Búp bê Hakata là gì? Sản phẩm thủ công truyền thống ra đời tại Hakata, Fukuoka
Búp bê Hakata (Hakata ningyō) là loại búp bê đất nung đã được kế thừa hơn 400 năm tại khu vực Hakata, thành phố Fukuoka, là sản phẩm thủ công truyền thống mang sức hấp dẫn bởi hơi ấm của đất sét và màu sắc tinh tế.
Năm 1976 (Shōwa 51), búp bê Hakata được Bộ trưởng Bộ Kinh tế Công nghiệp Nhật Bản công nhận là sản phẩm thủ công truyền thống, được yêu thích cả trong và ngoài nước như một trong những búp bê dân gian tiêu biểu của Nhật Bản.
Khi bắt gặp trong chuyến đi, thay vì xem đơn thuần là một món quà lưu niệm, nếu nhìn nhận như một sản phẩm thủ công kết tinh lịch sử và thẩm mỹ của vùng đất Hakata, ấn tượng sẽ thay đổi.
Điểm thú vị của búp bê Hakata là giúp bạn cảm nhận gần gũi hơn văn hóa Hakata và nghề thủ công của các nghệ nhân.
Tìm về lịch sử và nguồn gốc búp bê Hakata
Nguồn gốc của búp bê Hakata bắt nguồn từ năm 1600 (Keichō 5), khi Kuroda Nagamasa (vị lãnh chúa đầu tiên của phiên Fukuoka) vào trấn giữ Chikuzen và xây dựng thành Fukuoka.
Trong số các nghệ nhân được tập hợp từ khắp nước để xây thành, người thợ ngói tên Masaki Sōshichi cùng các đồng nghiệp đã làm những con búp bê đất nung bằng đất sét, đây được xem là khởi nguồn.
Vào cuối thời Edo, xuất hiện các danh nhân như Nakanoko Kichibei và Shiramizu Buhei, kỹ thuật làm búp bê đồ chơi được phát triển.
Hơn nữa, vào thời Meiji, búp bê Hakata được triển lãm tại các hội chợ quốc tế như Triển lãm Paris và nhận được đánh giá cao, từ đó được thế giới biết đến với tên "búp bê Hakata".
Sức hấp dẫn của búp bê Hakata nằm ở vẻ đẹp của đất nung và màu vẽ
Sức hấp dẫn lớn của búp bê Hakata nằm ở chất cảm mềm mại đặc trưng của đồ đất nung và lối tô màu tinh tế xếp lớp bằng cọ.
Để hoàn thành, búp bê phải trải qua các công đoạn: tạo nguyên mẫu, đúc khuôn, tạo phần thô, nung, tô màu và cuối cùng là mensō - quyết định biểu cảm khuôn mặt.
Quá trình hoàn thiện đòi hỏi nhiều công sức và thời gian, kỹ thuật của nghệ nhân ảnh hưởng lớn đến biểu cảm của tác phẩm, tạo nên một thế giới đầy chiều sâu.
Đặc biệt, cách vẽ mắt và miệng quyết định ấn tượng của tác phẩm rất nhiều.
Chính nhờ sự tích lũy của nghề thủ công này mà trong dáng vẻ tĩnh lặng, câu chuyện và cảm xúc mới toát ra được.
Nhìn kỹ biểu cảm búp bê Hakata sẽ thấy sự khác biệt
Người lần đầu nhìn thường chú ý đến họa tiết và màu sắc của kimono.
Nhưng thực ra, cá tính thật sự thể hiện qua nét mặt, tư thế và động tác của bàn tay.
Sau khi lùi ra xa để xem ấn tượng tổng thể, rồi đến gần nhìn biểu cảm, bạn sẽ dễ nắm bắt sự khác biệt của từng tác phẩm.
Ngay cả cùng một chủ đề, không khí cũng thay đổi tùy theo người làm - đây cũng là điểm đáng ngắm đặc trưng của búp bê Hakata.
Búp bê Hakata có những loại nào? Các thể loại tiêu biểu
Búp bê Hakata có nhiều thể loại đa dạng như "bijin-mono" (mỹ nhân) hiện thực và thanh lịch, "warabe-mono" (trẻ thơ) thể hiện sự đáng yêu của trẻ em, "engi-mono" (may mắn) cầu phúc, "sekku-mono" (tiết lễ) gồm búp bê Hina và búp bê Ngày trẻ em tháng 5, "nō-mono" và "kabuki-mono" lấy đề tài từ nô và kabuki, và "yamakasa-ningyō" hoành tráng trang trí lễ hội Hakata Gion Yamakasa.
Dù gọi chung là búp bê Hakata nhưng phạm vi biểu đạt rộng, bạn có thể thay đổi cách nhìn theo sở thích - đây là sức hấp dẫn.
Với du khách, búp bê Hakata cỡ nhỏ cũng dễ ngắm
Các tác phẩm lớn có sức cuốn hút, nhưng trong chuyến đi, các tác phẩm cỡ nhỏ dễ đặt trên kệ hay lối vào sẽ thân thiện hơn.
Các đề tài mang tính mùa hoặc họa tiết may mắn giúp cảm nhận rõ nét Nhật Bản, dễ chọn làm quà lưu niệm hay quà tặng cho nước ngoài.
Nên xem gì khi thưởng thức búp bê Hakata ở Fukuoka?
Trong nội thành Fukuoka có các xưởng chế tác và cửa hàng chuyên trưng bày, bán búp bê Hakata, các cơ sở văn hóa như Bảo tàng Thủ công Truyền thống Hakata (Hakata Dentō Kōgeikan), tùy theo thời điểm còn có cơ hội trải nghiệm tô màu và xem nghệ nhân biểu diễn.
Khu vực quanh ga JR Hakata và ga Gion của tàu điện ngầm thành phố Fukuoka có các điểm tham quan trong phạm vi đi bộ, là khu vực dễ ghé qua khi tản bộ phố.
Ngay cả khi không có kế hoạch mua, chỉ cần so sánh "có nhiều đề tài nào", "thích biểu cảm nào" qua triển lãm, sự hiểu biết của bạn sẽ tăng lên.
Mở rộng niềm vui qua trải nghiệm tô màu búp bê Hakata
Nếu có tác phẩm bạn thích, hãy kiểm tra tên tác phẩm và đề tài.
Có nhiều chủ đề gắn với văn hóa Hakata và Nhật Bản như Hakata Gion Yamakasa, các dịp tiết lễ (sekku), hoa cỏ theo mùa, và khi biết bối cảnh thì việc ngắm càng thú vị hơn.
Trải nghiệm tô màu thường kéo dài khoảng 1 tiếng, giá từ hơn 2.000 yên ở một số cơ sở, bạn cũng có thể chạm vào sự khó khăn của cách dùng màu và đường cọ mà chỉ nhìn thành phẩm khó nhận ra.
Không chỉ làm kỷ niệm chuyến đi, đây còn là trải nghiệm phù hợp làm cửa ngõ để hiểu sâu hơn về nghệ thuật thủ công.
Điểm lưu ý khi chọn và trưng bày búp bê Hakata
Khi chọn búp bê Hakata, trước tiên bạn nên suy nghĩ "muốn trưng bày ở đâu".
Không chỉ có các tác phẩm phù hợp với phòng kiểu Nhật, mà còn có các tác phẩm hiện đại dễ hòa hợp với nhà ở ngày nay, vì vậy hãy tưởng tượng hình ảnh khi đặt trong không gian của mình để dễ lựa chọn.
Ngoài ra, sau khi mua, quan trọng là không chạm quá mạnh và đối xử nhẹ nhàng trong trạng thái khô ráo.
Thông thường, có những cách bảo quản như sau được hướng dẫn.
- Không dùng tay trần, hãy dùng vải mềm hoặc giấy lót để cầm
- Phủi bụi nhẹ nhàng bằng cọ mềm hoặc bàn chải đầu lông mảnh
- Không dùng nước hay chất tẩy rửa, không lau bằng vải ướt
- Tránh ánh nắng trực tiếp và nơi ẩm thấp, trưng bày ở nơi ít biến đổi nhiệt độ
Cách nhìn khi chọn búp bê Hakata làm quà
Khi làm quà lưu niệm, chọn đề tài theo sở thích người nhận sẽ ít thất bại hơn.
Nếu người nhận thích không khí thanh lịch thì chọn bijin-mono, nếu coi trọng sự thân thiện thì chọn warabe-mono hay engi-mono, chọn theo đề tài sẽ dễ hình dung.
Giá tham khảo: tác phẩm nhỏ khoảng 3.000 - 8.000 yên, tác phẩm cỡ trung trở lên từ hơn 10.000 yên đến vài chục nghìn yên, phạm vi rộng dễ chọn theo ngân sách cũng là sức hấp dẫn.
Cách đi và thông tin thực tế khi đi ngắm búp bê Hakata
Hầu hết các điểm liên quan đến búp bê Hakata đều tập trung ở khu Hakata, chỉ khoảng 10 phút đi bộ hoặc tàu điện ngầm từ ga JR Hakata.
Khu vực ga Hakata - Tenjin có trung tâm thông tin du lịch, nơi bạn dễ dàng nhận các tờ rơi đa ngôn ngữ như tiếng Anh và tiếng Trung, nên khá thuận tiện cho du khách nước ngoài.
Các xưởng và cửa hàng chuyên dụng chủ yếu mở cửa ban ngày, tình hình ngày nghỉ và đặt chỗ trải nghiệm nên kiểm tra trước trên trang web chính thức để thuận lợi.
Khi mua tác phẩm lớn, nếu chọn cửa hàng có hỗ trợ vận chuyển quốc tế, bạn sẽ giảm được gánh nặng mang về.
Tổng kết: Chuyến đi chạm đến thủ công truyền thống Fukuoka qua búp bê Hakata
Búp bê Hakata là sản phẩm thủ công truyền thống cho phép cảm nhận lịch sử và nghề thủ công của Hakata, Fukuoka.
Khi chú ý đến chất cảm dịu dàng của đất nung, màu tô tinh tế và sự phong phú của biểu cảm, bạn sẽ thấy rõ sức hấp dẫn của nó hơn.
Khi đến Fukuoka, hãy tận dụng cơ hội xem triển lãm và trải nghiệm tô màu để tìm một tác phẩm phù hợp với cảm quan của mình.
Khi ngắm nhìn sau khi đã biết bối cảnh, búp bê Hakata sẽ trở thành cuộc gặp gỡ ấn tượng đậm nét trong chuyến đi.
