lớn hơn, tùy theo đền và loại có thể dài từ khoảng 50cm đến 70cm.
Khi nào và ở đâu nhận hamaya? Thời điểm và địa điểm phát
Hamaya được biết đến rộng rãi như một vật phẩm may mắn được phát tại các đền và chùa trong dịp hatsumōde (lễ viếng đền đầu năm).
Tại nhiều đền thờ, đây là một trong những vật phẩm tiêu biểu được phát vào năm mới, và trong mùa hatsumōde, ta có thể thấy cảnh hamaya được bày la liệt trước đền.
Tuy nhiên, thời điểm phát, chủng loại, việc chỉ phát trực tiếp tại đền hay có gửi qua đường bưu điện là tùy theo từng đền.
Trên thực tế, có những đền thông báo trên website chính thức về việc trao qua đường bưu điện hoặc tiếp nhận trực tuyến, cũng có những đền chỉ phát trực tiếp khi đến viếng.
Hatsuhoryō (lệ phí dâng) cũng khác nhau tùy đền và từng loại, thường ở mức vài nghìn yên.
Những điều cần xác nhận trước khi nhận
Nếu lần đầu nhận hamaya tại đền, bạn nên xem trước những điểm sau trên website chính thức hoặc bảng hướng dẫn tại đền để yên tâm.
- Có đang trong thời gian phát hamaya hay không (chủ yếu là từ cuối năm đến đầu năm mới, nhưng tùy theo từng đền)
- Có hỗ trợ phát qua bưu điện hoặc trực tuyến không
- Có nơi tiếp nhận vật phẩm cũ (kosatsu nōsho) hay không
- Mức hatsuhoryō (lệ phí) tham khảo là bao nhiêu
Cách trang trí hamaya: Đặt ở kamidana, tokonoma hoặc treo tường
Hamaya, sau khi nhận về, theo nguyên tắc cơ bản nên được đặt ở vị trí thanh tịnh và cao hơn tầm mắt, như kamidana hay tokonoma.
Trong hướng dẫn của nhiều đền cũng khuyến khích thờ cúng cẩn thận tại nơi sạch sẽ trong nhà.
Nếu không có kamidana, cách phổ biến là đặt trên kệ cao trong phòng khách - nơi cả gia đình tụ họp, hoặc dựng vào tường ở lối vào nhà.
Về hướng của mũi tên, nhiều người nghĩ rằng có quy định nghiêm ngặt, nhưng nhiều đền hướng dẫn rằng "không có quy định cụ thể".
Tuy nhiên, trong các dịp như mừng nhà mới hay lễ thượng lương, vẫn có tập tục truyền thống là hướng đầu mũi tên về phía "kimon" (đông bắc) để trừ tà.
Trước hết, hãy chú ý trang trí cẩn thận tại nơi sạch sẽ và yên tĩnh, như vậy sẽ dễ hiểu hơn.
Cách nhìn nhận mà du khách nên ghi nhớ
Khi thấy hamaya tại đền trong chuyến du lịch, nếu xem đây không chỉ là vật trang trí mà là vật phẩm may mắn để mang về nhà trang trí, bạn sẽ dễ nắm bắt ý nghĩa hơn.
Dù trông giống quà lưu niệm, nhưng đằng sau đó là quan niệm tín ngưỡng độc đáo của Nhật Bản về việc "cầu mong một năm bình an".
Tại nơi phát, đôi khi có những hamaya thiết kế giới hạn theo con giáp của năm đó, có ema (thẻ gỗ cầu nguyện) hoặc chuông đi kèm, và nhiều người sưu tầm bằng cách nhận từ các đền khác nhau mỗi năm.
Cách trả hamaya: Quy trình hoàn trả vật phẩm cũ
Hamaya thường được giới thiệu là vật phẩm may mắn để trang trí trong khoảng một năm.
Sau đó, vào dịp đón năm mới, theo cách nghĩ phổ biến, người ta mang đến đền với lòng biết ơn và nhờ làm lễ otakiage (lễ đốt như dondoyaki).
Nơi trả lại, theo nhiều hướng dẫn, nên trả về đúng đền đã nhận sẽ là cách lịch sự, và một số đền có thông báo về vị trí và thời gian của kosatsu nōsho từ cuối năm đến đầu năm mới.
Mặt khác, có những đền chỉ tiếp nhận vật phẩm do chính đền đó phát, hoặc chỉ tiếp nhận vật có thể đốt được, nên cần xác nhận trước khi mang đến trả.
Điểm cần lưu ý để không bối rối khi trả
- Nếu có thể trả về đền đã nhận, đó là cách lịch sự nhất
- Nếu ở xa khó đi lại, trước hết hãy xem website chính thức hoặc hướng dẫn tại đền
- Có những đền không tiếp nhận vật phẩm của đền khác, không nên tự ý mang đến
- Nếu trả vào dịp dondoyaki (sagichō), thường sẽ được làm lễ otakiage
Những điều nên xác nhận khi xem hamaya tại đền
Đối với du khách quốc tế đến Nhật, điều quan trọng là không nên nghĩ rằng "đền nào cũng giống nhau".
Hamaya tuy có ý nghĩa chung, nhưng cách thức phát, quy tắc trả lại, thiết kế đều khác nhau ở mỗi đền.
Đặc biệt dễ kiểm tra là trang vật phẩm trên website chính thức của từng đền, thông báo dịp năm mới, và mục FAQ (câu hỏi thường gặp).
Tại đó, bạn có thể tìm thấy thông tin tổng hợp thực sự cần thiết như hướng dẫn phát, có nhận gửi bưu điện hay không, cách trả vật phẩm cũ, hatsuhoryō.
Có những đền công khai trang tiếng Anh hoặc hướng dẫn đa ngôn ngữ, và có chuẩn bị giải thích về vật phẩm dành riêng cho du khách quốc tế.
Cách thưởng thức tại chỗ
Đối với hamaya, thay vì chỉ nhìn hình thức, sẽ ấn tượng hơn nhiều khi xem sau khi đã biết "tại sao là mũi tên" và "tại sao nhận vào năm mới".
Khi nhìn thấy tại nơi phát trong dịp hatsumōde, nếu ngắm như một phần của tập quán Nhật Bản gửi gắm điều ước vào dịp đầu năm, việc viếng đền sẽ trở nên có chiều sâu hơn.
Khi xếp hàng tại nơi phát, theo phép tắc thông thường, nên hoàn thành việc tham bái (hai lần cúi lạy, hai lần vỗ tay, một lần cúi lạy) trước khi đến nơi phát.
Phép tắc khi mua / nhận
Khi nhận hamaya, không dùng từ "mua" mà dùng từ "jūyo" (tiếp nhận), và lệ phí cũng được gọi là "hatsuhoryō" mới đúng.
Tại nơi phát, nếu hỏi shinshoku (thần chức Thần đạo) hoặc miko (thiếu nữ phụng sự đền) "Hatsuhoryō wa o-ikura desu ka" (Lệ phí dâng là bao nhiêu ạ?), bạn sẽ được hướng dẫn lịch sự.
Khi mang hamaya đã nhận về, nên cẩn thận để không làm hỏng túi hoặc hộp, không bị gãy hoặc va vào xung quanh.
Tổng kết: Hiểu về hamaya giúp việc viếng đền trở nên dễ hiểu hơn
Hamaya là vật phẩm may mắn đặc trưng năm mới của Nhật Bản, được nhận với mong ước trừ tà, xua đuổi vận xui.
Không chỉ biết ý nghĩa và nguồn gốc, mà nếu hiểu cả cách trang trí và cách trả lại, cách nhìn nhận khi gặp tại đền sẽ thay đổi rất nhiều.
Trong chuyến du lịch Nhật Bản đầu tiên, hãy lưu ý "xác nhận hướng dẫn chính thức của từng đền" để yên tâm.
Qua hamaya, hãy thử cảm nhận quan niệm về điều ước và lòng biết ơn trong văn hóa viếng đền của Nhật Bản.
