Bon Odori là điệu múa gì? Hiểu ý nghĩa và nguồn gốc để cảm nhận sâu hơn
Bon Odori (múa Bon) là điệu múa mùa hè truyền thống của Nhật Bản, được lưu truyền trong các sự kiện cộng đồng diễn ra vào dịp Obon, khi người dân tụ họp để đón và tiễn linh hồn tổ tiên.
Obon là lễ hội đón linh hồn tổ tiên được biết đến rộng rãi, và Bon Odori được yêu thích như một nét đặc trưng của mùa hè bắt nguồn từ truyền thống đó.
Về nguồn gốc có nhiều giả thuyết, nhưng người ta cho rằng Bon Odori dần định hình như hiện nay nhờ sự kết hợp với Odori Nenbutsu (múa niệm Phật) và Urabon-e (lễ Vu Lan).
Năm 2022, 41 loại hình nghệ thuật dân gian bao gồm Bon Odori và Nenbutsu Odori khắp Nhật Bản đã được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể với tên gọi Fūryū Odori, trở thành cơ hội được biết đến trên toàn thế giới.
Bon Odori có hình thức khác nhau rõ rệt tùy theo từng vùng
Bon Odori không phải ở đâu cũng giống nhau.
Cách múa, đội hình, đạo cụ, bài hát và nhạc đệm (hayashi) khác nhau tùy vùng, có thể nói đây là lễ hội đã phát triển thành những hình thức riêng biệt ở mỗi địa phương.
Ví dụ, Gujō Odori ở tỉnh Gifu, Nishimonai Bon Odori ở tỉnh Akita và Awa Odori ở tỉnh Tokushima được gọi là ba lễ Bon Odori lớn nhất Nhật Bản, mỗi điệu múa đều mang sức hút hoàn toàn khác biệt.
Bon Odori cũng thú vị ngay cả khi chỉ đứng xem
Ngay cả khi không tham gia múa, bạn vẫn có thể cảm nhận bầu không khí qua tiếng trống, ánh đèn lồng (chōchin) và dòng người vây quanh sân khấu yagura.
Bắt đầu từ việc quan sát và cảm nhận không khí của từng địa điểm cũng là một cách tận hưởng tự nhiên.
Tại địa điểm Bon Odori xem gì? Chú ý đến yagura và vòng tròn múa
Tại nhiều lễ hội Bon Odori, một sân khấu yagura (đài cao) được dựng ở trung tâm, và mọi người tạo thành vòng múa bao quanh.
Yagura không chỉ là trung tâm của điệu múa, mà đôi khi còn đóng vai trò như sân khấu nơi ca sĩ và nhạc công đứng biểu diễn.
Trên yagura, người đánh trống và ca sĩ tấu nhạc hayashi, còn người múa di chuyển theo vòng tròn cùng một hướng theo nhịp điệu - đây là hình ảnh thường thấy.
Nắm bắt được nhịp điệu và động tác sẽ dễ tham gia hơn
Bon Odori thường tiến hành theo nhịp trống, dân ca và tiếng hô, và dù động tác trông phức tạp, phần lớn được cấu thành từ những động tác cơ bản ngắn lặp đi lặp lại.
Tuy có khác biệt giữa các vùng, nhưng nhiều điệu múa dễ theo dõi qua động tác của người xung quanh và dễ dàng tham gia ngay cả khi mới lần đầu.
Các bài hát tiêu biểu gồm có Tōkyō Ondo, Tankō Bushi, Kawachi Ondo, và bạn có thể gặp cùng một bài hát tại các địa điểm khác nhau.
Sự khác biệt theo vùng không phải là sai, mà chính là sức hút
Có điệu múa với động tác tay lớn, cũng có điệu múa di chuyển nhẹ nhàng từng bước chân.
Trang phục, cách xếp hàng và hướng múa đều khác nhau theo từng vùng, nên dù bạn cảm thấy khác với Bon Odori mình từng biết, đó chính là nét đặc trưng của vùng đất đó.
Ví dụ, Nishimonai Bon Odori nổi tiếng với phong cách độc đáo là che mặt bằng nón đan amigasa hoặc khăn trùm đầu hikosa-zukin, còn Gujō Odori nổi tiếng với Tetsuya Odori - điệu múa suốt đêm với tiếng guốc geta vang vọng.
Cách tham gia Bon Odori lần đầu | Quan sát trước rồi vào sẽ không bị bỡ ngỡ
Bon Odori không phải là sự kiện chỉ dành cho khán giả, mà được xem là lễ hội dễ tham gia.
Vài phút đầu hãy quan sát từ bên ngoài
Nếu là lần đầu, thay vì bước thẳng vào trung tâm, hãy đứng ngoài quan sát hướng múa, động tác tay chân và tốc độ di chuyển khoảng 5 đến 10 phút, bạn sẽ thấy yên tâm hơn.
Đầu tiên hãy nhìn kỹ điệu múa, sau đó mới gia nhập vòng tròn, bạn sẽ dễ nắm bắt nhịp điệu hơn.
Múa theo người gần mình
Đối với Bon Odori, thái độ cùng vui mà không làm xáo trộn dòng chảy của những người xung quanh quan trọng hơn việc múa hoàn hảo.
Dù có động tác bạn không biết, chỉ cần theo người phía trước hoặc bên cạnh là có thể tham gia, đôi khi người dân địa phương hoặc thành viên hội bảo tồn cũng sẽ chỉ động tác cho bạn.
Xác nhận hình thức có thể tham gia hoặc không thể tham gia
Có những lễ Bon Odori dễ dàng cho du khách tham gia, nhưng cũng có những điệu múa có quy định riêng về cách tham gia.
Ví dụ, Awa Odori ở Tokushima có những năm tổ chức Niwakaren - một cơ chế dành cho du khách dễ tham gia, hoàn toàn không cần đăng ký trước, không cần chuẩn bị đồ đạc hay đóng phí, chỉ cần đến điểm tập trung đã định là được học từ các nhóm múa nổi tiếng và biểu diễn tại sân khấu.
Vì hướng dẫn khác nhau tùy địa điểm, hãy xem thông tin từ chính quyền địa phương hoặc hiệp hội du lịch để yên tâm hơn.
Trang phục và đồ dùng khi đi Bon Odori | Không nhất thiết phải mặc yukata, nguyên tắc vẫn giống nhau
Tại Bon Odori, hình ảnh người mặc yukata (kimono mùa hè) rất phổ biến, và cảnh tượng những người mặc yukata múa thành vòng tròn mang đậm không khí lễ hội mùa hè.
Tuy nhiên, do khác biệt vùng miền lớn, hãy xem thông báo từ ban tổ chức để biết có quy định nghiêm ngặt về trang phục hay không.
Nguyên tắc cơ bản về trang phục
- Dễ vận động
- Chân đứng vững (chọn geta hoặc zōri loại khó tuột)
- Khó va chạm với người xung quanh
- Dễ chống nóng
Nếu chọn yukata, bạn dễ hòa mình vào không khí lễ hội, còn nếu mặc đồ thường ngày, hãy ưu tiên sự sạch sẽ và dễ vận động để dễ tham gia hơn.
Đồ dùng tiện lợi nên mang theo
- Quạt giấy uchiwa, quạt xếp sensu (cũng dùng được trong cảnh cầm múa)
- Nước uống (lễ hội thường tổ chức ngoài trời, hữu ích để chống nóng vào mùa nóng)
- Khăn tay, khăn lau (để lau mồ hôi)
- Tiền lẻ, tiền mặt (nhiều quầy hàng chỉ nhận tiền mặt)
- Xịt chống côn trùng (đặc biệt hiệu quả ở địa điểm là công viên hoặc bờ sông)
Vì địa điểm thường ngoài trời, chuẩn bị sẵn đồ chống mồ hôi và nước uống sẽ giúp bạn tận hưởng lâu dài và yên tâm.
Phép tắc cần lưu ý khi tham quan và chụp ảnh | Để không làm hỏng bầu không khí vui vẻ
Khi chụp ảnh hoặc quay video, trước khi quay người ở góc rộng, điều quan trọng là phải có sự cân nhắc.
Hãy ý thức không quay cận cảnh người khác mà không được phép, và tuân theo các bảng chỉ dẫn về việc có được phép chụp hay không.
Đặc biệt thận trọng khi địa điểm là đền thờ hoặc chùa
Địa điểm Bon Odori rất đa dạng: trên đường phố, công viên, khuôn viên chùa.
Trong các cảnh cầu nguyện hoặc gần khu vực hành lễ, hãy hạn chế chụp ảnh, và khi đăng lên mạng xã hội, hãy chú ý cách xử lý những ảnh dễ nhận diện cá nhân để yên tâm hơn.
Phép tắc cơ bản khi tham quan
- Không đột ngột băng ngang vòng múa
- Không đứng lại quá lâu gần yagura hoặc lối di chuyển
- Ưu tiên hướng dẫn của nhân viên và bảng chỉ dẫn trong khu vực
- Khi không rõ, hãy xem bảng hướng dẫn gần đó hoặc hỏi nhân viên
- Mang rác về hoặc bỏ vào đúng nơi quy định
Bon Odori cũng là lễ hội mà người dân địa phương đã trân trọng gìn giữ, nên với tư cách du khách, thái độ được tham gia sẽ giúp bạn có trải nghiệm thoải mái hơn.
Bí quyết tránh đông đúc để vui hơn | Chọn khung giờ và địa điểm
Bon Odori thường tập trung vào các ngày cuối tuần trong dịp Obon (giữa tháng 8 ở nhiều vùng), và tại các địa điểm nổi tiếng, từ chiều tối trở đi sẽ rất đông người.
Khung giờ nên đi
Ngay sau khi bắt đầu, lượng người tương đối ổn định, dễ tham gia vào vòng múa.
Từ chiều tối đến đêm thường rất đông, nên nếu chỉ chụp ảnh hoặc tham quan, có thể chọn khung giờ ít đông hơn cũng là một cách.
Cách chọn địa điểm
Với người lần đầu, Bon Odori quy mô nhỏ của khu phố địa phương hoặc tại công viên thường có xu hướng dễ tham gia thoải mái hơn.
Các sự kiện lớn nổi tiếng có thể rất hoành tráng để xem, nhưng có hạn chế di chuyển và giới hạn vào cửa, nên hãy xem trước thông tin đi lại trên trang web chính thức.
Tổng kết | Bí quyết tận hưởng Bon Odori một cách thư thái
Bon Odori là điệu múa mùa hè của Nhật Bản bắt nguồn từ Obon, đồng thời là văn hóa thể hiện rõ cá tính của từng vùng.
Quan sát dòng chảy của vòng tròn quanh yagura, đầu tiên hãy nhìn kỹ, tham gia với trang phục phù hợp, và đừng quên cân nhắc đến xung quanh khi chụp ảnh hoặc tham quan - bạn sẽ có một trải nghiệm dễ tận hưởng ngay cả lần đầu.
Chính vì khác biệt vùng miền lớn nên thay vì tìm một câu trả lời đúng duy nhất, hòa nhịp với âm thanh và chuyển động của địa phương đó mới là điều quan trọng.
Nếu bạn muốn cảm nhận không khí lễ hội mùa hè Nhật Bản, Bon Odori là một lễ hội rất thân thiện như cánh cửa nhập môn.
