Hatsumōde là gì? Tìm hiểu lễ tham bái đầu tiên năm mới
Hatsumōde (lễ tham bái đầu năm) là phong tục truyền thống của Nhật Bản, trong đó người ta đến viếng thăm đền thờ Thần đạo (jinja) hoặc chùa Phật giáo (otera) lần đầu tiên sau khi năm mới bắt đầu, để cầu nguyện bình an và may mắn cho cả năm.
Đây là một trong những phong tục tiêu biểu cho dịp năm mới ở Nhật Bản; nhiều người đi lễ từ đêm giao thừa 31 tháng 12 đến ngày 1 tháng 1, hoặc trong 3 ngày đầu năm gọi là sangainichi (từ ngày 1 đến ngày 3 tháng 1).
Điều quan trọng là không chỉ vào với tâm thế tham quan du lịch, mà cần tham bái với ý thức bước vào nơi cầu nguyện, một cách bình tĩnh.
Đối với du khách đến Nhật, đây cũng là trải nghiệm quý giá để tiếp xúc trực tiếp với văn hóa năm mới của Nhật Bản ngay tại khuôn viên đền thờ và chùa.
Mặt khác, đầu năm là thời điểm dễ đông đúc, vì vậy cần lưu ý đến cả cách chụp ảnh và cách di chuyển để tôn trọng người xung quanh.
Hatsumōde đến khi nào? Thời gian phù hợp để đi tham bái
Hatsumōde phổ biến nhất là đi trong sangainichi, tức 3 ngày đầu năm từ ngày 1 đến ngày 3 tháng 1.
Nếu không kịp đi trong sangainichi, theo lệ thường vẫn có thể tham bái như hatsumōde trong khoảng thời gian gọi là "matsunouchi", tức thời gian vẫn còn trang trí kadomatsu và các vật trang trí năm mới khác.
Matsunouchi khác nhau theo vùng, ở Kantō (vùng Tokyo) thường tính đến ngày 7 tháng 1, còn ở Kansai (vùng Osaka, Kyoto) thường tính đến ngày 15 tháng 1.
Sangainichi là đỉnh điểm đông đúc, từ ngày 4 trở đi có xu hướng tham bái tương đối thoải mái hơn.
Sự khác biệt giữa đền thờ và chùa cần biết khi đi hatsumōde
Nơi đến hatsumōde có thể là đền thờ hoặc chùa đều được.
Tại đền thờ, thông thường du khách đi qua cổng torii vào khuôn viên; nếu có chōzuya (temizuya - nơi rửa tay), hãy rửa tay và súc miệng để thanh tẩy trước khi tiến đến haiden (chính điện bái lễ).
Khi tham bái, du khách bỏ tiền cúng saisen vào hòm một cách nhẹ nhàng, nếu có chuông thì rung chuông, ở đền thờ thường thực hiện theo nghi thức "nihai-nihakushu-ippai" (hai lần cúi lạy, hai lần vỗ tay, một lần cúi lạy) khá phổ biến.
Cách gọi thông dụng hơn là "nirei-nihakushu-ichirei" (hai lần lễ, hai lần vỗ tay, một lần lễ), cùng chỉ một nghi thức.
Tại chùa (tera), nếu có chōzuya thì cũng thanh tẩy tương tự rồi tiến vào, nhưng khi cầu nguyện thì không vỗ tay.
Tại các chùa có thắp hương (senkō), không thổi tắt lửa bằng miệng mà dùng tay quạt cho tắt rồi mới đặt vào lư hương, sau đó chắp tay tĩnh lặng.
Phép lịch sự và quy trình tham bái hatsumōde
Phép lịch sự cơ bản và quy trình tham bái tại đền thờ
Trước cổng torii hãy cúi nhẹ chào rồi mới bước vào, vì giữa đường sandō (lối đi tham bái) được coi là đường đi của thần linh, nên có hướng dẫn nên tránh và đi sát hai bên.
Trước haiden, đừng vội vàng; hãy bình tĩnh tiến lên theo dòng người phía trước để tham bái yên tâm hơn.
Tại nơi có nghi thức chōzuya, quy trình cơ bản là cầm gáo hishaku bằng tay phải, rửa tay trái, đổi sang tay trái rửa tay phải, lại đổi sang tay phải đổ nước vào lòng bàn tay trái để súc miệng, rồi rửa lại tay trái.
Theo lễ nghi, không đặt miệng trực tiếp vào gáo hishaku.
Tuy nhiên, do quản lý vệ sinh nên cách vận hành gáo có thể đã thay đổi, hãy tuân theo bảng chỉ dẫn và hướng dẫn tại địa điểm.
Phép lịch sự cơ bản và quy trình tham bái tại chùa
Tại chùa, khác với đền thờ, cách cơ bản là không vỗ tay mà chắp tay (gasshō) tĩnh lặng trước ngực.
Trước hondō (chính điện) cúi lạy một lần, bỏ tiền saisen vào hòm, nếu có waniguchi (chuông treo) thì gõ nhẹ rồi chắp tay, cuối cùng cúi lạy thêm một lần rồi lui ra.
Có nơi yêu cầu cởi giày khi vào trong điện, nên kiểm tra bảng chỉ dẫn ở lối vào sẽ thuận tiện.
Không tự tin về cách tham bái cũng không sao.
Quan sát người xung quanh và xem bảng chỉ dẫn rồi hành động theo, bạn sẽ dễ dàng tham bái bình tĩnh hơn.
Cách tận hưởng omikuji, omamori, ema và goshuin
Trong dịp hatsumōde, nhiều người rút quẻ omikuji, nhận bùa hộ mệnh omamori, hoặc viết điều ước lên ema.
Omikuji là quẻ giấy để xem vận, omamori là vật phẩm ban tặng phù hợp với điều cầu nguyện và sự che chở, còn ema là tấm gỗ để viết điều ước rồi treo vào nơi quy định, đều là những vật phẩm quen thuộc.
Mức hatsuhoryō (giá tiền) tham khảo: omamori và ema khoảng 500 đến 1.000 yên/cái, goshuin khoảng 300 đến 500 yên là phổ biến.
Nếu muốn nhận goshuin (ấn đỏ chứng nhận tham bái), trước tiên hãy hoàn thành lễ tham bái rồi mới đến juyosho (nơi ban phát) hoặc jimusho (văn phòng chùa).
Goshuin là vật nhận để chứng nhận đã tham bái, được coi là khác biệt so với con dấu du lịch thông thường, lịch sự là nên ghi vào sổ goshuinchō chuyên dụng.
Vào dịp hatsumōde, juyosho rất đông đúc, hãy xếp hàng với thời gian dư dả.
Phép lịch sự khi chụp ảnh và lúc đông đúc trong hatsumōde
Tại đền thờ và chùa có nhiều nơi có thể chụp ảnh, nhưng cũng không ít khu vực thiêng liêng như bên trong haiden, hondō hoặc bên trong điện cấm chụp ảnh.
Trước khi chụp, hãy kiểm tra bảng chỉ dẫn, ở khu vực cấm thì hạn chế chụp ảnh và quay video.
Tại sandō hay khuôn viên đông đúc, gậy selfie và chân máy có thể gây cản trở người xung quanh.
Đừng dừng lại chắn lối đi, không vừa đi vừa ăn, không nói to; ưu tiên dòng di chuyển của người tham bái sẽ yên tâm hơn.
Có những đền thờ hạn chế dắt thú cưng đi cùng, vì vậy nên kiểm tra hướng dẫn của nơi tham bái trước.
Mẹo tránh đông đúc và khung giờ đề xuất cho hatsumōde
Tại các đền thờ và chùa nổi tiếng, khoảng từ 23:00 đêm giao thừa 31 tháng 12 đến quá trưa ngày 1 tháng 1 là khung giờ đông đúc nhất.
Nếu muốn tham bái tương đối thoải mái, sáng sớm ngày 1 tháng 1 (khoảng 6 giờ đến 8 giờ) hoặc từ ngày 4 tháng 1 trở đi sau sangainichi là thời điểm lý tưởng.
Tại các đền thờ lớn có khi áp dụng kiểm soát lượng người vào, có trường hợp xếp hàng 1 đến 2 tiếng mới đến lượt tham bái.
Nếu là đền thờ địa phương quy mô nhỏ (ujigami-sama), ngay cả trong sangainichi cũng có xu hướng tham bái tương đối thuận lợi.
Tham bái mùa đông nhiệt độ thấp, có khi phải chờ ngoài trời thời gian dài, nên hãy chuẩn bị giữ ấm thật chu đáo trước khi đi.
Những điều du khách đến Nhật cần kiểm tra trước hatsumōde
Vì hatsumōde diễn ra vào dịp năm mới, không chỉ đền thờ và chùa, mà cả tình hình hoạt động của các cửa hàng, phương tiện giao thông và cơ sở xung quanh cũng có thể khác bình thường.
Khi lập kế hoạch bao gồm cả ăn uống và di chuyển, kiểm tra trước thông tin về điểm đến và các cơ sở xung quanh sẽ yên tâm hơn.
Đặc biệt cần kiểm tra: thời gian có thể tham bái, có được phép chụp ảnh hay không, hạn chế ra vào, có cấp phát goshuin và omikuji hay không, có hướng dẫn đa ngôn ngữ hay không.
Tại các đền thờ lớn, đôi khi có chuẩn bị bảng hướng dẫn và vật phẩm bằng tiếng Anh, tiếng Trung, tiếng Hàn.
Khi phân vân, không tự phán đoán mà nên ưu tiên bảng chỉ dẫn tại địa điểm và hướng dẫn của nhân viên, sẽ dễ tham bái bình tĩnh hơn.
Tổng kết | Mẹo không bị bối rối khi đi hatsumōde lần đầu
Trong hatsumōde, quan trọng hơn việc thuộc lòng nghi thức hoàn hảo là cư xử yên tĩnh như đang ở nơi cầu nguyện.
Hãy ý thức rằng cách tham bái ở đền thờ và chùa hơi khác nhau, các quy định về chụp ảnh và ra vào nên ưu tiên bảng chỉ dẫn tại địa điểm, khi phân vân thì làm theo người xung quanh hoặc nhân viên, du khách đến Nhật cũng có thể tham gia một cách thoải mái.
Hãy cảm nhận không khí trang nghiêm đặc trưng năm mới Nhật Bản và tận hưởng hatsumōde một cách bình tĩnh.
