Nanakusa-gayu là món ăn như thế nào?
Nanakusa-gayu (cháo bảy loại rau) là món cháo truyền thống của Nhật Bản được nấu cùng bảy loại rau mùa xuân, là món ăn nghi lễ truyền thống được dùng vào ngày 7 tháng 1 trong "Jinjitsu no Sekku" (tiết Nhân Nhật).
Món này thường được ăn sau những ngày liên tiếp thưởng thức các món ngon ngày Tết, và được yêu thích như một nét văn hóa ẩm thực đặc trưng của Nhật Bản, giúp cảm nhận dấu mốc đầu năm mới.
Đối với du khách, đây cũng có thể là cánh cửa để tìm hiểu mối liên hệ giữa văn hóa ẩm thực theo mùa và đời sống của người Nhật.
Nanakusa-gayu được kế thừa như một "món ăn nghi lễ"
Tại Nhật Bản có phong tục ăn các món đặc biệt vào những thời điểm chuyển giao của các mùa.
Nanakusa-gayu cũng là một trong số đó, không chỉ đơn thuần là cháo mà nên hiểu như một món ăn nghi lễ thể hiện sự thay đổi của mùa và lời nguyện cầu cho năm mới trên bàn ăn thì sẽ dễ hình dung hơn.
Nguồn gốc của món ăn được cho là sự kết hợp giữa phong tục cổ xưa của Trung Quốc ăn món canh có 7 loại rau vào ngày 7 tháng 1 (Jinjitsu) và phong tục cổ truyền của Nhật Bản như "wakana-tsumi" (hái rau non).
Sau khi du nhập vào Nhật Bản vào thời Nara, món ăn kết hợp với phong tục hái rau non, và đến thời Edo đã lan rộng như một trong năm tiết "Jinjitsu no Sekku".
Bảy loại rau mùa xuân là gì? Tên gọi và cách ghi nhớ
"Bảy loại rau mùa xuân" (haru no nanakusa) được sử dụng trong Nanakusa-gayu có sự kết hợp 7 loại cố định từ xa xưa.
Thông thường, đó là seri, nazuna, gogyō, hakobera, hotokenoza, suzuna, suzushiro.
Tên gọi quen thuộc của bảy loại rau mùa xuân
- seri (cần nước)
- nazuna (cải tề / cỏ pen-pen)
- gogyō (rau khúc / hahakogusa)
- hakobera (rau sao / hakobe)
- hotokenoza (chỗ ngồi của Phật / koonitabirako)
- suzuna (củ cải tròn / kabu)
- suzushiro (củ cải trắng / daikon)
"Suzuna" là tên gọi cổ của củ cải tròn (kabu), "suzushiro" là tên gọi cổ của củ cải trắng (daikon), đều là những loại rau quen thuộc trên bàn ăn ngày nay.
Cách ghi nhớ kinh điển bảy loại rau mùa xuân là theo nhịp điệu thơ tanka 5-7-5-7-7: "seri nazuna / gogyō hakobera / hotokenoza / suzuna suzushiro / haru no nanakusa".
Ý nghĩa được gửi gắm trong từng loại rau
Bảy loại rau mùa xuân được cho là chứa đựng những ý nghĩa tốt lành riêng cho mỗi loại.
Ví dụ, có những cách lý giải dựa trên sự đồng âm như "seri" mang ý nghĩa thắng trong cạnh tranh, "nazuna" mang ý nghĩa vuốt ve để xua đi ô uế, "suzuna" và "suzushiro" liên hệ với chiếc chuông gọi thần linh.
Nếu bạn nhìn thấy các gói "haru no nanakusa set" (bộ bảy loại rau mùa xuân) tại siêu thị hay cửa hàng rau củ trong chuyến du lịch, thì đó là sản phẩm liên quan đến nghi lễ này.
Có thể bắt gặp tại các cửa hàng thực phẩm từ cuối năm đến khoảng ngày 7 tháng 1, giá bán có thể khác nhau tùy theo cửa hàng và dung lượng.
Ngày ăn Nanakusa-gayu là khi nào? Ngày 7 tháng 1 "Jinjitsu no Sekku"
Nanakusa-gayu được biết đến rộng rãi là món ăn vào buổi sáng ngày 7 tháng 1.
Ngày này còn được gọi là "Jinjitsu no Sekku" (tiết Nhân Nhật), được xếp vào một trong "Năm tiết" (Go-sekku), bên cạnh tiết Đào Hoa ngày 3 tháng 3 và tiết Đoan Ngọ ngày 5 tháng 5.
Lý do món ăn dễ xuất hiện trên bàn ăn đầu năm
Tết là thời điểm có nhiều cơ hội liên tục thưởng thức các món ngon như osechi-ryōri và ozōni.
Vì vậy, Nanakusa-gayu - món cháo có vị nhẹ nhàng dễ tiêu hóa - được yêu thích cả vì ý nghĩa thực tế là giúp dạ dày ruột mệt mỏi vào đầu năm được nghỉ ngơi và điều chỉnh chế độ ăn uống.
Món ăn còn được cho là có vai trò bổ sung vitamin C và khoáng chất thường thiếu vào mùa đông, được hiểu như một trí tuệ dưỡng sinh ẩm thực truyền thống của Nhật Bản.
Ý nghĩa và lời nguyện cầu gửi gắm trong Nanakusa-gayu
Nanakusa-gayu được giải thích là chứa đựng ước nguyện cầu mong sức khỏe, không bệnh tật và sống lâu trong cả năm.
Việc thể hiện mong ước được sống khỏe mạnh trong năm mới qua một món ăn mộc mạc làm từ rau non và rau củ theo mùa chính là đặc trưng của món ăn nghi lễ mang phong cách Nhật Bản.
Dễ hiểu như một văn hóa ẩm thực chăm sóc cơ thể
Nanakusa-gayu không phải là món ăn đặc biệt sang trọng.
Chính vì vậy, quan niệm cảm nhận mùa đồng thời chăm sóc cơ thể được truyền tải dễ dàng, là chủ đề thú vị cho những ai quan tâm đến ẩm thực gia đình và các nghi lễ thường niên của Nhật Bản.
Quan niệm hấp thu sức sống của những loại rau non đâm chồi vào đầu xuân vào cơ thể để xua tan tà khí và sống khỏe mạnh suốt năm có thể nói là biểu tượng của văn hóa Nhật Bản gắn kết thiên nhiên với đời sống.
Cách ăn và cách thưởng thức Nanakusa-gayu
Cách nấu Nanakusa-gayu phổ biến là cháo gạo nấu mềm, thêm bảy loại rau đã thái nhỏ và một chút muối để hoàn thiện một cách đơn giản.
Tại các gia đình, món này thường được ăn vào bữa sáng ngày 7 tháng 1, có sự khác biệt nhỏ về nguyên liệu thêm vào (mochi, thịt gà, v.v.) và độ đậm nhạt của hương vị tùy theo từng vùng và từng gia đình.
Sự khác biệt của Nanakusa-gayu theo vùng miền
Tại các vùng khó kiếm bảy loại rau như Tōhoku và Hokuriku, có những gia đình thay thế bằng các loại rau củ như củ cải trắng, cà rốt, ngưu bàng, khoai môn hoặc các loại nấm.
Tại một số vùng ở Kyūshū, có khu vực thêm đậu đỏ hoặc mochi vào, không nhất thiết thống nhất trên toàn quốc.
Cách thưởng thức mà du khách nên biết
Tìm hiểu ý nghĩa nghi lễ trước khi ăn
Hơn là chỉ ghi nhớ tên gọi, nếu thưởng thức sau khi đã hiểu bối cảnh "Jinjitsu no Sekku" - lý do tại sao ăn vào ngày 7 tháng 1, sự thú vị về mặt văn hóa ẩm thực sẽ sâu sắc hơn.
Xem như món ăn giới hạn theo mùa
Nanakusa-gayu không phải món ăn được phục vụ thường xuyên với cùng hình thức quanh năm.
Nếu bắt gặp trong khoảng thời gian giới hạn vào đầu tháng 1, hãy ý thức đây là cơ hội quý giá để tiếp xúc với nghi lễ theo mùa của Nhật Bản, sẽ dễ để lại ấn tượng sâu đậm.
Kiểm tra thông báo tại cửa hàng và sự kiện
Cũng có những dịp Nanakusa-gayu được phục vụ tại các đền chùa, ryokan, nhà hàng Nhật, sự kiện địa phương trong khoảng ngày 7 tháng 1.
Tuy nhiên, việc có tổ chức hay không, ngày cung cấp, có cần đặt trước hay không, phí tham gia, giá phần ăn, v.v. khác nhau tùy theo năm và địa điểm, nên khi cân nhắc tham gia hãy kiểm tra thông tin trên website chính thức hoặc tại trung tâm thông tin du lịch.
Những điểm cần biết về Nanakusa-gayu như một văn hóa Nhật Bản
Nanakusa-gayu nhìn bề ngoài là món ăn rất mộc mạc.
Tuy nhiên, ẩn sau đó là sự chồng chéo của nhiều yếu tố văn hóa Nhật Bản như cảm quan trân trọng các mùa, phong tục thể hiện nghi lễ thường niên qua ẩm thực, lối sống quan tâm đến sức khỏe.
Văn hóa ẩm thực mùa gắn liền với "thời điểm"
Tại Nhật Bản có nhiều loại cháo khác nhau, nhưng với Nanakusa-gayu, tính thời điểm "bảy loại rau mùa xuân" và "ngày 7 tháng 1" là điều quan trọng.
Vì vậy, không chỉ đơn thuần xem như cháo có rau, mà nếu hiểu như một từ khóa để biết về văn hóa đầu năm, cảm giác hài lòng khi bắt gặp trong chuyến du lịch sẽ khác biệt.
Ví dụ về những địa điểm có thể trải nghiệm Nanakusa-gayu
Tại các đền như Namiyoke-jinja, Ōtori-jinja ở Tokyo, hay Saiin Kasuga-jinja ở Kyoto, vào khoảng ngày 7 tháng 1 có tổ chức các nghi lễ liên quan đến Nanakusa-gayu hoặc wakana-gayu, và có khi cháo được phục vụ cho người đến viếng.
Tại các khách sạn và ryokan trong Tokyo cũng có trường hợp cung cấp như thực đơn giới hạn vào khoảng ngày 7 tháng 1 trong bữa sáng kiểu Nhật, nên nếu thời điểm đến Nhật phù hợp, việc tìm kiếm cũng là gợi ý hay.
Tóm tắt
Nanakusa-gayu là món ăn nghi lễ truyền thống của Nhật Bản, được nấu với bảy loại rau mùa xuân và ăn vào "Jinjitsu no Sekku" ngày 7 tháng 1.
Món ăn chứa đựng ước nguyện cầu mong sức khỏe, không bệnh tật trong cả năm và quan niệm dưỡng sinh trong ẩm thực, chăm sóc cơ thể mệt mỏi vào đầu năm, có thể nói là món ăn đơn giản nhưng cảm nhận sâu sắc văn hóa Nhật Bản.
Nếu trong chuyến du lịch bạn bắt gặp thông báo về Nanakusa-gayu hay bảy loại rau mùa xuân, hãy thưởng thức không chỉ như món ăn theo mùa mà còn như manh mối để tìm hiểu đời sống và các nghi lễ thường niên của Nhật Bản.
